EN
TR
Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri
Öz
Artan küresel ortalama yaşam beklentisi ile birlikte yaşlı nüfusta ve yaşa bağlı bilişsel bozuklukların prevalansında artış görülmektedir. Bilişsel bozulma; bireysel, ekonomik ve toplumsal yüke neden olan küresel bir sağlık sorunudur. Nootropikler, beyinde dopaminerjik, glutamaterjik/kolinerjik ve serotonerjik sistemleri etkileyerek bilişsel performansı artırmaya yardımcı olan bileşiklerdir. Nootropikler; sentetik ve doğal/ bitkisel olmak üzere iki grupta incelenirler. Araştırmalar, sentetik nootropiklerin yan etki insidansını azaltan ve tek başına veya geleneksel ilaçlarla kombinasyon halinde birden fazla yolu hedefleyebilen bitkisel nootropikler üzerinde yoğunlaşmıştır. Bitkisel nootropik ajanlar arasında Ginkgo biloba, Panax quinquefolius, Panax ginseng, Bacopa monnieri, gotu kola (Centella asiatica), aslan yelesi (Hericium erinaceus), kapikacchu (Mucuna pruriens), ashwagandha (Withania somnifera), flavonoidler, sarı kantaron, adaçayı, nane ve kafein yer almaktadır Bitkisel nootropikler, bilişsel işlevler ve nörodejeneratif bozukluklar için etkili bir tedavi olabilir, ancak bu ürünlerin içeriği ve hazırlanışı, genetik, kültürel ve çevresel faktörlere bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle ürünlerin etkinliği, kalitesi ve güvenilirliğinin artması için standardizasyonun sağlanması önemlidir. Sentetik nootropiklerin aksine bitkisel nootropikler bilişsel fonksiyonlar üzerinde olumlu etkiler gösteren fitokimyasal bileşenler içerir. Bitkisel nootropiklerin kullanımında diyet, ilaç etkileşimleri, hastalık komorbiditeleri ve gebelik gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Chen Y, Demnitz N, Yamamoto S, Yaffe K, Lawlor B, Leroi I. Defining brain health: A concept analysis. Int J Geriatr Psychiatry. 2021;37(1).
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2013.
- Harvey PD. Domains of cognition and their assessment. Dialogues Clin Neurosci. 2019;21(3):227-37.
- Aubé D. Cognitive Health, a New Target for Healthy Aging. 2018. [Updated 2018 June 22; cited 2023 May 25]. Available from: https://www. inspq.qc.ca/node/12063.
- Murman DL. The Impact of Age on Cognition. Semin Hear. 2015;36(3):111-21.
- Biggio G, Di Fazio I, Martini C. Cognitive function modulation during aging: A focus on L-alpha-GPE. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2021;25(7):3015-27.
- Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). Life expectancy at birth. 2023 [cited 2024 Jan 2]. Available from: https:// www.oecd-ilibrary.org/sites/d90b402d-en/index.html?itemId=/content/ component/d90b402d-en#.
- Onaolapo AY, Obelawo AY, Onaolapo OJ. Brain Ageing, Cognition and Diet: A Review of the Emerging Roles of Food-Based Nootropics in Mitigating Age-related Memory Decline. Curr Aging Sci. 2019;12(1):2-14.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Kurumları Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
4 Ekim 2024
Gönderilme Tarihi
5 Mayıs 2023
Kabul Tarihi
6 Mart 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 9 Sayı: 3
APA
İmre, K. E., & Işık, F. (2024). Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 447-456. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1292881
AMA
1.İmre KE, Işık F. Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri. İKÇÜSBFD. 2024;9(3):447-456. doi:10.61399/ikcusbfd.1292881
Chicago
İmre, Kadriye Elif, ve Funda Işık. 2024. “Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 (3): 447-56. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1292881.
EndNote
İmre KE, Işık F (01 Ekim 2024) Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 3 447–456.
IEEE
[1]K. E. İmre ve F. Işık, “Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri”, İKÇÜSBFD, c. 9, sy 3, ss. 447–456, Eki. 2024, doi: 10.61399/ikcusbfd.1292881.
ISNAD
İmre, Kadriye Elif - Işık, Funda. “Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9/3 (01 Ekim 2024): 447-456. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1292881.
JAMA
1.İmre KE, Işık F. Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri. İKÇÜSBFD. 2024;9:447–456.
MLA
İmre, Kadriye Elif, ve Funda Işık. “Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 9, sy 3, Ekim 2024, ss. 447-56, doi:10.61399/ikcusbfd.1292881.
Vancouver
1.Kadriye Elif İmre, Funda Işık. Doğal Beyin Dopingleri: Bitkisel Nootropikler ve Bilişsel Etkileri. İKÇÜSBFD. 01 Ekim 2024;9(3):447-56. doi:10.61399/ikcusbfd.1292881
