Yoğun Bakım Hemşireliği Açısından Ölüm ve Yaşam Sonu Bakım

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 228 - 232, 28.01.2026

Fatma İltuş , Deniz Şanlı , Gülçin Uyanık

https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1594136

Öz

Yaşam süresindeki uzama ve kronik hastalıklardaki artış ölüm sürecinde olan hasta ve yaşam sonu bakım kavramlarını gündeme getirmiştir. Yoğun bakım ünitelerinde ölüm sürecinde olan ve bu nedenle yaşam sonu bakım gereksinimi olan birçok hasta bulunmaktadır. Yaşamın sonuna yaklaşmış olan tüm bireyler için yüksek kaliteli bakıma erişim önemlidir. Yaşam sonu bakım fiziksel, ruhsal, sosyal ve spiritüel konuları bir bütün olarak ele alır. Kaliteli bir yaşam sonu bakım, hastanın acısını ve ağrısını azaltmak için gereksinimlerini dikkate almayı hedefler. Hemşireler yoğun bakım ortamında ölmekte olan hasta ve yakınlarına yönelik bakımı geliştirmek için önemli bir konuma sahiptirler. Yoğun bakım hemşirelerinin ölüme yönelik tutum ve davranışlarının farkında olmaları, ölmekte olan hastaya verdikleri bakımı etkilemektedir. Ölüme ilişkin olumlu tutum ve davranışları olan hemşirelerin verdikleri yaşam sonu bakımın daha kaliteli olduğu bilinmektedir. Yönetim, uygulama ve eğitim alanına yönelik stratejiler, ölüm sürecinde olan yoğun bakım hastalarının daha kaliteli yaşam sonu bakım almalarını sağlar. Bu derlemede, ölüm ve yaşam sonu bakım kavramları, bu kavramların yoğun bakım ünitelerindeki önemi, yoğun bakım hemşirelerinin ölüm ve yaşam sonu bakıma yönelik tutum ve davranışları ve iyi ölüm ve kaliteli yaşam sonu bakım sağlamaya yönelik stratejilerin açıklanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ölüm , Hemşire hasta ilişkileri , Hemşireler , Yoğun bakım üniteleri

Death and End-of-life Care from the Perspective of Intensive Care Nursing

Öz

The extension of life expectancy and the increase in chronic diseases have brought the concepts of end-of-life care and patients in the dying process to the forefront. Many patients in intensive care units are in the dying process and therefore require end-of-life care. Access to high- quality care is crucial for all individuals nearing the end of life. Quality end-of-life care aims to address the needs of the patient to reduce pain and suffering. It encompasses physical, psychological, social, and spiritual aspects in a holistic manner. Nurses hold a vital position in improving care for dying patients and their families in the intensive care setting. The awareness of intensive care nurses about their attitudes and behaviors toward death significantly influences the care they provide to dying patients. Nurses with positive attitudes and behaviors toward death are known to deliver higher-quality end-of-life care. Strategies targeting management, practice, and education can ensure that intensive care patients in the dying process experience a good death and receive quality end-of-life care. This review aims to explain the concepts of death and end-of-life care, their significance in intensive care units, the attitudes and behaviors of intensive care nurses toward death and end-of-life care, and strategies to
ensure a good death and quality end-of-life care.

