Tip 2 Diabetes Mellitus Hastalarının Bilgi Düzeyi ve Yaşanan Güçlükler Arasındaki İlişki

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Tip 2 Diyabet hastalarının bilgi düzeyi ve diyabete bağlı yaşadığı güçlükler arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki araştırma, Şubat–Nisan 2024 tarihleri arasında bir eğitim araştırma hastanesinin dahiliye polikliniklerine başvuran 226 Tip 2 Diyabetli birey ile yürütülmüştür. Veriler, literatür doğrultusunda hazırlanan kişisel bilgi formu, Diyabet Bilgi Anketi ve Diyabette Güçler ve Güçlükler Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Analizde tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, yüzde, minimum–maksimum) ile Student’s t testi, One Way Anova, Bonferroni testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılmış, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 60,27±9,68 olmakla birlikte bireylerin yarısından fazlası (%65,9) kadın ve evlidir (%84,5). Katılımcıların %52,7’si ilkokul mezunudur. Hastaların Tip 2 Diyabet tanısı alma süresi ortalama 10,31±6,86 yıl olup, büyük bir kısmının (%81,2) diyabete ek en az bir kronik hastalığı bulunmaktadır. Tip 2 Diyabet hastalarının Diyabet Bilgisi Ölçeği toplam puan ortalaması 13,883,60 ve Diyabetteki Güçler ve Güçlükler Ölçeği toplam puan ortalaması 73,2421,25’dir. Bireylerin, Diyabette Güçler ve Güçlükler Ölçeği puan ortalamasının ortalamanın üzerinde olduğu görülmüştür. Diyabet bilgi puanı ile güçlük puanı arasında orta düzeyde negatif ilişki saptanmıştır (r=-0,454, p<0,001). Yaş, cinsiyet, eğitim durumu, diyabetle ilgili bilgi alma ve kaynaklar bilgi düzeyini ve yaşanan güçlükleri etkilemektedir. Sonuç: Tip 2 Diyabet hastalarının bilgi düzeyi orta seviyede olup, beslenme, egzersiz, kan şekeri ölçümü ve doktor kontrollerinde eksiklikler gözlenmiştir. Düzenli egzersiz yapan, diyabet konusunda bilgi alan ve doktor kontrolüne giden hastaların diyabet bilgi düzeyleri yüksek ve diyabete ilişkin daha az güçlük yaşadıkları belirlenmiştir. Hastaların uyum süreçlerini desteklemek için bilgi düzeylerinin ve güçlüklerinin belirlenmesi, ardından uygun eğitimlerin verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Diyabet bilgi
• diyabette güçlükler
• diyabet yönetimi

Etik Beyan

Bu araştırma, Helsinki Bildirgesi'nde belirtilen etik ilkelere uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmanın yürütülebilmesi için Aksaray Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan (07/12/2023 tarihi, 142-SBKAEK sayılı) etik onay ve Aksaray Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nden (20/12/2023 tarihi, E-232405534-771-232329919 sayılı) çalışma izni alınmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin izni e-posta yolu ile alınmıştır. Katılımcı aydınlatılmış onam formu doldurulmuştur.

The Relationship Between Knowledge Levels of Type 2 Diabetes Mellitus Patients and the Difficulties They Experience

Öz

Objective: This study aimed to determine the relationship between the knowledge level of Type 2 Diabetic patients and the difficulties they experience due to diabetes. Material and Methods: This descriptive study was conducted with 226 individuals with Type 2 diabetes who presented to the internal medicine outpatient clinics of a training and research hospital between February and April 2024. Data were collected using a personal information form prepared in accordance with the literature, the Diabetes Information Survey, and the Strengths and Difficulties Scale in Diabetes. Descriptive statistics (mean, standard deviation, percentage, minimum-maximum), Student's t-test, One-Way ANOVA, Bonferroni test, and Pearson correlation analysis were used, with a significance level of p<0.05. Results: The mean age of the study participants was 60.27±9.68 years, and more than half (65.9%) were female, and married (84.5%). 52.7% of the participants were primary school graduates. The mean time for diagnosis of Type 2 diabetes was 10.31±6.86 years, and the majority (81.2%) had at least one chronic disease in addition to diabetes. The total mean score of the Diabetes Knowledge Scale in Type 2 diabetes patients was 13.88±3.60, and the total mean score of the Difficulties in Diabetes Scale was 73.24±21.25. The study found that the Strengths and Difficulties in Diabetes Scale score was above the mean. A moderate negative correlation was found between the diabetes knowledge score and the difficulty score (r=-0.454, p<0.001). Age, gender, education level, access to information and resources about diabetes affect the level of knowledge and difficulties experienced. Conclusion: The knowledge level of Type 2 Diabetic patients is moderate, and deficiencies in nutrition, exercise, blood sugar monitoring, and doctor visits have been observed. Individuals who have healthy lifestyle habits and receive informational support have been found to have high knowledge levels and low diabetes difficulty scores. To support patients' adaptation process, it is recommended to assess their knowledge levels and difficulties, followed by appropriate training.

