Bir Roman Uyarlaması Olarak Tersine Dünya Filmindeki Toplumsal Cinsiyet Güldürüsü Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2017, Sayı: 45, 191 - 205, 14.12.2017

Özge Güven Akdoğan

https://izlik.org/JA37UB42RN

Öz

Bu çalışmada Orhan Kemal’in Tersine Dünya (2014) romanından uyarlanan Tersine Dünya (Ersin Pertan, 1993) filmi, toplumsal cinsiyet alanındaki sorunların güldürü ile dile getirilmesi bağlamında analiz edilmektedir. Mihail Bahtin gibi karnaval pratikleri ile güldürünün eleştirel politik gücüne ve Slavoj Zizek gibi çağdaş toplumlarda gülmenin eleştirel gücüne rağmen totaliter olabileceğine odaklanan kuramcıların görüşlerinden yararlanılan bu çalışmada, toplumsal cinsiyetle ilgili ataerkil sınırlar, bu sınırları yıkan bir güldürü dili ile ortaya konduğunda neler olur sorusu Tersine Dünya filmi çerçevesinde sorgulanmaktadır. Çalışmanın amacı toplumsal cinsiyet üzerine mizahi bir romandan uyarlanan filmin anlatısal ve tematik tercihleriyle bu alandaki eşitsizlikler üzerine ne tür bir söylem ortaya koyduğunu metin analizi tekniği ile araştırmaktır. Çalışma, filmin toplumsal cinsiyet ve cinsellikle ilişkili olarak gündelik yaşamda kadınların iç içe olduğu önyargılar, tacizler ve aşağılamalar üzerine eleştirel bir vurgu barındırmasına rağmen, izleyiciye bunlarla uzlaşma yolunu önerdiğini söylemektedir.

Anahtar Kelimeler

Güldürü , Eleştirellik , Karnaval Pratiği , Totaliter Gülüş , Toplumsal Cinsiyet , Türk Sineması.

A Review On Gender Comedy In World Upside Down As a Novel Adaptation

https://izlik.org/JA37UB42RN

Öz

This study analyses the film Tersine Dünya (Ersin Pertan, 1993) that is adapted from the Tersine Dünya (2014) novel of Orhan Kemal, with a focus on the treatment of the gender issues using comedy. The study utilizes the views of thetheoreticians, such as Mihail Bahtin, which focuses on the carnival practices as well as the critical and political power of comedy; and Slavoj Zizek which argues that laughter could be totalitarian as well. The question of what happens if the patriarchal borders are displayed with the language of comedy that reverses these borders is examined within the framework of Tersine Dünya film. The aim of the study is to investigate what kind of discourse the film, which is an adaptation of a satiric novel on gender, has produced through its narrative and thematic preferences, employing technique of textual analysis. It is argued that even though the film has a critical view on the prejudicies, harrasment and humiliation that are faced by the women in their daily lives; it also suggest the viewer are concilation with all these problems.

Anahtar Kelimeler

Comedy , Criticism , Carnival Practice , Totalitarian Laughter , Gender , Turkish Cinema.

