Disaster Preparedness Beliefs and Perceived Stress Levels of Adults: A Descriptive and Correlational Study

Öz

Objective: The aim of this study was to examineadults' disaster preparedness beliefs and perceived stress levels and associated factors. Material and Methods: The sample of the study, which was conducted with a descriptive and correlational design, consisted of 490 adults enrolled in three family life centers affiliated with municipalities in Ankara. Data were obtained using personal information form, General Disaster Preparedness Belief Scale and Perceived Stress Scale. In the analysis of the data, frequency, percentage, mean, standard deviation, independent-samples t test, and one-way analysis of variance were used. Results: Of the participants, 64.9% were 40 years of age or older, 68.2% were female, 50.6% were single, 44.3% were high school graduates, 58.6% perceived their health as good, and 69.6% had not experienced a disaster before. The mean score of the Disaster Preparedness Belief Scale was 109.85 ± 13.29 (Min: 69, Max: 152) and the mean score of the Perceived Stress Scale was 27.81 ± 6.68 (Min: 10, Max: 51). There was a significant negative relationship between disaster preparedness belief and perceived stress (r=-0.182, p<0.001). The mean score on the Disaster Preparedness Belief Scale was higher in adults who had university and higher education levels and those who perceived their health as good. The mean score of the Perceived Stress Scale was higher in adults who were 40 years of age or older, single, unemployed, and perceived their health as poor. Conclusion: The study concluded that adults’ disaster preparedness beliefs were not sufficiently high and perceived stress levels were moderate. Education level and health perception were significant factors for both disaster preparedness beliefs and perceived stress. Awareness activities and education programs should be increased to improve the disaster preparedness levels of the community. Since higher stress level negatively affect disaster preparedness belief, nurses should provide adults with effective stress coping skills.

Anahtar Kelimeler

• Disaster preparedness belief
• perceived stress
• nursing
• adult

Yetişkinlerin Afete Hazırlık İnancı ve Algılanan Stres Düzeyleri: Tanımlayıcı ve İlişki Arayıcı Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı yetişkinlerin afete hazırlık inancı ve algılanan stres düzeylerinin ve ilişkili faktörlerin belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tasarım ile yürütülen araştırmanın örneklemini Ankara’daki belediyelere bağlı üç aile yaşam merkezine kayıtlı 490 yetişkin oluşturmuştur. Veriler kişisel bilgi formu, Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ve Algılanan Stres Ölçeği ile elde edilmiştir. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %64.9’unun 40 yaş ve üzerinde olduğu, %68.2’sinin kadın, %50.6’sının bekar olduğu, %44.3’ünün lise mezunu olduğu, %58.6’sının sağlığını iyi olarak algıladığı ve %69.6’sının daha önce afet yaşamadığı belirlenmiştir. Çalışmada katılımcıların Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ortalama puanı 109.85± 13.29 (Min:69, Max:152) ve Algılanan Stres Ölçeği ortalama puanı 27.81 ± 6.68 (Min:10, Max:51) idi. Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ile Algılanan Stres Ölçeği arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur (r=-0.182, p<0.001). Çalışmada üniversite ve üzeri mezunu olan ve sağlığını iyi olarak algılayan yetişkinlerde afete hazırlık inancı ortalama puanının; 40 yaş ve üzerinde, bekar, bir işte çalışmayan, sağlığını kötü olarak algılayan yetişkinlerin algılanan stres ortalama puanının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Sonuç: Araştırma sonucunda yetişkinlerin afete hazırlık inancının yeterince iyi düzeye ulaşmadığı ve algılanan stresin orta olduğu bulunmuştur. Ayrıca eğitim düzeyi ve sağlık algısının hem afete hazırlık inancı hem de algılanan stres için önemli bir faktör olduğu ortaya konulmuştur. Toplumun afete hazırlık düzeylerinin geliştirilmesine yönelik farkındalık çalışmaları ve eğitim etkinlikleri artırılmalıdır. Stres düzeyinin artması afete hazırlık inancını olumsuz yönde etkilediğinden, hemşireler yetişkinlerin etkili stresle baş etme becerilerini geliştirmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Afete hazırlık inancı
• algılanan stres
• hemşirelik
• yetişkin