Anahtar Kelimeler

• Diabetes information
• diabetes challenges
• diabetes management

Kaynakça

1. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas 2024. IDF Atlas 11th edition. 2024. [cited 2025 Sept 2]. Available from: https://diabetesatlas.org/atlas/eleven-edition.
2. World Health Organization. Global Report on Diabetes. Geneva; 2019. [cited 2023 Nov 23]. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/204871.
3. Huang Q, Li Y, Yu M, Lv Z, Lu F, Xu N, et al. Global burden and risk factors of type 2 diabetes mellitus from 1990 to 2021, with forecasts to 2050. Front Endocrinol (Lausanne). 2025 Aug; 16:1538143. DOI: 10.3389/fendo.2025.1538143.
4. Lu X, Xie Q, Pan X, Zhang R, Zhang X, Peng G, et al. Type 2 diabetes mellitus in adults: pathogenesis, prevention and therapy. Signal Transduct Target Ther. 2024 Oct 2;9(1):262. DOI: 10.1038/s41392-024-01951-9.
5. Hamblin PS, Zoungas S, Talic S, Russell AW. The growing range of complications of diabetes mellitus. Trends Endocrinol Metab. 2025 Jan 3;S1043-2760(24)00328-X. doi: 10.1016/j.tem.2024.12.006.
6. Çorak B, Uysal N. Tip 2 diyabetes mellituslu bireylerde sağlık algısı ve aile desteğinin tedaviye uyum düzeyine etkisi. Sağlık Bakanlığı Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi. 2022;55(2):125-9. DOI: 10.20492/aeahtd.1098831.
7. Gün Taşkıran S. Diyabetik hastalarda tedavi uyumu, hastalık hakkında bilgi düzeyi ile evde kan şekeri ve kan basıncı ölçümünün değerlendirilmesi [tıpta uzmanlık tezi]. [İstanbul]: İstanbul Üniversitesi; 2021. 77 p.
8. Üstündağ Ş, Dayapoğlu N. Tip 2 diyabetli bireylerin hastalık yönetiminde karşılaştıkları engellerin değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;5(3):514-33. DOI: 10.46237/amusbfd.918810.