Kaynakça

• Akçam, A. (2014). “Orhan Kemal’de Diyalojik Perspektif”, Varlık Dergisi, 1287, s. 5-8.
• Akins, A. V. (2011). “‘We weren’t laughing at them... We’re grieving with you’: Empathy and Comic Vision in Welty’s The Optimist’s Daughter”, The Southern Literary Journal, 43, (2), s. 87-104.
• Aristoteles (1989). Nikomakhos’a Etik, S. Baburi (çev.), Ankara: HacettepeÜniversitesi Yayınları.(Özgün eser Milattan Önce 349 tarihlidir).
• Bahtin, M. M. (2001). Karnavaldan Romana, C. Soydemir (çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bahtin, M. M. (2004). Dostoyevski Poetikasının Sorunları. C. Soydemir (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Bergson, H. (2011). Gülme. Komiğin Anlamı Üstüne Deneme, Y. Avunç (çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Casetti, F. (2004). “Adaptation and Mis‐adaptations. Film, Literature, and Social Discourses”, R. Stam, A. Raengo (ed.), A Companion to Literature and Film, 81-91. Londra: Blackwell.
• Eco, U. (2011). Gülün Adı, Ş. Karadeniz (çev.), İstanbul: Can Yayınları.
• Freud, S. (1993). Espri ve Bilinçdışı ile İlişkisi, E. Kapkın (çev.). İstanbul: PayelYayınları.
• Gören Ş. (1993). Amerikalı (Film). İstanbul: Anadolu Filmcilik ve Filma Cass.
• Horton, A. (1991). “Introduction”, A. Horton (ed.), Comedy/Cinema/Theory, California: University of California Press, s. 1-21.
• Jekels, L. (1981). “On the Psychology of Comedy”, R. Corrigan (ed.), Comedy: Meaning and Form, New York: Harper&Row., s. 174-179.
• Johnston, C. (1973). “Women’s Cinema as Counter-Cinema”. C. Johnston (ed.), Notes on Women’s Cinema. London: Society for Education in Film and Television. S. 22-33.
• Kaplan, A. E. (1983). Women and Film: Both Sides of the Camera. New York: Methuen.
• Kara, N. (2006). “80 ve 90’larda Türkiye’de Feminist Hareketler”. Kadın Çalışmaları Dergisi, 1, (3), s. 16-39.
• Kemal, O. (1986). Tersine Dünya, İstanbul: Yön Yayıncılık.
• Kemal, O. (2014). Tersine Dünya, İstanbul: Everest Yayınları.
• Keyder, Ç. (2000). “Arka Plan”, İstanbul: Yerel ve Küresel Arasında, Ç. Keyder (haz.), İstanbul: Metis. s. 9-40.
• Kozanoğlu, C. (1995). “80’lerde Gündelik Hayat”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Yüzyıl Biterken, İstanbul: İletişim,13, s. 596-600.
• Mellencamp, P. (1998).“Durum Komedisi, Feminizm ve Freud. Gracie ve Lucy’nin Söylemleri”, N. Gürbilek (çev.), T. Modleski (haz.), Eğlence İncelemeleri, İstanbul: Metis.
• Moran, B. (1991). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış II: Sabahattin Ali’den Yusuf Atılgan’a, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mulvey, L. (1975). “Visual Pleasure and Narrative Cinema”, Screen, 16(3), s. 6-18.
• Naci, F. (2002). “Bereketli Topraklar Üzerinde”, Cumhuriyet Kitap, 6 Haziran.
• Narlı, M. (2002). Orhan Kemal’in Romanları Üzerine Bir İnceleme, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Paul, W. (1991). “Charles Chaplin and the Annals of Anality”, A. Horton (ed.), Comedy/Cinema/Theory, California: University of California Press, s. 109-130.
• Paul, W. (1994). Laughing Screaming: Modern Hollywood Horror and Comedy, New York: Colombia University Press.
• Perlmutter, R. (1991), “Woody Allen’s Zelig: An American Jewish Parody”, Comedy/Cinema/Theory, A. Horton (ed.), California: University of California Press, s. 206-221.
• Pertan, E. (Yönetmen). (1993). Tersine Dünya (Film). İstanbul: Özer Film.
• Pourriat, E. (Yönetmen). (2010) . Majorite Opprimee (Kısa Film). Fransa.
• Rowe, K.K. (1995). The Unruly Woman. Gender and the Genres of Laughter. Austin: University of Texas Press.
• Rubin, A. J. (2004). “French Film Goes Viral, but not in France, ‘Oppressed Majority’ Provokes Debate on Internet”, New York Times, 6 Nisan.
• Russo, M.(1994). The Female Grotesque: Risk, Excess and Modernity. London: Routledge.
• Sanders, B. (2001). Kahkahanın Zaferi, K. Atakay (çev.),İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Scognamillo, G. (1998). Türk Sinema Tarihi, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Sloterdjick, P. (1988). Critique of Cynical Reason, M. Eldred (çev.), Minneapolis: University of Minnesota Press.
• Sirman, N. (1989). Turkish Feminism: A Short History. New Perspectives on Turkey, 3(1), s. 1-34.
• Suner, A. (2006). Hayalet Ev. Yeni Türk Sinemasında Aidiyet, Kimlik ve Bellek. İstanbul: Metis Yayınları.
• Stam R. ve Raengo, A. (2005). “Introduction: The Theory and Practice of Adaptation”. R. Stam& A. Raengo” (Ed.), Literature and Film: A Guide to the Theory and Practice of Film Adaptation s. 1-52. Londra & New York: Blackwell.
• Tekeli, Ş. (1992). Europe, European Feminism, and Women in Turkey. In: Women’s Studies International Forum. Pergamon, s. 139-143.
• Uyar, T. (1976). “Orhan Kemal Hikâyesi”, Cumhuriyet, 12 Haziran. http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/ handle/11498/29300/001516110006.pdf?sequence=1&isAllowed=y Erişim Tarihi: 29.05.2017.
• Uysal, Z. (2014). “Sahih Bir Toplumcu Gerçekçilik: Bereketli Toprakların Destanı”, Varlık Dergisi,1287,s.16-19.
• Walker, J. (1984). “Psychoanalysis and Feminist Film Theory: The Problem of Sexual Difference and Identity.” Wide Angle- A Quarterly Journal of Film History Theory Criticism&Practice 6 (3): 16-23.
• Yüksel, E. (2017). “Bir Uyarlama Örneği Olarak Yeraltı Filmi”. Sinecine, 8 (1), s. 39-59.
• Zizek, S. (2004). İdeolojinin Yüce Nesnesi, T. Birkan (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.