40 Yaş Üzeri Üniversite Personelinin Prostat Kanseri Taramasına İlişkin Deneyim ve Algılarının Belirlenmesi: Nitel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu çalışma, erkeklerin prostat kanseri taramasına ilişkin algılarını anlamak, taramaya teşvik eden veya engelleyen faktörleri belirlemek ve bu konudaki deneyimlerini incelemek amacıyla yapıldı. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı, kesitsel ve nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik araştırma tipinde gerçekleştirildi. Örneklemi belirlemek için amaçlı bir örnekleme tekniği olan maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanıldı. Veriler çalışmaya katılmaya gönüllü olan 30 erkekten toplandı. Görüşmelerden elde edilen veriler manuel olarak analiz edildi. Bulgular: Verilerin analizi sonucunda, araştırma tasarımı gereği üç kapsayıcı tema ortaya konuldu. Prostat kanseri taramasına ilişkin tutum-farkındalık, tarama ve muayene hakkındaki duygu-düşünceler, planlar ve önerilerdir. Erkekler prostat kanseri tarama programına katılmamalarının nedeni olarak herhangi bir semptom yaşamamalarını belitti. Tarama yaptıran kişilerin duygularına ilişkin olumsuz bir ifade olmadığı ve rahatladıkları tespit edildi. Medyada prostat kanseri deneyimlerine ilişkin bilgilerin yayılmasının erkekler için avantajlı olduğu ileri sürüldü. Bu tür bilgilendirmelerin ve eğitimlerin, farkındalığı arttırmak için etkili bir yöntem olduğu ve böylece bireylerin sonraki davranışlarında tarama testleri hakkında bilgiye ulaşmaya teşvik ettiğini gösterdi. Sonuç: Çalışmaya katılanların çoğunluğunun tarama yaptırmadığı ve konuya ilişkin farkındalıklarının sınırlı olduğu görüldü. Bu çalışma ile prostat kanseri tarama programından hiç haberdar olmayan erkeklerin konuya ilişkin farkındalıkları oluştu.

Anahtar Kelimeler

• Prostat kanseri
• prostat neoplazmaları
• erken tanı
• önleme ve kontrol
• nitel araştırma

Perceptions and Experiences of Men Over 40 Years of Age Towards Prostate Cancer Screening: A Qualitative Study

Öz

Objective: This study was conducted to understand men's perceptions of prostate cancer screening, to determine the factors that encourage or prevent screening, and to examine their experiences in this regard. Material and Methods: The study was a descriptive, cross-sectional, qualitative, phenomenological study. Maximum variation sampling, a purposive sampling technique, was used to determine the sample. Data were collected from 30 men who volunteered to participate in the study. The data obtained from the interviews were analyzed manually. Results: As a result of the data analysis, three overarching themes emerged as required by the research design. These themes were attitude-awareness about prostate cancer screening, feelings and thoughts about screening and examination, plans and recommendations. Men stated that the reason for not participating in the prostate cancer screening program was that they did not experience any symptoms. It was found that there was no negative expression regarding the feelings of those who had been screened and they were relieved. It was suggested that the dissemination of information about prostate cancer experiences in the media was advantageous for men. It was shown that such information and education is an effective way to raise awareness and thus encourage individuals to seek information about screening tests in their subsequent behavior. Conclusion: It was observed that the majority of the participants in the study did not undergo screening and their awareness on the subject was limited. This study raised the awareness of men who were not aware of the prostate cancer screening program.

Anahtar Kelimeler

• Prostate cancer
• prostate neoplasms
• early diagnosis
• prevention and control
• qualitative research

Kaynakça

1. Gülden A, Özer Z, Turan GB. Kanser hastalarında umutsuzluk ve manevi bakım algısının değerlendirilmesi. J Contemp Med. 2020;10(2):266-74.
2. Gündüz A. Prostat tümörlü hastalarda ameliyat sonrası yaşam kalitesinin değerlendirilmesi [dissertation]. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2018.
3. International Agency for Research on Cancer; 2020. Number of new cases in 2020, both sexes, all ages [Internet]. [cited 2023 May 10]. Available from: https://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/populations/900-world-fact-sheets.pdf.
4. Bergengren O, Pekala KR, Matsoukas K, Fainberg J, Mungovan SF, Bratt O, et al. 2022 update on prostate cancer epidemiology and risk factors—a systematic review. Eur Urol. 2023 Apr 21;S0302-2838(23)027860. Epub ahead of print. doi: 10.1016/j.eururo.2023.04.021.
5. European Association of Urology (EAU). Prostate cancer guidelines [Internet]. 2023 [cited 2023 May 2]. Available from: https://uroweb.org/guidelines/prostate-cancer/chapter/diagnostic-evaluation.
6. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). [Internet]. Ankara: TÜİK; [cited 2023 May 2]. Available from: https://www.tuik.gov.tr/.
7. Demirbaş N, Onmaz M. Sağlık inanç modeli ile erkeklerin prostat kanseri taramalarına ilişkin inanç ve algı düzeyleri ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi. 2021;25(4):137-44.
8. Oliffe JL, Chambers S, Garrett B, Bottorff JL, McKenzie M, Han CS, et al. Prostate cancer support groups: Canada-based specialists’ perspectives. Am J Mens Health. 2015;9(2):163-72.

