Yetişkin Bireylerde Siberkondri, Sağlıklı Yaşam Farkındalığı ve Sağlık Okuryazarlığı Arasındaki İlişki

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, internetin sağlık bilgilerine erişimde yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan siberkondri düzeyinin, bireylerin sağlıklı yaşam farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı ile ilişkisini incelemektir. Sağlık bilgilerine kolay erişim, bazı bireylerde aşırı kaygı ve kompulsif bilgi arama davranışlarına yol açabilmektedir. Bu üç kavram birlikte ele alınarak aralarındaki ilişkiler bütüncül bir şekilde değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu çalışma, çevrimiçi anket aracılığıyla 18 yaş üzeri 244 gönüllü birey ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar kartopu örneklem yöntemiyle belirlenmiş, veriler Google Forms üzerinden toplanmıştır. Veri toplama araçları arasında Siberkondri Ciddiyeti Ölçeği (CSS-12), Sağlıklı Yaşam Farkındalığı Ölçeği (SYF-15) ve Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HLS-14) yer almaktadır. Veriler bağımsız örneklem t-testi, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, ANOVA ve Spearman korelasyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Cinsiyet, medeni durum, gelir ve eğitim düzeyi gibi birçok değişkenin ölçek puanlarına etkisi anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Ancak yaş, meslek, sigara kullanımı, internette geçirilen süre ve beden kitle indeksi anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Siberkondri ile sağlıklı yaşam farkındalığı (r=0,141, p=0,028) ve sağlık okuryazarlığı (r=0,228, p<0,001) arasında zayıf ancak anlamlı pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Sağlıklı yaşam farkındalığı ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki daha güçlüdür (r=0,342, p<0,001). Sonuç: Elde edilen bulgular, siberkondrinin sağlıklı yaşam farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, bireylerin internetten sağlık bilgisi ararken doğru kaynakları kullanmaları ve sağlık eğitimiyle desteklenmeleri önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• siberkondri
• sağlık davranışları
• sağlık okuryazarlığı
• sağlıklı yaşam farkındalığı
• internet kullanımı

The Relationship Between Cyberchondria, Healthy Lifestyle Awareness, and Health Literacy in Adults

Öz

Objective: This study aimed to investigate the relationship between cyberchondria—heightened by the growing use of the internet to access health information—and individuals’ healthy lifestyle awareness and health literacy. Although online access to health content is now easier than ever, it can lead to increased anxiety and compulsive search behaviors in some individuals. This study provides a comprehensive assessment of the interplay between these three constructs. Material and Methods: A descriptive study was conducted with 244 adults aged 18 and above, using an online questionnaire via Google Forms. Participants were recruited through snowball sampling. Data collection tools included the 12-item Cyberchondria Severity Scale (CSS-12), the Healthy Lifestyle Awareness Scale, and the Health Literacy Scale (HLS-14). Data were analyzed using independent samples t-test, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, one-way ANOVA, and Spearman correlation tests. Results: No significant differences were found in the scale scores based on gender, marital status, income, education, employment, alcohol use, chronic illness presence, or internet access device (p>0.05). However, age, occupation, smoking, internet usage time, type of chronic disease, and BMI significantly affected scale scores (p <0.05). Healthy lifestyle awareness scores were influenced by adherence to health professionals’ advice on physical activity, nutrition, and stress management. A weak but significant positive correlation was found between cyberchondria and both healthy lifestyle awareness (r=0.141, p=0.028) and health literacy (r=0.228 p<0.001). A stronger correlation was noted between healthy lifestyle awareness and health literacy (r=0.342) (p<0.001). Conclusion: Cyberchondria, healthy lifestyle awareness, and health literacy are positively associated. Strengthening health education and literacy may reduce the risks associated with excessive online health information seeking.

