The Effect of R&D Expenditures and Foreign Direct Investment on Economic Growth in the Organization of Turkish States Sample

Abstract

The aim of this study is to reveal the effects of Foreign Direct Investment and R&D expenditures on economic growth in the Organization of Turkish States countries. In this study, where foreign direct investments, R&D expenditures and gross domestic product are used as variables, annual data for the period 1997-2021 are analyzed with new generation panel econometric methods. Dynamic panel data methods are used and Westerlund (2006) and AMG cointegration tests are utilized for estimations. As a result of the analyses, it is found that in the Organization of Turkish States countries, expenditures on R&D make a significant contribution to economic growth in the long run, while the effect of foreign direct investments is statistically insignificant.In order to ensure economic growth in the countries of the Organization of Turkish States, first of all, it would be beneficial to remove all economic, legal and infrastructural obstacles in order to attract foreign direct investments, to create a stable economic, political and security environment in the country, to encourage R&D activities and to encourage public and private sector R&D processes.

Keywords

• R&D Expenditures
• Foreign Direct Investments
• Economic Growth
• Organization of Turkish States

Türk Devletleri Teşkilatı Örnekleminde AR-GE Harcamaları ve Doğrudan Yabancı Yatırımların Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türk Devletleri Teşkilatı ülkelerinde doğrudan yabancı yatırımlar ve Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyümeye olan etkilerini ortaya koymaktır. Doğrudan yabancı yatırımlar, Ar-Ge harcamaları ve gayri safi yurtiçi hasılanın değişken olarak kullanıldığı bu çalışmada, değişkenlere ait 1997-2021 dönemi yıllık verileri yeni nesil panel ekonometrik yöntemlerle analiz edilmiştir. Dinamik panel veri yöntemlerinin kullanıldığı çalışmada, tahminler için Westerlund (2006) ve AMG eşbütünleşme testlerinden yararlanılmıştır. Analizler sonucunda Türk Devletleri Teşkilatı ülkelerinde, Ar-Ge’ye yapılan harcamaların uzun dönemde ekonomik büyümeye anlamlı bir katkı sağladığı, doğrudan yabancı yatırımların etkisinin ise istatistiksel olarak anlamsız olduğu ortaya konulmuştur. Türk Devletleri Teşkilatı ülkelerinde ekonomik büyümenin sağlanabilmesi için öncelikle; doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilebilmesi adına iktisadi, hukuki ve altyapı bakımından tüm engellerin kaldırılması, ülkede, ekonomik, siyasi ve güvenlik açısından istikrarlı bir ortamın oluşturulması, Ar-Ge faaliyetlerinin teşvik edilerek kamu ve özel sektör Ar-Ge süreçlerinin özendirilmesi faydalı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ar-Ge Harcamaları
• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ekonomik Büyüme
• Türk Devletleri Teşkilatı

Kaynakça

1. Acaravcı, A. ve Akyol, M. (2017). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 3(1), 17-33. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/290488
2. Acet, H. Ashurov, E. ve Khatır, A. Q. (2020). Doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Orta Asya ülkeleri örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 43, 391-402. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/61825/925138
3. Aghion, P. ve Howitt, P. (1990). A Model of growth through creative destrucion. National Bureau Of Economic Research. NBER Working Paper Series No: 3223, 3-20. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w3223/w3223.pdf
4. Ağır, H. ve M. Rutbil, M. (2019). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme ilişkisi. Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(3), 187-299. https://dergipark.org.tr/tr/pub/finance/issue/61471/917950
5. Ağır, H. ve Türkmen, S. (2020). Ekonomik büyümeye etkisi bakımından doğal kaynaklar: dinamik panel veri analizi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 19(3), 840-852. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1211158
6. Ağır, H. ve Utlu, S. (2011, 23-25 Haziran). Ar-Ge harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkileri: OECD ülkeleri örneği. Z. Parlak ve İ. G. Yumuşak (Ed). Uluslararası 9. Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi Bildirileri içinde (s. 269-279). Saraybosna, Bosna Hersek.
7. Ahn, S. K. (1993). Some tests for unit roots in autoregressive-integrated-moving average models with deterministic trends. Biometrika, 80(4), 855-868. https://www.jstor.org/stable/2336877
8. Akçalı, B. ve Şişmanoglu, E. (2015). Innovation and the effect of research and development (R&D) expenditure on growth in some developing and developed countries. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 195, 768-775. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042815039531

