Dijital Emek Konusunda Yapılan Lisansüstü Çalışmaların Bibliyometrik Analizi

Yeni iletişim teknolojilerinin toplumsal yaşama sağladığı kolaylıkları ele alan çalışmaların ardından son yıllarda yeni medyanın eleştirel okumasını yapan pek çok çalışma ortaya çıkmıştır. Kullanıcıların sosyal medyadaki emeklerini ve kullanıcı verilerinin büyük şirketlerle paylaşılması konusunu gündeme getiren dijital emek kavramı da araştırılması gereken önemli bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, dijital emek konusunda yazılan lisansüstü tezlerin birtakım özelliklerini ortaya koyarak çalışmaların nasıl bir dağılım gösterdiğini belirlemeyi ve kapsamlı bir inceleme sunmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi üzerinde başlığında “dijital emek” kavramının yer aldığı ilki 2017 yılında yazılmış toplam 16 tez bibliyometrik analize tabi tutulmuştur. Tezler yazıldıkları yıllar, tez türleri, danışman ünvanları, üniversite, enstitü ve anabilim dalları, anahtar kelimeler, araştırma yöntemleri, veri toplama teknikleri ve ele aldıkları konular olarak çeşitli kategorilerde incelenmiştir. Elde edilen bulgular dijital emek konusunda yapılan tezlerin ağırlıklı olarak yüksek lisans seviyesinde üretildiğini, en fazla Marmara Üniversitesi’nde yazıldığını, çoğunlukla iletişim alanında çalışıldığını ortaya koymuştur. Tezlerin büyük çoğunluğunda nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş, literatür taraması öne çıkan veri toplama tekniği olmuştur. Bunun yanı sıra tezlerin kavramı; dijital emek ve sömürü ilişkisi, platform ekonomisi, medya ve habercilik, yabancılaşma, kültürel alanlar ve çocuk emeği gibi farklı tematik kategoriler altında ele aldıkları belirlenmiştir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de dijital emek literatürünün hangi temalar ve teorik yaklaşımlar etrafında şekillendiğini ortaya koyarak alana katkı sunmaktadır.

In recent years, new media has been critically examined following initial research highlighting the benefits of emerging communication technologies in social life. The concept of digital labor, which underscores the labor of users on social media and the sharing of user data with large corporations, emerges as an important phenomenon that warrants further investigation. This study analyzed the characteristics of graduate theses on digital labor, providing a comprehensive review of their distribution and areas of focus. To achieve this, a bibliometric analysis was conducted on 16 theses, written since 2017, containing the term digital labor in their titles retrieved from the National Thesis Center of the Council of Higher Education. The theses were analyzed in various categories such as publication years, types, supervisor titles, universities, institutes, and departments, keywords, research methods, data collection techniques, and topics of inquiry. Accordingly, theses on digital labor were predominantly produced at the master’s level, with the highest number written at Marmara University, and most were written in the field of communication. Qualitative research methods were predominant in these theses, and literature reviews were the prominent data collection technique. Additionally, the theses addressed the concept under different categories such as the relationship between digital labor and exploitation, platform economy, media and journalism, alienation, cultural domains, and child labor. This study contributes to the field by revealing the themes and theoretical approaches around which the digital labor literature in Türkiye has been shaped.