Anahtar Kelimeler

• cyberchondria
• health behaviors
• health literacy
• healthy lifestyle awareness
• internet use

Kaynakça

1. Starcevic V, Berle D. Cyberchondria: Towards a better understanding of excessive health-related Internet use. Expert Review of Neurotherapeutics. 2013; 13(2):205–213. https://doi.org/10.1586/ern.12.162.
2. Muse K, McManus F, Leung C, Meghreblian B, Williams J. M. G. Cyberchondriasis: Fact or fiction? A preliminary examination of the relationship between health anxiety and searching for health information on the Internet. Journal of Anxiety Disorders. 2012; 26(1): 189–196. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2011.11.005.
3. Fergus TA. Cyberchondria and intolerance of uncertainty: Examining when individuals experience health anxiety in response to Internet searches for medical information. Cyberpsychology. Behavior, and Social Networking. 2013; 16(10):735–739. https://doi.org/10.1089/cyber.2012.0671.
4. Starcevic V. Cyberchondria: Challenges of problematic online searches for health-related information. Psychotherapy and Psychosomatics, 2017; 86(3):129–133. https://doi.org/10.1159/000457104.
5. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, Brand H. Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012; 12(1): 80. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80.
6. Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine. 2008; 67(12): 2072–2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050.
7. Okyay P, Abacıgil F. Türkiye sağlık okuryazarlığı araştırması. Ankara: Sağlık-Sen Yayınları; 2016.
8. Norman CD, Skinner HA. eHealth literacy: essential skills for consumer health in a networked world. J Med Internet Res. 2006;8(2):e9. doi:10.2196/jmir.8.2.e9.

9. McMullan RD, Berle D, Arnáez S, Starcevic V. The relationships between health anxiety, online health information seeking, and cyberchondria: Systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders. 2019; 245: 270–278. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.11.037.
10. Soykan H, Şengül H. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. (2021). 10(4), 691–704. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.905512.
11. Güzel A, Turan S, Üner S. Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve ilişkili bazı faktörler. Sağlık Bilimlerinde Değer (SABD). 2022;12(3):390-40. https://doi.org/10.33631/sabd.1171149.
12. McElroy E, Kearney M, Touhey J, Evans J, Cooke Y, Shevlin M. The CSS-12: development and validation of a Short-Form Version of the Cyberchondria Severity Scale. Cyberpsychol Behav Soc Netw. 2019;22(5):330-335. doi: 10.1089/cyber.2018.0624.
13. Söyler S, Biçer İ, Çavmak D. Cyberchondria Severity Scale Short Form (CSS-12) validity and reliability study. davranışsal boyutları ile sağlık. 2021.
14. Özer E, Yılmaz N. Healthy Life Awareness: A Scale Development Study. J Tradit Complem Med. 2020;3(1): 47-60. https://doi.org/10.5336/jtracom.2019-72138.
15. Suka M, Odajima T, Kasai M, Iwanaga R, Ishikaw H, Kusama M, Sugimori, H. Development of a 14-item health literacy scale (HLS-14). Environmental Health and Preventive Medicine. 2013;18(5): 407–415. https://doi.org/10.1007/s12199-013-0340-z.
16. Türkoğlu N, Kılıç D. Adaptation of the Health Literacy Scale into Turkish: Validity and reliability study. Journal of Education and Research in Nursing. 2021; 24(1): 25–33. https://doi.org/10.17049/ataunihem.662054.
17. Gül İ, Yeşiltaş A, Şahin S. The Relationship Between Healthy Life Style Behaviors and Health Literacy: A Study on University Students. Journal of International Health Sciences and Management. 2019; 5(9): 2626 43.
18. LuciLucini Dgani E, Capria F, Galiano M, Marchese M, Cribellati S, Parati G.J Age Influences on Lifestyle and Stress Perception in the Working Population Nutrients. 2023; 12;15(2):399. https://doi.org/10.3390/nu15020399.
19. Heikkilä K, Fransson EI, Nyberg ST, Zins M, Westerlund H, Westerholm P, et al. Job strain and health-related lifestyle: findings from an individual-participant meta-analysis of 118,000 working adults. Am J Public Health. 2013;103(11):2090-7. doi:10.2105/AJPH.2012.301090.
20. Li M, Nao Sonoda, Chie Koh, Risa Yasumoto, Akiko Morimoto. Meta-analysis of the association between health literacy and smoking. Population Medicine, Popul. Med.2022; 4:22 https://doi.org/10.18332/popmed/15257.
21. Diviani N, van den Putte B, Giani S, van Weert JC. (2015). Low health literacy and evaluation of online health information: A systematic review of the literature. Journal of Medical Internet Research, 17(5), e112. https://doi.org/10.2196/jmir.4018.
22. Zhu X, Zheng T, Ding L, Zhang X. Exploring associations between eHealth literacy, cyberchondria, online health information seeking and sleep quality among university students: A cross-section study. Heliyon. 2023;9(6):e17521. https://doi.org/10.1016/j.heliyon. 2023.e17521. eCollection 2023 Jun.