9. Akçapa, M. 2023. Türk Devletleri Teşkilatı’nın tarihsel gelişimi: teşkilatın dünü, bugünü ve yarını. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(34), 473-491. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2848055
10. Amsler, C. ve Lee, J. (1995). An LM test for a unit root in the presence of a structural change. Econometric Theory, 11(2), 359-368. https://www.jstor.org/stable/3532578
11. Asongu, S. A. ve Odhiambo, N. M. (2019). Basic formal education quality, ınformation technology, and ınclusive human development in Sub-Saharan Africa. Sustainable Development, 27(3), 419-428. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/sd.1914
12. Ayaydın, H. (2010). Doğrudan yabancı yatırımlar ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/55602
13. Ayyıldız, F. V. ve Demirci, O. (2022). Ar-Ge harcama gruplarının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye örneğinde yapay sinir ağları ile ARDL analizi. Trends in Business and Economics, 36(4), 346-358. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2714836
14. Balasubramanyam, V. N., Salisu, M. ve David, S. (1996). Foreign direct investment and growth in EP and is countries. The Economic Journal, 106, 92-105. https://www.jstor.org/stable/2234933
15. Ballı, P. E. ve Aydın, A. (2022). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme ve istihdama etkisi. Uygulamalı Ekonomi ve Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 39-60. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2337699
16. Bayarçelik E. B. ve Taşel, F. (2012). Research and development: source of economic growth. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 58, 744-753. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.1052
17. Blomström, M. ve Kokko, A. (1996). Multinational corporations and spillovers. CEPR Discussion Paper, No: 1365. https://cepr.org/publications/dp1365
18. Börü, M. K. ve Çelik, D. (2019). Türkiye’de Ar-Ge harcamaları, inovasyon ve ekonomik büyüme ilişkisi. R&S Research Studies Anatolia Journal, 2(5), 196-206. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/706263
19. Breusch, T. S. ve Pagan, A. R. (1980). The lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The review of economic studies, 47(1), 239-253. https://doi.org/10.2307/2297111
20. Cinel, E. A. ve Yamak, R. (2021). Türkiye’de Ar-Ge harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: 1990-2019. International Social Sciences Studies Journal, 7(83), 2424-2439. http://dx.doi.org/10.26449/sssj.3254
21. Coe D. T. ve Helpman, E. (1995). International R&D spillovers. Europian Economic Review, 39(5), 859-887. https://doi.org/10.1016/0014-2921(94)00100-E
22. Çetiner, E. M. ve Taşdelen, S. (2020). Türkiye’de Ar-Ge harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin Arıma Modeli ile analizi: 1990-2019. International Social Sciences Studies Journal, 6(72), 4823-4833. http://dx.doi.org/10.26449/sssj.2744
23. De Mello, L. R. (1999). Foreign direct investment-led growth: evidence from time series and panel data. Oxford Economic Papers, 51, 133-151. https://www.jstor.org/stable/3488595
24. Doruk, Ö. T. ve Söylemezoğlu, E. (2015). Gelişmekte olan ülkelerde Ar-Ge’ye dayalı büyümenin varlığının sınanması. 1. Ulusal Üretim Ekonomisi Kongresi. İstanbul. https://ssrn.com/abstract=2541083
25. Duman, E. (2017). Türkiye’de reel GSYH, Ar-Ge harcamaları ve ekonomik çıktılar arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Academic Value Studies, 3(14), 12-21. http://dx.doi.org/10.23929/javs.525
26. Dursun, S. (2021). Doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: BRICS- T ülkeleri üzerine bir analiz. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 353-368. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1585811
27. Eberhardt, M. ve Bond, S. (2009). Cross-section dependence in nonstationary panel models: A novel estimator. MPRA Paper No: 17692. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/17692/1/MPRA_paper_17692.pdf
28. Ekmekçi, F. ve Atik, H. (2023). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik üzerine etkisi: Türkiye örneği. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 9(31), 51-70. https://zenodo.org/records/8151058
29. Fendoğlu, E. ve Polat, M. A. (2021). The relationship between R&D expenditures and economic growth: panel data analysis in selected new ındustrializing countries. Kent Akademisi, 14(3), 728-747. https://doi.org/10.35674/kent.976698
30. Gardiner, R. ve Hajek, P. (2020). Municipal waste generation, R&D intensity and economic growth nexus-a case of EU regions. Waste Management, 114, 124-135. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2020.06.038
