Güneydoğu Anadolu Bölgesi (Türkiye)’nde Geleneksel Halk İlacı Olarak Kullanılan Urtica L. Cinsine Ait Taksonların Farmasötik Açıdan Genel Değerlendirmesi: Bir Meta-Analiz Çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan etnobotanik çalışmalarda geleneksel halk ilacı olarak kullanımı tespit edilen Urtica L. cinsine ait bitkilerin (U. dioica, U. pilulifera, U. urens), farmasötik açıdan (tıbbi amaçlı kullanımı, kullanılan kısmı, uygulama şekli, ekstraksiyon yöntemi, kullanım yolu) genel bir değerlendirmesini yapmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan etnobotanik çalışmalarda Urtica L. cinsine ait bitkilerin, içerik analizi yapılarak geleneksel halk ilacı olarak kullanımı tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. Veri analizinde, SPSS 27 paket programı kullanılarak MANOVA, Games-Howell testleri yapılmış ve ortalama etki büyüklükleri istatistiksel yöntemlere göre tespit edilmiştir. İstatistiksel analizler yapılırken bitkilerin tıbbi amaçlı kullanım sıklığı esas alınmıştır. Bulgular: Geleneksel halk ilacı olarak her üç bitkinin de antidiyabetik, antiromatizmal, antiaterosklerotik ve kemoterapötik amaçlarla Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaygın olarak kullanıldığı belirlenmiştir. U. dioica’nın 44, U. urens’in 26 ve U. pilulifera’nın 8 genel hastalık çeşidinde tıbbi amaçla kullanıldığı saptanmıştır. Halk arasında geleneksel ilaç olarak en yaygın kullanılan bitki, U. dioica olarak öne çıkmaktadır. Aynı doğrultuda in vitro ve in vivo deneysel çalışmalarda da U. dioica, en çok çalışılan takson olarak tespit edilmiştir. Sonuç: U. dioica üzerinde kanser, diyabet ve ülser hastalıklarında klinik çalışmalara yoğunlaşılması, özellikle deneysel çalışmalar açısından nispeten çok daha az çalışılmış olan ve zengin biyokimyasal yapıya sahip U. pilulifera ve U. urens bitkileri üzerinde in vitro, in vivo ve klinik çalışmalara yoğunlaşılması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Bitkisel ilaç
• etnobotanik
• farmasötik botanik
• halk hekimliği
• ısırgan otu

General Evaluation in Terms of Pharmaceutical Properties of Taxa Belonging to The Genus Urtica L. Used as Traditional Folk Drugs in Southeast Anatolia Region (Türkiye): A Meta-Analysis Study

Öz

Objective: Plants belonging to the Urtica L. genus (U. dioica, U. pilulifera, U. urens) have been determined to be used as traditional folk drugs in ethnobotanical studies conducted in the Southeastern Anatolia Region (Türkiye). This study aims to make a general evaluation of the plants in terms of pharmaceutical properties (medical purposeful use, part used, method of application, extraction method, drug intake route). Material and Methods: In ethnobotanical studies conducted in the Southeastern Anatolia Region, the use of plants belonging to the genus Urtica L. as traditional folk drugs was determined and evaluated through content analysis. In data analysis, MANOVA and Games-Howell tests were performed using the SPSS 27 package program, and average effect sizes were determined according to statistical methods. According to the medicinal purpose, the use of the plants was statistically analyzed. Results: It has been determined that all three plants are widely used in the Southeastern Anatolia Region as traditional folk medicine for antidiabetic, antirheumatic, antiatherosclerotic, and chemotherapeutic purposes. It has been determined that U. dioica, U. urens, and U. pilulifera (44, 26, 8, respectively) are used for medicinal purposes in general disease types. U. dioica is the plant most commonly used as a traditional medicine among the public. Anew, U dioica was determined to be the most studied taxon in in vitro and in vivo experimental studies in the same direction. Conclusion: It may be recommended to focus on clinical studies on U. dioica in cancer, diabetes, and ulcer diseases. It may be recommended to focus on in vitro, in vivo, and clinical studies on U. pilulifera, and U. urens plants, which have been relatively less studied, especially in terms of experimental studies, and have a rich biochemical structure.

Anahtar Kelimeler

• Herbal drug
• ethnobotany
• pharmaceutical botany
• folk medicine
• nettle

Kaynakça

1. Kürşat M, Erecevit P. The Antimicrobial Activities of Methanolic Extracts of Some Lamiaceae Members Collected from Turkey. Turkish Sci and Tec J, 2009; 4(1): 81-85.
2. Meriçli F. Medicinal Plants and Herbal Medicines for Health. Near East Uni Pharmacy Fac Mag, 2017; 1(2): 17-19.
3. Demir T, Akpınar Ö. Biological Activities of Phytochemicals in Plants. Turkish Agriculture-Food Sci and Tec J, 2020; 8(8): 1734-1746.
4. Yıldırımlı Ş. Ethnobotany and Turkish Ethnobotany. Kebikeç J, 2004; 9(17): 175-193.
5. Karamanoğlu K. Pharmaceutical Botany. Ankara Uni Pharmacy Fac Public, Textbook, 1977; Issue: 44.
6. Ayan AK, Çalışkan Ö, Çirak C. Economical Importance of Stinging Nettle (Urtica Spp.) and Its Cultivation. Ondokuz Mayıs Uni Agriculture Fac J, 2006; 21(3), 357-363.
7. Maaroufi L, Hossain MS, Tahri W, Landoulsi A. New Insights of Nettle (Urtica urens): Antioxidant and Antimicrobial Activities. Medicinal Plants Research J, 2017; 11(4), 73-86.
8. Ekim T. Urticaceae, In: Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), Güner, A. (Ed.), Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, 2012; 1. Baskı: 881-882.