9. Çolak S, Vural F, Bilik Ö. Prostat kanserli hastaların yaşadığı psikososyal sorunlar ve hemşirelik yaklaşımları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi 2022;15(2):233-9.
10. Tayhan A, Özmen D. Relationship between knowledge levels of men about prostate cancer screenings and their health literacy. Cukurova Med J. 2019;44:233-40.
11. Sayın Y. Prostat kanserinde risk faktörleri ve korunma. Turkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics .2015;1(1):23-33.
12. Bayraktar N, Aydın N. Prostat tümörlerinde cerrahi ve bakım. Turkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2018;4(2):123-8.
13. Tosunöz IK, Doğan SD. Erkeklerin prostat kanseri taramalarına ilişkin tutumları ve bilgi düzeyleri. Izmir Democracy University Health Sciences Journal. 2022;5(3):651-63.
14. American Cancer Society. Prostate cancer early detection, diagnosis, and staging [Internet]. Atlanta: ACS; 2019 [cited 2023 Mar 9]. Available from: https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/detection-diagnosis-staging/tests.html.
15. Bilgili N, Kitis Y. Prostate cancer screening and health beliefs: a Turkish study of male adults. Erciyes Medical Journal. 2019;41(2):164-70.
16. Kahraman F, Kılıç D. 40 yaş üzeri bireylerin prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inanç ve tutumlarının belirlenmesi. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2019;1(3):103-18.
17. Enemugwem RA, Eze BA, Ejike U, Asuquo EO, Tobin A. Prostate cancer screening: assessment of knowledge and willingness to screen among men in Obio Akpor LGA, Rivers State, Nigeria. Afr J Urol. 2019;25(1):1-4.
18. Yurtsever E, Gül A. 50 yaş üzeri erkeklerin prostat kanseri bilgi ve tutumları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. Türkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2021;13(2):196-203.
19. Ceyhan Ö, Göriş S, Demirtaş A, Kılıç Z. Erkek hastaların prostat kanseri taramaları hakkında bilgi düzeyleri. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fak Dergisi. 2018;20(2):184-91.
20. Morlando M, Pelullo CP, Di Giuseppe G. Prostate cancer screening: Knowledge, attitudes and practices in a sample of men in Italy. A survey. PLoS One. 2017;12(10):e0186332. doi: 10.1371/journal.pone.0186332.
21. Tekindal M, editor. Nitel araştırmalarda yazılım kullanımı adım adım rehber. In: Silver C, Lewins A, editors. Nitel Araştırmalarda Yazılım Kullanımı: Adım Adım Rehber. Ankara: Nika Yayınevi; 2018.
22. Akçay S. Ruh sağlığı ve erkeklik: Hegemonik erkeklik bağlamında ruhsal hastalığı olan erkeklerin yaşam deneyimlerini anlamak [dissertation]. Ankara: Ankara Üniversitesi; 2016.
23. Musalli ZF, Alobaid MM, Aljahani AM, Alqahtani MA, Alshehri SS, Altulaihi BA. Knowledge, attitude, and practice toward prostate cancer and its screening methods among primary care patients in King Abdulaziz Medical City, Riyadh, Saudi Arabia. Cureus. 2021;13(4):e14689.
24. Abuadas MH, Nustas WP, Albikawi ZF. Predictors of participation in prostate cancer screening among older men in Jordan. Asian Pac J Cancer Prev. 2015;16:5377-83.
25. Çapık C. Prostat kanseri taramalarına katılımda engel algısını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Turkish Journal of Geriatrics . 2013;16(2):185-191.
26. Çapık C, Gözüm S. The effect of web-assisted education and reminders on health belief, level of knowledge and early diagnosis behaviors regarding prostate cancer screening. Eur J Oncol Nurs. 2012;16(1):71-7.
27. Lee DJ, Consedine NS, Spencer BA. Barriers and facilitators to digital rectal examination screening among African-American and African-Caribbean men. Urology. 2011;77(4):891-8.
28. Wallner LP, Sarma AV, Lieber MM, St Sauver JL, Jacobson DJ, McGree ME, et al. Psychosocial factors associated with an increased frequency of prostate cancer screening in men ages 40 to 79 years: the Olmsted County study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2008;17(12):3588-92.
29. Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000 Sep;15(3):259–267. doi:10.1093/heapro/15.3.259.
30. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Ann Intern Med. 2011 Jul 19;155(2):97–107. doi:10.7326/0003-4819-155-2-201107190-00005.
31. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, Brand H. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012 Jan 25;12:80. doi:10.1186/1471-2458-12-80
32. Carrasco-Garrido P, Hernandez-Barrera V, Lopez de Andres A, Jimenez-Trujillo I, Gallardo Pino C, Jimenez-García R. Awareness and uptake of colorectal, breast, cervical and prostate cancer screening tests in Spain. Eur J Public Health. 2014;24:264-70. doi: 10.1093/eurpub/ckt089. PMID: 23813710.
33. James LJ, Wong G, Craig JC, Hanson CS, Ju A, Howard K, et al. Men's perspectives of prostate cancer screening: A systematic review of qualitative studies. PLoS One. 2017;12(11):e0188258. doi: 10.1371/journal.pone.0188258.
34. Ferrante JM, Shaw EK, Scott JG. Factors influencing men's decisions regarding prostate cancer screening: a qualitative study. J Community Health. 2011 Oct;36(5):839–844. doi:10.1007/s10900-011-9378-5.