31. Genç, M. C. ve Atasoy, Y. (2010). Ar&Ge harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: panel veri analizi. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 5(2), 27-34. https://dergipark.org.tr/tr/pub/beyder/issue/3477/47304
32. Grossman, G. M. ve Helpman, E. (1991). Innovation and growth in the global economy. Cambridge Mass: MIT Press.
33. Grossman, M. G. ve Helpman, E. (1993). Endogenous innovation in the theory of growth. National Bureau of Economic Research, Working Paper No: 4527, 1-38. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w4527/w4527.pdf
34. Gümüş, E. ve Çelikay, F. (2015). R&D Expenditure and economic growth: new empirical evidence. Margin: The Journal of Applied Economic Research, 9(3), 205-217. https://doi.org/10.1177/0973801015579753
35. İğdeli, A. (2019). Ar-Ge ve eğitim harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2517-2538. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/758202
36. Kar, M., Ağır, H. ve Türkmen, S. (2019). Seçilmiş gelişmekte olan ülkelerde elektrik tüketiminin ekonomik büyümeye etkisinin panel ekonometrik analizi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(3), 37-48. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/963078
37. Khan, H. U. R., Zaman, K., Khan, A. ve İslam, T. (2017). Quadrilateral relationship between information and communications technology, patent applications, research and development expenditures, and growth factors: evidence from the group of Seven (G-7) countries. Social Indicators Research, 133, 1165-1191. https://doi.org/10.1007/s11205-016-1402-6
38. Kızılkaya, O. ve Alver, A. (2021). Doğrudan yabancı yatırımlar, bilgi ve iletişim teknolojileri, Ar-Ge ve ekonomik büyüme ilişkisi: BRIC-T ülkeleri için ampirik kanıtlar. Journal of Academic Value Studies, 7(2), 73-84. http://dx.doi.org/10.29228/javs.51550
39. Köprücü, Y. (2017). Doğrudan yabancı yatırımların teknolojik yayılma ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(30), 105-122. https://dergipark.org.tr/tr/pub/comuybd/issue/36994/534460
40. Lauter, G. P. ve Rehman, S. S. (1999). Central and east european trade orientation and FDI flows: preperation for EU membership. The International Trade Journal, 13(1), 35-52. https://doi.org/10.1080/088539099272062
41. Makki, S. S. ve Somwaru, A. (2004). Impact of foreign direct investment and trade on economic growth: evidence from developing countries. American Journal of Agricultural Economics, 86(3), 795-801. https://www.jstor.org/stable/3697825
42. Nair, M., Pradhan, R. P. ve Arvin, M. B. (2020). Endogenous dynamics between R&D, ICT and economic growth: empirical evidence from the OECD countries. Technology in Society, 62: 101315. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101315
43. Nazlıoglu, S. ve Karul, C. (2017). Panel LM unit root test with gradual structural shifts. In 40th International Panel Data Conference (7-8). https://www.researchgate.net/publication/319092838_Panel_LM_unit_root_test_with_gradual_structural_shifts
44. Öncü, E. ve Çelik, Ş. (2018). Doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme ilişkisi: BRICT ülkeleri panel nedensellik analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (17. UİK Özel Sayısı), 403-414. https://doi.org/10.18092/ulikidince.433192
45. Önder, F. (2022). Finansal gelişme ile ekonomik büyüme ilişkisi: kırılgan beşli ülkeleri üzerine ampirik bir analiz. Journal of Economics and Research, 3(2), 36-48. https://doi.org/10.53280/jer.1158496
46. Örnek, İ. ve Türkmen, S. (2019). Gelişmiş ve yükselen piyasa ekonomilerinde sürdürülebilir enerji: çevresel kuznets eğrisi yaklaşımı. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 109-129. https://doi.org/10.35379/cusosbil.591118
47. Özçağ, M., Bozdağlıoglu, E. Y. ve Küçükkaya, H. (2019). Geçiş ekonomilerinde doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerine etkisi: dinamik panel veri analizi. Business and Economics Research Journal, 10(1), 41-53. https://doi.org/10.20409/berj.2019.155
48. Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels. IZA Discussion Paper No. 1240. https://docs.iza.org/dp1240.pdf
49. Pesaran, M. H. ve Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50-93. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2007.05.010
50. Pesaran, M. H., Ullah, A. ve Yamagata, T. (2008). A Bias‐Adjusted LM test of error cross-section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127. https://doi.org/10.1111/j.1368-423X.2007.00227.x
51. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. The Journal of Political Economy, 98(5), 71-102. https://www.jstor.org/stable/2937632?seq=2
52. Saidi, K. ve Mongi, C. (2018). The effect of education, R&D and ICT on economic growth in high income countries. Economics Bulletin, 38(2), 810-825. http://www.accessecon.com/Pubs/EB/2018/Volume38/EB-18-V38-I2-P80.pdf