9. Hülya I. Diyabet yönetiminde algılanan engeller ve öz yönetimin öz bakım davranışları üzerine etkisi [yüksek lisans tezi]. [İstanbul]: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2024. 95 p.
10. Jafari A, Moshki M, Naddafi F, Taghinezhad F, Charoghchian Khorasani E, Karimian N, et al. Application of the path analysis model to evaluate the role of distress, mental health literacy and burnout in predicting self-care behaviors among patients with type 2 diabetes. Diabetol Metab Syndr. 2024 Jun 23;16(1):137. DOI: 10.1186/s13098-024-01375-z.
11. Mangoulia P, Milionis C, Vlachou E, Ilias I. The Interrelationship between Diabetes Mellitus and Emotional Well-Being: Current Concepts and Future Prospects. Healthcare (Basel). 2024 Jul 22;12(14):1457. DOI: 10.3390/healthcare12141457.
12. Yüksel M, Bektaş H. Diyabete bağlı kronik komplikasyonların yönetiminde güncel yaklaşımlar. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2020;12(1):133-57. DOI: 10.5336/nurses.2019-70201.
13. Robat Sarpooshi D, Taghipour A, Mahdizadeh M, Peyman N. Enablers of and Barriers to Effective Diabetes Self-Care in Iran: A Qualitative Study. Patient Relat Outcome Meas. 2020 Apr 17;11:109-118. DOI: 10.2147/PROM.S241170.
14. García-Lara RA, Gómez-Urquiza JL, Membrive-Jiménez MJ, Velando-Soriano A, Granados-Bolívar ME, Romero-Béjar JL, Albendín-García L. Anxiety, distress and stress among patients with diabetes during COVID-19 pandemic: A systematic review and meta-analysis. J Pers Med. 2022 Aug 30;12(9):1412. DOI: 10.3390/jpm12091412.
15. Gehlawat M, Subitha L, Kar SS, Thumati G. Improving self-care behavior and removing barriers by structured diabetes education program in primary health-care settings of Puducherry: evidence from a mixed-method intervention study. APIK Journal of Internal Medicine. 2024;12(3):163-169. DOI:10.4103/ajim.ajim_58_23.
16. Ferreira PL, Morais C, Pimenta R, Ribeiro I, Amorim I, Alves SM, Santiago L. Knowledge about type 2 diabetes: its impact for future management. Front Public Health. 2024 Mar 8;12:1328001. DOI: 10.3389/fpubh.2024.1328001.
17. Akçay B, Kuru Çolak T, İğrek S, Özgül B, Apti A. The relationship between diabetes knowledge level, physical activity, and quality of life in older adults. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2023;5(2):162-70. DOI: 10.46413/boneyusbad.1320337.
18. Pihoker C, Braffett BH, Songer TJ, Herman WH, Tung M, Kuo S, et al. Diabetes care barriers, use, and health outcomes in younger adults with type 1 and type 2 diabetes. JAMA Netw Open. 2023 May;6(5): e2312147. DOI:10.1001/jamanetworkopen.2023. 12147.
19. Woodward A, Walters K, Davies N, Nimmons D, Protheroe J, Chew-Graham CA, et al. Barriers and facilitators of self-management of diabetes amongst people experiencing socioeconomic deprivation: A systematic review and qualitative synthesis. Health Expect. 2024 Jun;27(3):e14070. DOI: 10.1111/hex.14070.
20. Akman H, Olgun N. Erişkin tip 2 diyabetli bireylerin bilgi eksikliği ve diyabet eğitimleri ile ilişkili deneyimleri/niteliksel araştırma. Türk Diyabet Hemşireliği Dergisi. 2019;11(1):12-7.
21. Arı N, Özdelikara A. Dahiliye kliniklerine başvuran tip 2 diyabet hastalarında aile desteğinin hastalığı kabullenme ve tedavi uyumuna etkisi: Ordu ili örneği. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2022;6(1):39-48. DOI: 10.25048/tudod.1018441.
22. Gezer C, Ulusan D. Tip 2 diyabetli bireylerde hastalık bilgi düzeyi, sağlıklı yaşam biçimi ve yaşam kalitesi ilişkili mi? Türk Hij Deney Biyol Derg. 2020;77(2):155-66.
23. Bakır GG, Zengin N. Diyabetli bireylerde kronik hastalık öz yönetimi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi. 2023;5(1):9-17. DOI: 10.33308/2687248X.202351289.
24. Garcia AA, Villagomez ET, Brown SA, Kouzekanani K, Hanis CL. The starr county diabetes education study: development of the spanish-language diabetes knowledge questionnaire. Diabetes Care. 2021 Jan;24(1):16-21. DOI:10.2337/diacare.24.1.16.