Kaynakça

1. World Health Organization (WHO). Health Emergency and Disaster Risk Management Framework [Internet]. 2019. Son erişim tarihi: 01.07.2025 https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/326106/9789241516181-eng.pdf?sequence=1
2. Trisilia MS, Sugiyanto C, Rifa’i A. Impact of natural disasters on mental health and welfare: the case of the 2006 Yogyakarta earthquake. Discover Psychology. 2024;4(1):7. doi: 10.1007/s44202-023-00112-3.
3. Şeker BD. Doğal afetlerin göç üzerindeki etkileri: Depremler ve Türkiye. Göç Dergisi. 2023;10(2):173-87. doi: 10.33182/gd.v10i2.875.
4. T.C. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). Afet İstatistikleri [Internet]. 2020. Son erişim tarihi: 30.06.2025. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Kurumsal Raporlar/Afet_Istatistikleri_2020_web.pdf
5. EM-DAT. Emergency Event Database [Internet]. Son erişim tarihi: 28.06.2025. https://files.emdat.be/2025/05/CredCrunch78.pdf
6. Ateş T, Karataş L. 6 Şubat 2023 depreminden sonra hasar tespit çalışmalarında izlenen sorunlar ve çözüm önerileri. Ed. Öztürk M, Kırca M. Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası için akademik öneriler. Gaziantep: Özgür Yayın-Dağıtım; 2023:143-52.
7. Akca A, Bilgehan T, Karşıgil P, Dünder E, Ayaz‐Alkaya S. Physical Symptoms and Coping Strategies With Earthquake Stress Among Adults Living in Tent Cities: A Cross‐Sectional Study. Journal of Advanced Nursing. 2025;81(7):3848-58. doi: 10.1111/jan.16536.
8. Uwishema O. Addressing the effects of the earthquakes on Türkiye's health-care system. The Lancet. 2023;401(10378):727. doi: 10.1016/S0140-6736(23)00326-4.