53. Sapuan, N. M. ve Roly M. R. (2020). Oil abundance and human capital in Malaysia: A multivariate cointegration analysis. International Journal of Energy Economics and Policy, 10(3), 303-310. https://www.econjournals.com/index.php/ijeep/article/view/8578/5027
54. Schmidt, P. ve Phillips, P. C. B. (1992). LM tests for a unit root ın the presence of deterministic trends. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 54(3), 257-287. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1992.tb00002.x
55. Silajdzic, S. ve Mehic. E. (2015). Knowledge spillovers, absorptive capacities and the impact of FDI on economic growth: empirical evidence from transition economies. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 195, 614-623. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.142
56. Syzdykova Oralbaykızı, A. (2019). Doğrudan Yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerine etkisi: Orta Asya ülkeleri örneği. International Journal of Cultural and Social Studies, 5(1), 291-307. https://dergipark.org.tr/tr/pub/intjcss/issue/46909/464497
57. Şahin, B. E. (2010). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının gelişimi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar Dergisi, 47(550), 97-108. http://www.ekonomikyorumlar.com.tr/files/articles/152820004781_7.pdf
58. Tandırcıoğlu, H. ve Özen, A. (2003). Geçiş ekonomilerinde doğrudan yabancı sermaye yatırımları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(4), 105-129. https://acikerisim.deu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12397/5507
59. Taş, Ş., Taşar, İ. ve Açcı, Y. (2017). Ar-Ge harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 197-206. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ohuiibf/issue/28958/306091
60. Türkmen, S. (2022). Finansallaşma ve enerji tüketimi ilişkisinin analizi: Türk Devletleri Teşkilatı’ndan ampirik kanıtlar. Journal of Economics And Research. 3(1), 109-122. https://doi.org/10.53280/jer.1063861
61. Türkmen, S. Ağır, H. ve Günay, E. (2019). Seçilmiş OECD ülkelerinde Ar-Ge ve ekonomik büyüme: panel eşbütünleşme yaklaşımından yeni kanıtlar. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi (BEYDER), 14(2), 89-101. https://dergipark.org.tr/tr/pub/beyder/issue/51182/635140
62. Ustaoğlu, E. (2020). Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırım ve ekonomik büyüme ilişkisi: insan sermayesinin sağladığı yayılma etkilerine ilişkin yeni kanıtlar. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 717-729. https://doi.org/10.29106/fesa.801446
63. Ünsal, E. M. (2013). Makro iktisat (Genişletilmiş onuncu baskı). Ankara, İmaj Yayıncılık.
64. Wang, J. Y. (1990). Growth, technology transfer and the long-run theory of international capital movements. Journal of International Economics, 29(3-4): 255-71. https://doi.org/10.1016/0022-1996(90)90033-I
65. WB (World Bank). (2023, 15 Ekim). World development indicators (WDI). DataBank, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
66. Westerlund, J. ve Edgerton, D. L. (2008). A simple test for cointegration in dependent panels with structural breaks. Oxford Bulletin of Economics and statistics, 70(5), 665-704. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.2008.00513.x
67. Yapraklı, S. (2006). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımların ekonomik belirleyicileri üzerine ekonometrik bir analiz. D.E.İ.İ.B.F. Dergisi, 21(2), 23-48. https://acikerisim.deu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12397/1512
68. Yazdan, G. F. ve Hossein, S. S. M. (2013). FDI and ICT effects on productivity growth. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 93, 1710-1715. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.10.104
69. Yerdelen Tatoğlu, F. (2020). Ekonometri STATA uygulamalı. Beta Yayınları, İstanbul.
70. Yıldırım, D. Ç. ve Kantarcı, T. (2018). Araştırma geliştirme harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir panel veri analizi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(5), 661-670. https://doi.org/10.18506/anemon.396601
71. Yılmaz, M. (2008). Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırımlar- ekonomik büyüme ilişkisi: panel veri analizi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir.
72. Yılmaz, Ö. Kaya, V. ve Akıncı, M. (2011). Türkiye’ de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme etkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3-4), 13-30. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/30269
73. Yücel, İ. H. (1997). Bilim- teknoloji politikaları ve 21. yüzyılın toplumu. DPT, Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ağustos, Ankara, https://turkoloji.cu.edu.tr/GENEL/yucel.pdf