The Contrast of Modernism and Post-modernism in Yavuz Turgul’s Cinematography

Yıl 2026, Sayı: 72, 186 - 201, 24.03.2026

Adem Üstün Çatalbaş

https://doi.org/10.47998/ikad.1756716

https://izlik.org/JA83AC88GF

Öz

This study is a sociological analysis of cinema that examines how the modernist understanding of art and Yavuz Turgul’s critical stance toward Turkish modernization shape his cinematography. While the conflict between tradition and modernity became evident in Turgul’s early career, which began with Arzu Film, his mature films, such as The Bandit (Eşkıya, 1996), Lovelorn (Gönül Yarası, 2004), and For Love and Honor (Kabadayı, 2007), are positioned around the tension between modernism and postmodernism. Although the director critically discusses modernism, his cinematic language fundamentally maintains a modernist quest for order, meaning, and moral consistency. The aspects of Turkish modernization that produce exclusion, silencing, and cultural discontinuity are evident, particularly through character positioning, spatial representations, symbolism of names, and motifs of silence. The study utilizes critical discourse analysis to examine these discursive structures since it enables the analysis of linguistic and/or visual signs, power relations, the positioning of the modern subject, and the representation of postmodern ambiguity in the films. The research focuses on the following questions: 1) How does Turgul’s modernist discourse evolve over time? 2) What ideological codes of Turkish modernization are his critique of modernism associated with? 3) How does the postmodern condition produce the uncertainty and value erosion are represented cinematically? The study’s central argument is that, despite his critiques of modernism, Turgul’s cinema maintains a fundamentally modernist vision of the world; amid the atmosphere of fluidity and instability of the postmodern era, he clings more strongly to modern categories: order, rationality, and moral consistency.

Anahtar Kelimeler

Sociology of Art , Turkish Cinema , Modernism , Postmodernism , Yavuz Turgul

Yavuz Turgul Sinemasında Modernizm ve Postmodernizm Karşıtlığı

https://izlik.org/JA83AC88GF

Öz

Bu çalışma, Yavuz Turgul’un sinemasında modernist sanat anlayışının ve Türk modernleşmesine yönelik eleştirel tutumunun nasıl şekillendiğini inceleyen bir sinema sosyolojisi analizidir. Turgul’un Arzu Film bünyesinde başlayan erken dönem yapıtlarından itibaren gelenek ve modernlik ekseninde kurulan çatışma belirginleşirken, Eşkıya (1996), Gönül Yarası (2004) ve Kabadayı (2007) gibi olgunluk dönemi filmleri modern-postmodern gerilim etrafında konumlanır. Yönetmen, modernizmi eleştirel biçimde tartışsa da sinema dilinin temelde modernist bir düzen, anlam ve ahlaki tutarlılık arayışını sürdürdüğü gözlenmektedir. Türk modernleşmesinin dışlama, sessizleştirme ve kültürel süreksizlik üreten yönleri ise özellikle karakter konumlandırmaları, mekân temsilleri, isim sembolizmi ve sessizlik motifleri üzerinden görünür kılınır. Çalışma, bu söylemsel yapıları incelemek için eleştirel söylem analizi yöntemini kullanmaktadır. Eleştirel söylem analizi, filmlerdeki dile ait ve/veya görsel göstergeleri, güç ilişkilerini, modern öznenin konumlanışını ve postmodern belirsizliğin temsil biçimlerini çözümlemeye olanak sağlar. Araştırma şu sorulara odaklanmaktadır: 1) Turgul’un modernist söylemi zaman içinde nasıl dönüşmektedir? 2) Modernizm eleştirisi Türk modernleşmesinin hangi ideolojik kodlarıyla ilişkilendirilmektedir? 3) Postmodern durumun ürettiği belirsizlik ve değer erozyonu sinemasal olarak nasıl temsil edilmektedir? Çalışmanın temel argümanı, Turgul’un modernizme yönelik eleştirilerine rağmen sinemasının özünde modernist bir dünya tasavvurunu koruduğu; postmodern dönemin akışkanlık ve istikrarsızlık atmosferine karşı modern kategorilere -düzen, rasyonalite ve ahlaki tutarlılık- daha güçlü biçimde tutunduğudur.

