Tanzimat Mizahının İki Şehri: İstanbul ve İzmir

Osmanlı Devleti’nde “basın” olgusunun merkezi İstanbul’dur. Özellikle 19. yüzyılda devletin desteği ve denetimi altında gelişen matbaacılık faaliyetleri “gazetecilik” etkinliğinin merkezinin İstanbul olmasında önemli bir etkendir. Bu süreçte 1870 yılından itibaren yayımlanmaya başlayan Türkçe mizah dergileri de ilk olarak İstanbul’da okuyucu ile buluşmuştur. Bu durumun tek istisnası ise Kara Sinan dergisidir. 1875 yılında İzmir’de yayımlanmaya başlayan Kara Sinan dergisi, 1870-1877 yılları arasında İstanbul dışında yayımlanan ilk Türkçe mizah dergisidir. Çalışma, Tanzimat dönemi mizahı olarak adlandırılan 1870-1877 yılları arasında İzmir’de yayımlanan Kara Sinan dergisine karşı İstanbul mizah basınının yaklaşımını tespit etmeyi amaçlamaktadır. İçerik Çözümlemesi yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, Kara Sinan dergisinde yer alan İstanbul mizah basını ile ilgili yazılar ve İstanbul mizah basınında Kara Sinan ile ilgili yazılar analiz birimi olarak belirlenmiştir. Çalışma sonucunda İstanbul mizah basını içerisinde sadece Hayal dergisinin Kara Sinan dergisine karşı olumsuz bir tavır sergilediği tespit edilmiştir. Ayrıca İstanbul ve İzmir şehirleri arasında mizah dergilerinin birbirleriyle mesleki ilişkilerin yanı sıra ticari ilişkilerinin de var olduğu gözlemlenmiştir.

The center of the "press" phenomenon in the Ottoman Empire was Istanbul. Especially in the 19th century, the printing activities developed under the support and control of the state are an important factor for Istanbul’s being the center of the "journalism" activity. In this process, Turkish humor magazines, which started to be published in 1870, met with readers in Istanbul for the first time. The only exception to this situation is Kara Sinan magazine. Kara Sinan magazine, which started to be published in Izmir in 1875, is the first Turkish humor magazine published outside of Istanbul between 1870 and 1877. The study aims to determine the approach of the Istanbul humor press against the Kara Sinan magazine, which was published in Izmir between 1870-1877, which is called the humor of the Tanzimat period. In this study, in which the Content Analysis method was used, the articles about the Istanbul humor press in the Kara Sinan magazine and the articles about Kara Sinan in the Istanbul humor press were determined as the analysis unit. As a result of the study, it has been determined that only Hayal magazine among the Istanbul humor press has a negative attitude towards Kara Sinan magazine. In addition, it has been observed that humor magazines have commercial relations with each other as well as professional relations between the cities of Istanbul and Izmir.