25. Soysal A. Tip 2 diyabetli hastalarda diyabet bilgi düzeyi, sağlık okuryazarlığı ve diyabet öz yönetiminin glisemik kontrolü etkisinin değerlendirilmesi [tıpta uzmanlık tezi]. [Eskişehir]: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi; 2019. 124 p.
26. Bilgehan T, İnkaya B. Diyabette Güçler ve Güçlükler Ölçeği: bir ölçek geliştirme çalışması. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023; 19:1-18.
27. Hair JF Jr, Hult GTM, Ringle CM, Sarstedt M. A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling. 3rd ed. Thousand Oaks (CA): Sage; 2022.
28. Nurasyifa SR, Vini Fera RU, Pratiwi H. Hubungan tingkat pengetahuan terhadap manajemen diri pasien prolanis diabetes mellitus type 2. Acta Pharmaceutica Indonesia. 2021;9(2):78-94. DOI: 10.20884/1.api.2021.9.2.4250.
29. Özdemir A, Kavak F, Gültekin A. Tip II diyabet hastalarında algılanan sosyal destek ile öz etkililik durumunun belirlenmesi. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2019;11(3):305-12.
30. Crouch E. Exploration of diabetes knowledge, risk, and perception of type 2 diabetes among a sample of young adults in the United States (US). [master's thesis]. [Columbus]: The Ohio State University; 2021. 109 p.
31. Chrysi M, Vaidakis D, Gamvrouli M, Kapritsou M. Adaptation and validation of diabetes knowledge questionnaire (DKQ-24 item) within Greek population. Health & Research Journal. 2022;8(2):111-8. DOI: 10.12681/healthresj.27207.
32. Hernar I, Haugstvedt A, et al. Diabetes Distress and Associations With Demographic and Clinical Variables: A Nationwide Population-Based Registry Study of 10,186 Adults With Type 1 Diabetes in Norway. Diabetes Care. 2024;47(1):126-131.
33. Yakut S. Tip 2 diyabetli hastalarda diyabet bilgi düzeyi ve hastalık öz yönetiminin değerlendirilmesi [tıpta uzmanlık tezi]. [Samsun]: Ondokuz Mayıs Üniversitesi; 2022. 107 p.
34. Aydoğan B, Aydın A, İnci MB, Ekerbiçer H. Tip 2 diyabet hastalarının hastalıklarıyla ilgili bilgi, tutum düzeyleri ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi. 2020;10(Özel Sayı):11-23. DOI: 0.31832/smj.743455.
35. Saraçoğlu E, Avcı İA. Diyabet hastalarının COVID-19 salgınıyla ilgili endişelerinin ve bakım ihtiyaçlarının belirlenmesi. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2021;5(2):202-9. DOI: 10.25048/tudod.901442.
36. Lee M, Shim J. Effects of diabetes knowledge and attitudes toward internet health information on e-health literacy in middle-aged patients with diabetes. Healthcare (Basel). 2025 Feb 27;13(5):512. DOI: 10.3390/healthcare13050512.
37. Bila SF. Tip 2 Diyabetli Bireylerde Diyabete İlişkin Yaşanan Güçlüklerin ve Öz Yönetim Düzeyinin İncelenmesi [yüksek lisans tezi]. [Aksaray]: Aksaray Üniversitesi; 2025. 122 p.
38. Abate HK, Abate A, Tadesse M, Desta T, Bekele T, Alemu S, et al. A systematic review and meta-analysis of physical exercise non-adherence among adults with type 2 diabetes in Ethiopia. PLoS One. 2024;19(3):e0314389. DOI: 10.1371/journal.pone.0314389.
39. Boutefnouchet L, Al-Mohannadi A, Al-Kuwari M, Al-Thani H, Mohamed M, Hassan A, et al. Level of adherence to physical activity recommendations among adults with type 2 diabetes in Qatar. BMC Public Health. 2025;25(1):123. DOI:10.1186/s12889-025-22816-y.
40. Davies MJ, Aroda VR, Collins BS, Gabbay RA, Green J, Maruthur NM, et al. Management of hyperglycemia in type 2 diabetes, 2022. A consensus report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetes Care. 2022;45(11):2753-86. DOI: 10.2337/dci22-0034.
41. Qiu T, Huang J, Wang W. Association between diabetes knowledge and self-efficacy in patients with type 2 diabetes mellitus in China: A cross-sectional study. Int J Endocrinol. 2020;2020(1):2393150. DOI: 10.1155/2020/2393150.
42. Nuong NTB, Surit P, Dang TH. Interventional education program increases knowledge, illness perception, and self-efficacy levels in type 2 diabetes mellitus patients: A pilot study findings from Vietnam. International Journal of Multidisciplinary Research and Publications. 2020;3(4):43-6.