Anahtar Kelimeler

Sanat Sosyolojisi , Türk Sineması , Modernizm , Postmodernizm , Yavuz Turgul

Kaynakça

• Bahtin, M. (2020). Karnaval’dan romana. Ayrıntı.
• Barthes, R. (2015). Göstergebilimsel serüven. YKY.
• Barthes, R. (2016). The death of the author. In Elliott, S. S., & Waggoner, M. (Eds.), Readings in the Theory of Religion, (pp. 141–145). Routledge.
• Barthes, R. (2023). Çağdaş söylenler. Metis Yayınları.
• Bauman, Z. (2003). Modernlik ve müphemlik. Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (1989). Legislators and interpreters. Polity Press.
• Bayburtluoğlu, S. (2005). 1980 Sonrası Türk Sineması ve Yavuz Turgul (Turkish Cinema and Yavuz Turgul after 1980). MSGS MA thesis at Mimar Sinan University of Fine Arts.
• Bourdieu, P. (2022). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi. Nika Yayınevi.
• Çatalbaş, A. Ü. (2012). Yavuz Turgul Sinemasının Türk Modernleşmesindeki Yeri. MA thesis at Selçuk University.
• Dellaloğlu, B. (2012). Modernleşmenin Zihniyet Dünyası: Bir Tanpınar Fetişizmi. Kapı Yayınları.
• Erkılıç, H. and Duruel Erkılıç, S. (2011). Yavuz Turgul Sinemasında Kahraman. In A. Sivas (Ed.), Yavuz Turgul Sinemasını Anlamak, (pp. 84-109), Kırmızı Kedi Yayınları.
• Halim, E. and Kayadar, V. (2009). Yavuz Turgul sinemasında nostalji, Selçuk İletişim Dergisi, 6:1, pp. 154-171. https://izlik.org/JA94UA34RA
• Genette, G. (1997). Palimpsests: Literature in the second degree. University of Nebraska Press.
• Göle, N. (2008). Mühendisler ve ideoloji. Metis Yayınları.
• Habermas, J. (2010). İdeoloji olarak teknik ve bilim. YKY.
• Hepkon, Z. (2011). Bir auteur yıldız olarak Yavuz Turgul. In A. Sivas (ed.), Yavuz Turgul Sinemasını Keşfetmek, (pp. 179-198), Kırmızı Kedi Yayınları.
• Jardine, A. (2019). Gynesis: Configurations of woman and modernity. Cornell University Press.
• Kandiyoti, D. (1998). Afterword. Some Awkward Questions on Women and Modernity in Turkey. In L. Abu-Lughod (Ed.), Remaking Women, Princeton University Press, pp. 270–288.
• Kristeva, J. (2024). Powers of horror: An essay on abjection. Columbia University Press.
• Kuspit, D. (2010). Sanatın sonu. Metis Yayınları.
• Ryan, J. (1994). Women, modernity and the city. Theory, Culture & Society, 11:4, pp. 35–63.
• Sarris, A. (1963). The auteur theory and the perils of Pauline. Film Quarterly, 16:4, pp. 26–33.
• Sivas, Â. (ed.) (2011). Yavuz Turgul Sinemasını Keşfetmek. Kırmızı Kedi Yayınları.
• Sivas, Â. (2011). Arzu Filmde Bir Senaryo Yazarı. In A. Sivas (Ed.). Yavuz Turgul Sinemasını Keşfetmek (pp. 34-60). Kırmızı Kedi Yayınları.
• Sivas, Â. and Hepkon, Z. (2011). Yavuz Turgul ile görüşme. In A. Sivas (Ed.), Yavuz Turgul Sinemasını Keşfetmek (pp. 208-234). Kırmızı Kedi Yayınları.
• Şentürk, B. (2017). Şiddet ve erkeklikler: av mevsimi ve gönül yarası filmleri üzerinden Türkiye’deki erkeklik biçimlerine bakmak. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5:1, pp. 27-44. https://doi.org/10.18506/anemon.295002
• Wolff, J. (1985). The invisible flâneuse: Women and the literature of modernity. Theory, culture & society, 2:3, pp. 37–46.
• Wollen, P. (1969). The auteur theory. In Philip Simpson, Andrew Utterson, and K. J. Shepherdson (Eds.), Film Theory: Critical Concepts and Cultural Studies (vol. II) (pp. 39–58). Routledge.
• Yalsızuçanlar, S. (2007). Rüya sineması. Kapı Yayınları.
• Yüksel, A. A. and Tok, Ç. (2011). Yaşayan Filmlerin Unutulmaz Yönetmeni. In A. Sivas (Ed.), Yavuz Turgul Sinemasını Keşfetmek (pp. 13-33). Kırmızı Kedi Yayınları.
• Yüksel, S. (2013). Yavuz Turgul sinemasında toplumsal değişim ve kriz anlatısı. Selçuk İletişim Dergisi, 8:1, pp. 282-294. https://izlik.org/JA96SY24FF
• Cinematography
• Çetin, S. (Director). 1981. Çiçek Abbas (Abbas in Flowers [Film]), Kök Film.
• Çölgeçen, N. (Director). (1985). Züğürt Ağa (The Broken Landlord [Film]), Mine Film.
• Tibet, K. (Director). 1976. Tosun Pasha [Film]. Arzu Film.
• Tibet, K. (Director). 1981. Davaro [Film], Arzu Film.
• Turgul, Y. (Director and Screenwriter). 1992. Gölge Oyunu (Shadow Play [Film]), Erler Film.
• Turgul, Y. (Director and Screenwriter). 1996. Eşkıya (The Bandit [Film]), Filmacass; Warner Bros.
• Turgul, Y. (Director and Screenwriter). 2004. Gönül Yarası (Lovelorn [Film]), Filmacass; Most Production.
• Vargı, Ö. (Director). 2007. Kabadayı (For Love and Honor [Film]), FİDA Film.