Araştırma Makalesi

Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Cilt: 11 Sayı: 2 31 Mayıs 2026
PDF İndir
EN TR

Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, bilinçli yeme davranışını değerlendirmek üzere geliştirilen Mindful Eating (Mind-Eat) Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve bu ölçeğin geçerlik ile güvenirlik özelliklerinin ayrıntılı biçimde incelenmesidir. Bilinçli/Farkındalıklı yeme, bireyin açlık, tokluk, yeme motivasyonları ve yeme sürecine yönelik farkındalığını artırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu bağlamda, söz konusu davranışın çok boyutlu yapısını kapsamlı biçimde değerlendirebilecek güncel bir ölçüm aracının Türkçeye kazandırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya 260 yetişkin birey katılmıştır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun dil eşdeğerliği, çeviri-geri çeviri yöntemiyle sağlanmıştır. Ardından geçerlik ve güvenilirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmış; güvenilirlik düzeyi ise Cronbach alfa katsayısı ve test-tekrar test korelasyonlarıyla belirlenmiştir. Bulgular: Açıklayıcı faktör analizi, ölçeğin altı faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizinden elde edilen model uyum indeksleri önerilen sınırlar içindedir (CFI = 0,923; RMSEA = 0,064). Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı 0,79 olarak bulunmuş; test-tekrar test korelasyonları ise 0,77 ile 0,95 arasında değişmektedir. Sonuç: Mind-Eat Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmış formu, bilinçli yeme davranışını değerlendirme konusunda Türkçe konuşan yetişkin popülasyonlar için geçerli ve güvenilir bir araç olarak belirlenmiştir. Ölçek, teorik kapsamının genişliği ve güçlü psikometrik yapısıyla Türkçe literatüre anlamlı bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çalışmamızı destekleyen herhangi bir kurum yada kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Araştırma süreci, etik kurallara uygun şekilde planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışma başlamadan önce Afyonkarahisar Girişimsel Olmayan Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Tarih: 13.06.2025, Toplantı No: 2025/8; Karar No: 418). Etik kurul izni sonrasında veri toplama aşamasına geçilmiş; katılımcılara çalışmanın amacı, kapsamı, veri gizliliği ve gönüllülük esasları hakkında çevrim içi bilgilendirme sunulmuştur. Dijital onam formunu onaylayan bireylerin katılımı sağlanmıştır. Tüm uygulamalar 1975 Helsinki Bildirgesi’ne uygun şekilde gerçekleştirilmiştir. Veriler tamamen anonimleştirilmiş ve yalnızca bilimsel amaçlarla kullanılmıştır. Araştırma süresince katılımcılara herhangi bir fiziksel ya da psikolojik müdahalede bulunulmamış, istedikleri zaman çalışmadan çekilebilecekleri ve bu durumun olumsuz bir sonuca yol açmayacağı açıkça ifade edilmiştir. Veri güvenliği araştırma ekibi tarafından sağlanmış, üçüncü taraflarla paylaşım yapılmamıştır.

Teşekkür

Mindful Eating Ölçeğini (Mind-Eat Scale) geliştirip, Türkçeye adaptasyon çalışmasını yapabilmemiz için izin veren Marion Van Beekum’a, Ölçeğin Türkçe adaptasyon sürecinde maddelerin uyum ve anlaşılabilirliği ile ilgili fikir belirten Dr. Zeki Çağın ONBAŞI, Dr. Merve İNCE PALAMUTOĞLU, Dr. İlayda ALTUNCEVAHİR, Dyt. Elanur ŞAHİN ve Dyt. Merve OLURER’e, son olarak veri toplama sürecinde desteklerinden dolayı Barış Kader YILMAZ’a teşekkürlerimizi sunarız.

Kaynakça

  1. World Health Organization, Food and Agriculture Organization ofthe United Nations. Report of a joint WHO/FAO expert consultation;2002 Jan 28 – Feb 1; Geneva, Switzerland. Geneva: WHO; 2003.
  2. GBD 2017 Diet Collaborators. Health effects of dietary risks in 195countries, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden ofDisease Study 2017. Lancet. 2019 May 11;393(10184):1958–72.doi:10.1016/S0140-6736(19)30041-8. Epub 2019 Apr 4. Erratum in:Lancet. 2021 Jun 26;397(10293):2466. PMID: 30954305; PMCID:PMC6899507.
  3. Mann T, Tomiyama AJ, Westling E, Lew AM, Samuels B, Chatman J.Medicare’s search for effective obesity treatments: diets are not theanswer. American Psychologist. 2007;62(3):220.
  4. Spencer SJ, Korosi A, Layé S, Shukitt-Hale B, Barrientos RM. Food forthought: how nutrition impacts cognition and emotion. npj Scienceof Food. 2017;1(1):7.
  5. Hanh TN. The heart of the Buddha’s teaching: transforming sufferinginto peace, joy, and liberation. New York: BroadwayBooks; 1998. 294 p.
  6. Thera N. The heart of Buddhist meditation: a handbook of mentaltraining based on the Buddha’s way of mindfulness. Rev. ed. Kandy(Sri Lanka): Buddhist Publication Society; 2005. 232 p
  7. Hayes SC, Lillis J. Acceptance and commitment therapy. In:VandenBos GR, Meidenbauer E, Frank-McNeil J, editors.Psychotherapy theories and techniques: a reader. Washington (DC):American Psychological Association; 2014. p. 3-8.
  8. Grossman P, Van Dam NT. Mindfulness, by any other name…: trialsand tribulations of sati in western psychology and science. In:Mindfulness. London: Routledge; 2013. p. 219–39.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beslenme Bilimi, Gıda ve Beslenme Dengesi, Halk Sağlığı Beslenmesi, Beslenme ve Diyetetik (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

5 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şentürk, K., & Onbaşı, Ö. (2026). Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 11(2), 404-413. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1754574
AMA
1.Şentürk K, Onbaşı Ö. Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İKÇÜSBFD. 2026;11(2):404-413. doi:10.61399/ikcusbfd.1754574
Chicago
Şentürk, Kerim, ve Özgün Onbaşı. 2026. “Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 11 (2): 404-13. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1754574.
EndNote
Şentürk K, Onbaşı Ö (01 Mayıs 2026) Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 11 2 404–413.
IEEE
[1]K. Şentürk ve Ö. Onbaşı, “Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, İKÇÜSBFD, c. 11, sy 2, ss. 404–413, May. 2026, doi: 10.61399/ikcusbfd.1754574.
ISNAD
Şentürk, Kerim - Onbaşı, Özgün. “Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 11/2 (01 Mayıs 2026): 404-413. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1754574.
JAMA
1.Şentürk K, Onbaşı Ö. Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İKÇÜSBFD. 2026;11:404–413.
MLA
Şentürk, Kerim, ve Özgün Onbaşı. “Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 11, sy 2, Mayıs 2026, ss. 404-13, doi:10.61399/ikcusbfd.1754574.
Vancouver
1.Kerim Şentürk, Özgün Onbaşı. Bilinçli Yeme Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İKÇÜSBFD. 01 Mayıs 2026;11(2):404-13. doi:10.61399/ikcusbfd.1754574