9. Marangoz M, Çağrı İ. Doğal afetlerin ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler bağlamında girişimciler açısından değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi. 2023;24(52):1-30.
10. Ma Z, Guo S, Deng X, Xu D. Community resilience and resident's disaster preparedness: evidence from China's earthquake-stricken areas. Natural Hazards. 2021;108:567-91. doi: 10.1007/s11069-021-04695-9.
11. Erdoğan Ö. Afet Hemşireliği eğitimi. Ed. Öztekin SD. Afet hemşireliği. Ankara: Türkiye Klinikleri. 2018:115-20.
12. Inal E, Altintas KH, Dogan N. The development of a general disaster preparedness belief scale using the health belief model as a theoretical framework. International Journal of Assessment Tools in Education. 2018;5(1):146-58. doi: 10.21449/ijate.366825.
13. Tekin Ö, Dikmenli Y. Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2021;7(1):258-71. doi: 10.31592/aeusbed.811043.
14. Ryan B, Johnston KA, Taylor M, McAndrew R. Community engagement for disaster preparedness: A systematic literature review. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2020;49:101655. doi: 10.1016/j.ijdrr.2020.101655.
15. Makwana N. Disaster and its impact on mental health: A narrative review. Journal of Family Medicine and Primary Care. 2019;8(10):3090. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_893_19.
16. Bryant RA. Post-traumatic stress disorder: a state-of-the-art review of evidence and challenges. World Psychiatry. 2019;18(3):259-69. doi: 10.1002/wps.20656.
17. Eskin M, Harlak H, Demirkıran F, Dereboy Ç. Algılanan stres ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: güvenirlik ve geçerlik analizi. New/Yeni Symposium Journal. 2013;51(3):132-40.
18. Sandifer PA, Walker AH. Enhancing disaster resilience by reducing stress associated health impacts. Front Public Health. 2018;21(6). doi: 10.3389/fpubh.2018.00373.
19. Öztekin GG, Örki H. Effects of depression, anxiety, and stress on disaster preparedness: evidence from the February 6 Türkiye earthquakes. Afet ve Risk Dergisi. 2023;6(4):1332-47. doi:10.35341/afet.1326948.
20. Akpınar NB, Ceran M. Afetlerle ilgili güncel yaklaşımlar ve afet hemşiresinin rol ve sorumlulukları. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi. 2020;1(1):28-40.
21. Demirbilek Ö, Gökkaya E. Acil yardım ve afet yönetimi öğrencilerinde afetlere hazırlık durumları ile psikolojik sağlamlık durumlarının ilişkisinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;11(2):617-24. doi: 10.37989/gumussagbil.1001225.
22. Güldü Ö. Afet bilinci ve stresli durumlarla başa çıkma arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Afet ve Risk Dergisi. 2023;6(3):638-658. doi: 10.35341/afet.1286918.
23. Inal E, Altıntaş KH, Doğan N. General disaster preparedness beliefs and related sociodemographic characteristics: the example of Yalova University, Turkey. Turkish Journal of Public Health. 2019;17(1):1-15. doi: 10.20518/tjph.381667.
24. Cohen S, Kamarck T, Mermelstein R. A global measure of perceived stress. J. Health Soc. Behav. 1983;24(4):385-96. doi:10.2307/2136404.
25. George D, Mallery P. IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference. Routledge; 2024.
26. Gökçay D, Çevirme E. Yetişkin bireylerin afete hazırlık inançları ve etkileyen faktörler. Afet ve Risk Yönetimi Dergisi. 2023;6(2):150-65. doi: 10.26809/joa.2155.
27. Ertuğrul B, Ünal, SD. Bir Vakıf üniversitesi sağlık hizmetleri meslek yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin genel afete hazırlıklı olma inanç durumlarının belirlenmesi. Afet ve Risk Dergisi. 2020;3(1):31-45. doi: 10.35341/afet.653911.
28. Bogdan E, Krueger R, Wright J, et al. Disaster awareness and preparedness among older adults in canada regarding floods, wildfires, and earthquakes. International Journal of Disaster Risk Science. 2024;15:198-212. doi:10.1007/s13753-024-00555-9.
29. Aldrich DP, Meyer MA. Social capital and community resilience. American behavioral scientist. 2015;59(2):254-69. doi: 10.1177/0002764214550299.
30. Yong Z, Zhuang L, Liu Y, Deng X, Xu D. Differences in the disaster-preparedness behaviors of the general public and professionals: evidence from Sichuan Province. China. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(14):5254. doi: 10.3390/ijerph17145254.
31. Cong Z, Chen Z, Liang D. Barriers to preparing for disasters: age differences and caregiving responsibilities. Int. J. Disaster Risk Reduct. 2021;102338. doi: 10.1016/j.ijdrr.2021.102338.
32. Dikmenli Y, Yakar H. Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2019;16(1):386-416.
33. Demirci K. İzmir kent yerleşiklerinin temel afet bilgi ve bilinç düzeyinin ölçülmesi. Afet ve Risk Dergisi. 2021;4(2):395-412. doi: 10.35341/afet.992596.
34. Tuladhar G, Yatabe R, Dahal RK, Bhandary NP. Disaster risk reduction knowledge of local people in Nepal. Geoenvironmental Disasters. 2015;2(5):1-12. doi:10.1186/s40677-014-0011-4.
35. Yiğit E, Boz G, Gökçe A, Özer A. İnönü Üniversitesi tıp ve mühendislik fakültesi öğrencilerinin afet konusundaki bilgi, tutum ve davranışları. Sakarya Tıp Dergisi. 2020;10(4):580-586. doi: 10.31832/smj.696069.
36. Akca A, Ayaz‐Alkaya S. Media use, positive and negative emotions, and stress levels of adults during COVID‐19 pandemic in Turkey: A cross‐sectional study. Int. J. Nurs. Pract. 2022;28(2):e13035. doi: 10.1111/ijn.13035.
37. Hansen JL, Carroll JE, Seeman TE, Cole SW, Rentscher KE. Lifetime chronic stress exposures, stress hormones, and biological aging: Results from the Midlife in the United States (MIDUS) study. Brain, Behavior, and Immunity. 2025;123:1159-68. doi: 10.1016/j.bbi.2024.10.022.
38. Arslan I. Bilinçli farkındalık, depresyon düzeyleri ve algılanan stres arasındaki ilişki. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi. 2018;8(2):73-86. doi: 10.20493/birtop.477445.
39. Çivilidağ A. İşsizlik sorununa fenomenolojik bir yaklaşım: üniversite mezunu genç işsizlerin görüşlerine göre işsizlik sorunu. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi. 2019;9(2):197-217. doi: 10.13114/MJH.2019.485.
40. Alptekin MU, Koçyiğit EG. Yetişkinlerde (18-45 Yaş) algılanan stres düzeyi ile sağlık kaygısı arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolü. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi. 2023;8(2):218-32. doi: 10.46628/itbhssj.1369896.