9. Arslan İH. Kanserde Geleneksel Halk İlacı Olarak Kullanılan Bazı Bitkilerdeki Aktif Fenolik Bileşiklerin Fitokimyasal ve Kemoterapötik Aktivitelerinin Meta Analizi. Harran Üni Fen Bil Ens, 2023; Doktora Tezi, 133 s.
10. Gülçin İ, Küfrevioǧlu Öİ., Oktay M, Büyükokuroǧlu ME. Antioxidant, Antimicrobial, Antiulcer and Analgesic Activities of Nettle (Urtica dioica L.). Ethnopharmacology J, 2004; 90(2-3), 205-215.
11. Turan M, Sökmen A, Karadayı K, Polat ZA, Şen M. Sivas Yöresine Özgü Bazı Bitki Özütlerinin Anti Neoplastik Etkileri. Cumhuriyet Tıp Derg, 2010; 32(1): 9-18.
12. Husein AI, Ali-Shtayeh MS., Jondi WJ, Zatar NAA, Abu-Reidah IM, Jamous RM. In Vitro Antioxidant and Antitumor Activities of Six Selected Plants Used in The Traditional Arabic Palestinian Herbal Medicine. Pharmaceutical Biology, 2014; 52(10): 1249-1255.
13. Omar U, Aloqbi A. The Effect of Urtica urens on A549 Lung Cancer Cell Line. Annals of Clinical and Analytical Medicine, 2020; 11(5): 510-514.
14. Mzid M, Khedir SB, Salem MB, Regaieg W, Rebai T. Antioxidant and Antimicrobial Activities of Ethanol and Aqueous Extracts from Urtica urens. Pharmaceutical Biology, 2017; 55(1): 775-781.
15. Joshi BC, Mukhija M, Kalia AN. Pharmacognostical Review of Urtica dioica L. Green Pharmacy Int J, 2014; 8(4): 201-209.
16. Ayan AK, Aytaç S, Arslanoğlu ŞF, Çam A, Büyükkaya K, Şahin HA. Isırgan. Ed: Ayan AK, Aytaç S, Paslı R. Erol. Ofset Matbaacılık Yay, 2020; Sertifika No: 18593, Samsun, s: 30.
17. Ertürk Ö, Demirbağ Z, Beldüz AO. Antiviral Activity of Some Plant Extracts on the Replication of Autographa californica Nuclear Polyhedrosis Virus. Biology Turkish J, 2000; 24(4): 833-844.
18. Abo-elmatty DM, Essawy SS, Badr JM, Sterner O. Antioxidant and Anti-Inflammatory Effects of Urtica pilulifera Extracts in Type 2 Diabetic Rats. Ethnopharmacology J, 2013; 145(1): 269-277.
19. Balos MM, Akan H. Ethnobotany of The Region Between Zeytinbahçe-Akarçay (Birecik, Şanlıurfa/Turkey). Selcuk Uni Sci Fac J, 2007; 2(29): 155-171.
20. Gençay A. Cizre (Şırnak)'nin Etnobotanik Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üni Fen Bil Ens, 2007; Yüksek Lisans Tezi, 267 s.
21. Akan H, Korkut MM, Balos MM. An Ethnobotanical Study Around Arat Mountain and Its Surroundings (Birecik, Şanlıurfa). Fırat Uni Sci and Engineering J, 2008; 20(1): 67-81.
22. Güldaş N. Adıyaman İlinde Etnobotanik Değeri Olan Bazı Bitkilerin Kullanım Alanlarının Tespiti. Fırat Üni Fen Bil Ens, 2009; Yüksek Lisans Tezi, 62 s.
23. Şiğva HÖ, Şeçmen Ö. Ethnobotanic Survey of Işıklı (Çarpın), Dağdancık and Tokdemir in Gaziantep. Eur J Biol, 2009; 68(1): 19-26.
24. Yiğit SŞ. Gaziantep İli Aktarlarında Satılan Bitkiler ve Etnobotanik Özellikleri. Gaziantep Üni Fen Bil Ens, 2014; Yüksek Lisans Tezi, 195 s.
25. Akan H, Sade Y. Investigation of The Etnobotanical Aspects The Town Kâhta and Village of Narince. Bitlis Eren Uni Sci J, 2015; 4(2): 219-248.
26. Furkan MK. Adıyaman İlinde Yetişen Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Adıyaman Üni Fen Bil Ens, 2016; Yüksek Lisans Tezi, 263 s.
27. Akgül A, Akgul A, Senol SG, Yildirim H, Secmen O, Dogan Y. An Ethnobotanical Study in Midyat (Turkey), A City on The Silk Road Where Cultures Meet. Ethnobiology and Ethnomedicine J, 2018; 14:12.
28. Oymak E. Bozova (Şanlıurfa) Halkının Kullandığı Doğal Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Harran Üni Fen Bil Ens, 2018; Yüksek Lisans Tezi, 129 s.
