Film Yapımı-Felsefe: Duyu-Motor Şeması ve Mağara Alegorisiyle Kubrick’in Otomatik Portakal Örneğinde İçkin ve Aşkın Gelenekler Arasında Titreşim Yaratmak

Aşkın felsefe geleneğinin tipik temsilcilerinden Platon’un Devlet’inde kurguladığı mağara alegorisi, imajları bir temsil, hakikatin soluk bir gölgesi gibi görmesine karşın, içkin gelenek imajları gerçekliğin bir kopyası olarak gören anlayışa meydan okur. Gelgelelim İçkin ve Aşkın felsefe gelenekleri arasındaki köklü epistemolojik ve ontolojik ayrımlar bulunmakla birlikte, filmler örneğinden gidildiğinde bu iki gelenek arasında titreşim yaratacak imkanlar da bulunmaktadır. Bu makale, Stanley Kubrick’in 1971 yapımı Otomatik Portakal filmi örneğinden bu ilişkiyi tartışmaktadır. Çalışmada Gilles Deleuze’ün Sinema I ve Sinema 2 kitaplarında hareket-imaj ve zaman-imaj sineması arasındaki ayrımın kilit noktalarından olan “duyu-motor şeması” ile Platon’un “mağara alegorisi” arasında temel düzeyde bir yakınlık olduğu ileri sürülmekte ve duyu-motor şemasını paralize etme ile bir insanlık durumu olan mağaralarımızdan kurtulma arasında kurulacak paradoksal ilişki incelenmektedir. Makale, bu tartışmanın yapılmasında Otomatik Portakal’ın sunduğu sinematik evrenin filozofik bir potansiyel taşıdığını ileri sürmekte ve buna “film-yapımı felsefe” adını vermektedir.

Although the allegory of cave in the Republic by Plato, the eminent representative figure of transcendental philosophy tradition, perceives the images as a representation, or a shadow of the truth, the immanent tradition challenges the understanding which views images as the copy image of reality/truth. Yet despite the fundamental epistemological and ontological discrepancies between immanent and transcendental philosophy traditions, if films are taken into consideration, there would still be possibilities for creating vibrations between these two traditions. This paper discusses this possibility in the case of A Clockwork Orange (Stanley Kubrick, 1971). The article claims that there will be an essential affinity between the “motor-sensory schema”, which is a key concept in Delezue’scinema books showing the basic distinction between the movement-image and the time image, and the “allegory of the cave” by Plato. The paper also analyses the paradoxical relationship between the collapse of the motor-sensory schema and the liberation from our caves as a human conditon. It claims that the cinematic universe of A Clockwork Orange has a vast potential in this discussion, and calls it “movie-made philosophy”.