Bilim Gazeteciliği: Haber Siteleri Üzerine Bir Araştırma
Öz
Bilim gazeteciliği toplumda daha önceleri oluşturulan eski kalıpları, varsayımları yıkma açısından kilit bir rol üstlenmektedir. Halk açısından bakıldığında ise bilimsel olarak güzel hikâyeler okuma yönündeki isteğin karşılanması için uğraşan bilim gazetecilerinin teknik konuları anlaması, bilimsel terimleri çözümlemesi ve teknik olmayan, anlaşılır bir dil aracılığıyla bilgileri halka iletmesi bir başka ifadeyle bilimi halk için basitleştirmesi gerekmektedir. Topluma bilimsel olayları anlaşılabilir bir biçimde aktarabilecek bilim gazetecilerinin eğitimi, yetkinliğinin arttırılması gibi çabalar ilerleyen yıllarda bilimin toplumda daha da ön plana çıkarılması açısından önemli bir süreçtir. Sürecin önündeki en büyük engeller bilim gazetecileri arasında iletişim boşlukları olması, uygun planlama yapılamaması, eğitim eksiklikleri gibi olumsuzluklardır. Aynı zamanda bilim gazetecilerinin yaşadıkları ülkenin yasal süreçlerine takılması, bürokratik durumlar, bilimsel muhalefet gibi yönetim kaynaklı olumsuzluklar da görülmektedir. Bu bağlamda çalışmanın konusu internet sitelerine ait verileri raporlayan Alexa’ya göre ülkemizde en çok ziyaret edilen üç haber sitesinde (Ensonhaber, Hürriyet, Milliyet) yer alan bilim haberlerinin incelenmesidir.
Çalışmada içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. 20 Ekim, 3 Kasım 2020 tarihleri arasında incelenen haber sitelerinde toplam 7863 haber tespit edilmiştir. Bu haberlerden yalnızca 158’i bilim haberi niteliği göstermektedir. Çalışmanın bulgularına göre, bilim haberlerinin diğer türdeki haberlere oranı yalnızca %2’dir. Bilim haberlerinin büyük bölümünü sağlık (61) ve astronomi (59) haberleri oluşturmuştur. Bilimsel kaynağın açık bir şekilde belirtilmediği bilim haberlerinin sayısı da (39) dikkat çekmektedir. Elde edilen verilerden hareketle nicelik olarak bilim haberlerinin halkı bilim konusunda bilgilendirme açısından yeterli düzeyde olmadığı görülmektedir. Bilimsel kaynak açısından bakıldığında kaynağın açıkça belirtilmediği, kaynağı belirsiz haber kalıplarının kullanıldığı metinler içeriğin kurgu olabileceği izlenimini ortaya çıkarmaktadır. Aynı zamanda bilim haberlerinin sadece belirli kategorilerde toplanması halkın bilim konusunda geniş bir bilimsel bilgi ağına ulaşamadığını göstermektedir. Bilim gazetecilerinin eğitimi ortaya çıkan bu sorunların giderilmesi noktasında kilit bir rol üstlenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allan, S. (2011). Introduction: Science journalism in a digital age. Journalism, 771-777.
- Appleyard, B. (1999). Brave New Worlds: Genetics and the Human Experience. London: HarperCollins.
- Bauer, M., & Bucchi, M. (2007). Journalism, Science and Society: Science Communication between News and Public Relations. London: Routledge.
- Bauer, M., Howard, S., Ramos, Y., Massarani, L., & Amorim, L. (2013). Global science journalism report: working conditions & practices, professional ethos and future expectations. London: LSE Research Online.
- Bueno, W. (2009). Jornalismo científico: revisitando o conceito. Jornalismo científico e desenvolvimento sustentável, 157-178.
- Claassen, G. (2013). Science journalism, incorporating bioethics. F. Banda içinde, Model curricula for journalism education: a compendium of new syllabi (s. 105-129). UNESCO.
- Crow, D., & Stevens, R. (2012). Local Science Reporting Relies on Generalists, Not Specialists. Newspaper Research Journal, 33(3), 35-48.
- Dudo, A., & Besley, J. (2016). Scientists’ Prioritization of Communication Objectives for Public Engagement. Plos One, 11(2), 1-18.
- Elias, C. (2018). Acience Journalism as an Academic Discipline: the Fusion of Western Media and Science seen from a Literary and Social Perspective. Communication Papers, 7(13), 163-172.
- Fahy, D., & Nisbet, M. (2011). The science journalist online: Shifting roles and emerging practices. Journalism, 12(7), 778-793.