EN
TR
Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi
Öz
Karar verme, verimli bir şekilde bilgi işleme performansı gerektiren karmaşık bir eylemdir. Ödüllere alışılmış şekilde cevap oluşturma ve hedeflerin peşinden koşma, karar verme sürecinin anahtarıdır. Günlük hayatta verilen birçok karar, öğrenilen deneyimleri ödül ve ceza olarak değerleme sistemine dayandırılmaktadır. Uyku yoksunluğu ve stres maruziyeti, ödül tepkileri üzerinde bazı değişikliklere neden olarak bilişsel fonksiyonları olumsuz yönde etkilemektedir. Karar vermede güçlük, muhakemede zayıflama, benlik saygısı ve verimlilikte azalma, hafızada zayıflık, konsantrasyon bozukluğu ve hatalarda artış gibi kognitif etkilenimler aşırı stres ile ilişkilendirilmektedir. Çalışmalar uykunun, öğrenme sürecinde, ilk beceri edinimini izleyen motor beceri gelişiminin devam etmesinde, bellek konsolidasyonunda rol oynadığını göstermektedir. Bazı araştırmalar, uykudayken kısa süreli belleğin uzun süreli belleğe dönüşümü sırasında beceri geliştirme ve öğrenmenin arttığını, bu nedenle yeterli uykunun beceri yürütmeyi ve görev performansını desteklediğini ileri sürmektedir. Uyarlanabilir davranış için deneyimler aracılığıyla öğrenmenin önemi bilinmektedir. Etkili ve doğru stres yönetimi, kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığının korunmasını sağlarken, öğrenme ve karar verme yeteneğinin de artmasını sağlamaktadır. Böylece günlük hayatta kişinin verimliliği ve yaşam kalitesi yükselmektedir. Bu nedenlerle yeterli uyku düzenlemeleri ve stresle başa çıkma yöntemleri fizyoterapi müdahalelerine entegre edilerek fizyoterapist ve hasta arasında doğru karar verme sürecine destek olunmalı, hastanın beceriyi daha kolay öğrenmesi sağlanmalıdır. Bu derleme makalesi ile ödül mekanizmalarına dikkat çekerek stres ve uykunun ilişkisi ele alınıp bunların karar verme ve öğrenme üzerinde etkisine yönelik yeni perspektifler kazandırmak amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Gallivan JP, Chapman CS, Wolpert DM, Flanagan JR. Decision-making in sensorimotor control. Nat Rev Neurosci. 2018 Sep;19(9):519–34.
- Pessiglione M, Delgado MR. The good, the bad and the brain: Neural correlates of appetitive and aversive values underlying decision making. Curr Opin Behav Sci. 2015 Oct;5:78–84.
- Porcelli AJ, Delgado MR. Stress and Decision Making: Effects on Valuation, Learning, and Risk-taking. Curr Opin Behav Sci. 2017 Apr;14:33–9.
- Friedel E, Sebold M, Kuitunen-Paul S, Nebe S, Veer IM, Zimmermann US, et al. How Accumulated Real Life Stress Experience and Cognitive Speed Interact on Decision-Making Processes. Front Hum Neurosci. 2017;11:302.
- Bendahan S, Goette L, Thoresen J, Loued-Khenissi L, Hollis F, Sandi C. Acute stress alters individual risk taking in a time-dependent manner and leads to anti-social risk. Eur J Neurosci. 2017 Apr;45(7):877–85.
- Lee D, Seo H, Jung MW. Neural Basis of Reinforcement Learning and Decision Making. Annu Rev Neurosci. 2012;35(1):287–308.
- Troynikov O, Watson CG, Nawaz N. Sleep environments and sleep physiology: A review. J Therm Biol. 2018 Dec;78:192–203.
- Dimitriu A. Sleep Foundation. 2021 [cited 2022 Jan 28]. Stress and Insomnia. Available from: https://www.sleepfoundation.org/insomnia/ stress-and-insomnia
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Fizyoterapi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
4 Ekim 2024
Gönderilme Tarihi
26 Ocak 2024
Kabul Tarihi
22 Ağustos 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 9 Sayı: 3
APA
Bayram, K., Acar, A. K., Dellal Kara, B. Y., & Özer Kaya, D. (2024). Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 489-495. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1425777
AMA
1.Bayram K, Acar AK, Dellal Kara BY, Özer Kaya D. Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi. İKÇÜSBFD. 2024;9(3):489-495. doi:10.61399/ikcusbfd.1425777
Chicago
Bayram, Kazım, Ayşe Kardelen Acar, Bilge Yekta Dellal Kara, ve Derya Özer Kaya. 2024. “Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 (3): 489-95. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1425777.
EndNote
Bayram K, Acar AK, Dellal Kara BY, Özer Kaya D (01 Ekim 2024) Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 3 489–495.
IEEE
[1]K. Bayram, A. K. Acar, B. Y. Dellal Kara, ve D. Özer Kaya, “Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi”, İKÇÜSBFD, c. 9, sy 3, ss. 489–495, Eki. 2024, doi: 10.61399/ikcusbfd.1425777.
ISNAD
Bayram, Kazım - Acar, Ayşe Kardelen - Dellal Kara, Bilge Yekta - Özer Kaya, Derya. “Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9/3 (01 Ekim 2024): 489-495. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1425777.
JAMA
1.Bayram K, Acar AK, Dellal Kara BY, Özer Kaya D. Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi. İKÇÜSBFD. 2024;9:489–495.
MLA
Bayram, Kazım, vd. “Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 9, sy 3, Ekim 2024, ss. 489-95, doi:10.61399/ikcusbfd.1425777.
Vancouver
1.Kazım Bayram, Ayşe Kardelen Acar, Bilge Yekta Dellal Kara, Derya Özer Kaya. Öğrenme ve Karar Verme Yolculuğunda Uyku ve Stres Mesaisi. İKÇÜSBFD. 01 Ekim 2024;9(3):489-95. doi:10.61399/ikcusbfd.1425777