29. Çiçek İ. Çermik İlçesi ve Köylerinin (Diyarbakır) Etnobotanik Özellikleri. Bingöl Üni Fen Bil Ens, 2019; Yüksek Lisans Tezi, 271 s.
30. Kılıç M. Artuklu (Mardin) Yöresinde Yetişen Bitkiler Üzerine Etnobotanik Bir Araştirma. Manisa Celal Bayar Üni Fen Bil Ens, 2019; Doktora Tezi, 505 s.
31. Özdemir S. Diyarbakır Ili Aktarlarında Satılan Bitkiler ve Etnobotanik Özellikleri. Artvin Çoruh Üni Fen Bil Ens, 2019; Yüksek Lisans Tezi, 132 s.
32. Kaya ÖF, Dağli M, Çelik HT. An Ethnobotanical Research in Şanlıurfa Central District and Attached Villages (Turkey). Indian Traditional Knowledge J, 2020; 19 (1): 7-23.
33. Yalçın S. Suruç (Şanliurfa) Aktarlarinda ve Bazi Köylerinde Etnobotanik Bir Araştirma. Harran Üni Fen Bil Ens, 2021; Yüksek Lisans Tezi, 94 s.
34. Öz C. Akçakale ve Harran (Şanlıurfa) İlçelerinin Etnobotanik Özellikleri. Harran Üni Fen Bil Ens, 2022; Yüksek Lisans Tezi, 79 s.
35. Gelse A. Adıyaman ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üni Fen Bil Ens, 2012; Yüksek Lisans Tezi, 231 s.
36. Aslan S, Akan H, Pekmez H. The Ethnobotanical Investigation of Yaslıca Town and Arıkök Neighborhood (Şanlıurfa/Turkey). Biological Diversity and Conservation, 2020; 13(1): 44-61.
37. Eksik C. Mardin İli Artuklu, Ömerli ve Yeşilli İlçelerinin Bazı Köylerinde Etnobotanik Çalışma. Harran Üni Fen Bil Ens, 2020; Yüksek Lisans Tezi, 220 s.
38. Fidan EŞ, Akan H. An Ethnobotanical Study in Some Villages Around Tek Tek Mountains National Park, Şanlıurfa (Turkey). Bağbahçe Sci J, 2019; 6(2): 65-94.
39. Townsend CC. Urtica L., In: Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Davis, PH. (Ed.), Edinburgh University Press, Edinburgh, 1982; Vol 7: 633-636.
40. Akan H. An Ethnobotanical Investigation on The Baskets of Mardin, South East Anatolia. J Adyutayam, 2013; 1(1): 21-30.
41. Abak F. Şanlıurfa İli Lamiaceae (Ballıbabagiller) Familyasının Florası Bazı Taksonların Fitokimyasal ve Etnobotanik Özellikleri, Recep Tayyip Erdoğan Üni Fen Bil Ens, 2018; Doktora Tezi, 188 s.
42. Balos MM. Mardin İli Geofit Florası ile Etnobotanik Özellikleri ve Bazı Taksonlar Üzerinde Fitokimyasal Araştırmalar, Harran Üni Fen Bil Ens, 2021; Doktora Tezi, 466 s.
43. Bulut G, Korkmaz A, Tuzlacı E. The Ethnobotanical Notes from Nizip (Gaziantep-Turkey). İstanbul Pharmacy J, 2017; 47(2), 57-62.
44. Palabaş-Uzun S, Şimşir-Bozdağ R. Ethnobotanical study on traded medicinal plants and herbal market analyses in Gaziantep/Turkey. Applied Ecology and Environmental Res, 2022: 20(5), 3955-3976.
45. Özer H, Türkmen N. Investigation of Plants with Ethnobotanical Use in Gaziantep Province (Turkey). Biological and Pharmaceutical Sci, 2019; 7(2), 71-78.
46. Yeşil Y, İnal İ. Ethnomedicinal Plants of Hasankeyf (Batman, Turkey). Front Pharmacol, 2021; 11, 624710.
47. Özsoy AZ, Nacar MC, Çakmak B, Doğru H, Delibaş İB, İşgüder ÇK, Gülücü S. Tokat ilinde üniversite hastanesi kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine başvuran gebelerde idrar yolu enfeksiyonu: üç-yıllık değerlendirme. Çağdaş Tıp Dergisi, 2016; 6(2): 100-103.
48. Çağlar M, Demirci M. Üzümsü meyvelerde bulunan fenolik bileşikler ve beslenmedeki önemi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2017; 7(11), 18-26.
49. İşeri MC, İlhan MT. Antioksidan savunma sistemi ve fiziksel aktivite. Fiziksel Aktivite ve Sağlık, 2023; 169.