Anahtar Kelimeler

Death , Intensive Care Units , Nurses , nurse- patient relationships

Kaynakça

• Durmaz Akyol A. Yoğun bakım hemşireliği. 2. baskı. İstanbul: İstanbul Tıp; 2023.
• World Health Organization [Internet]. Palliative care. 2020 [cited 2024 Sep 27]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact- sheets/detail/palliative-care
• United Nations. World Population Prospects 2024: Summary of Results. UN DESA/POP/2024/TR/NO. 9. New York: United Nations; 2024.
• Türkiye İstatistik Kurumu [Internet]. Türkiye istatistikleri, 2023. [cited 2024 Jun 20]. Available from: https://biruni.tuik.gov.tr/yayin/views/visitorPages/index.zul
• Türkiye İstatistik Kurumu [Internet]. İstatistiklerle yaşlılar, 2023. [cited 2024 Jun 20]. Available from: https://biruni.tuik.gov.tr/yayin/views/visitorPages/index.zul
• Murtagh FE, Bausewein C, Verne J, Groeneveld EI, Kaloki YE, Higginson IJ. How many people need palliative care? a study developing and comparing methods for population-based estimates. Palliat Med. 2014;28(1):49-58. DOI: 10.1177/0269216313489367.
• Uçku, R. Yaşamın son döneminde sağlık hizmetleri: gereksinim ve sunum ne durumda? Toplum ve Hekim. 2016;31(1):5-8.
• Kabalak AA, Öztürk H, Çağıl H. Yaşam sonu bakım organizasyonu; palyatif bakım. Yoğun Bakım Dergisi. 2013;11(2):56-70.
• Institute of Medicine. Dying in America: improving quality and honoring individual preferences near the end of life. Washington: The National Academies Press; 2015.
• Türk Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Derneği. Yoğun bakım ünitelerinde yaşamın sonuna gelmiş hastalarda karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri: Türk Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Derneği’nin görüşleri. Toplum ve Hekim. 2016;31(1):42-46.
• McCourt R, James Power J, Glackin M. General nurses’ experiences of end-of-life care in the acute hospital setting: a literature review. Int J Palliat Nurs. 2013;19(10):510-516. DOI: 10.12968/ijpn.2013.19.10.510.
• Department of Health. End of life care strategy. London: Department of Health; 2008.
• City of Hope, American Association of Colleges of Nursing. End-of- life nursing education consortium (ELNEC) fact sheet. City of Hope, American Association of Colleges of Nursing; 2024.
• Aygencel G, Türkoğlu M. Bir dahili yoğun bakım ünitesindeki terminal dönem hastaların genel özellikleri ve maliyetleri. Yoğun Bakım Dergisi. 2014;5:1-4. DOI: 10.5152/dcbybd.2014.683.
• Peters L, Cant R, Payne S, O’Connor M, McDermott F, Hood K, Morphet J, Shimoinaba K. How death anxiety impacts nurses’ caring for patients at the end of life: a review of literature. Open Nurs J. 2013;7:14-21. DOI: 10.2174/1874434601307010014.
• Yıldırım Y, Fadıloğlu Ç. Palyatif bakım: semptom yönetimi ve yaşam sonu bakım. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri; 2018.
• Sharif Nia H, Lehto RH, Ebadi A, Peyrovi H. Death anxiety among nurses and health care professionals: a review article. Int J Community Based Nurs Midwifery. 2016;4(1):2-10.
• Wang L, Li C, Zhang Q, Li Y. Clinical nurses’ attitudes towards death and caring for dying patients in China. Int J Palliat Nurs. 2018;24(1):33-39. doi: 10.12968/ijpn.2018.24.1.33.
• Seo MJ, Kim JY, Kim S, Lee TW Nurses attitudes toward death, coping with death and understanding and performance regarding EOL care: focus on nurses at ED, ICU and oncology department. The Korean Journal of Hospice and Palliative Care. 2013;16(2):108-117. DOI: 10.14475/kjhpc.2013.16.2.108.
• Yılmaz E, Vermişli S. Yoğun bakımda çalışan hemşirelerin ölüme ve ölmekte olan bireye bakım vermeye ilişkin tutumları. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2015;2(2):41-46.
• Zaybak A, Erzincanlı S. Hemşirelerin ölüme karşı tutumları. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi. 2016;6:16-29. DOI: 10.17371/UHD.2016616575.
• Cevik B, Kav S. Attitudes and experiences of nurses toward death and aring for dying patients in Turkey. Cancer Nurs. 2013;36(6):E58-65. DOI: 10.1097/NCC.0b013e318276924c.
• Özdemir Z, Şenol Çelik S. Cerrahi yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin ölüm sürecinde olan hastaların bakımına yönelik uygulamaları. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2010;2(1):32-41.
• Johnson SC, Gray DP. Understanding nurses’ experiences of providing end-of-life care in the US hospital setting. Holist Nurs Pract. 2013;27(6):318-328. DOI: 10.1097/HNP.0b013e3182a72c83.
• Zomorodi MG, Lynn MR. Critical care nurses’ values and behaviors with end-of-life care perceptions and challenges. Journal of Hospice and Palliative Nursing. 2010;12(2):89-96.
• National Institute for Health and Care Excellence. Care of dying adults in the last days of life. NICE guideline. National Institute for Health and Care Excellence; 2015. NG: 31.
• National Institute for Health and Care Excellence. End of life care for adults: service delivery. NICE guideline. National Institute for Health and Care Excellence; 2019. NG: 142.
• Hansen L, Goodell TT, Dehaven J, Smith M. Nurses’ perceptions of end-of-life care after multiple interventions for improvement. Am J Crit Care. 2009;18(3):263-271. DOI: 10.4037/ajcc2009727.