Eşitsizliğin Bir Yürütücüsü Olarak Para Arzı: Türkiye'den VAR Tabanlı Kanıtlar

Öz

Bu çalışma, 2004-2023 yılları arasında Türkiye'de eşitsizlik ile makroekonomik dinamikler arasındaki ilişkiyi, özellikle para politikasının rolüne odaklanarak araştırmaktadır. Analiz, kişi başına düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH), tüketici fiyat endeksi (TÜFE), döviz kuru (USD), borsa endeksi (BIST100) ve gelir ve tüketim Gini katsayıları dahil olmak üzere bir dizi makroekonomik göstergeyi içerirken, para politikası duruşunun bir temsilcisi olarak para arzının (M1) büyümesine özel dikkat gösterilmektedir. Vektör Otoregresyon (VAR) modellerini kullanarak, bu değişkenlerdeki değişikliklerin zaman içinde gelir ve tüketim eşitsizliğini nasıl etkilediğini inceliyoruz. Sonuçlar, incelenen değişkenler arasında M1'in, özellikle parasal genişlemenin hızlandığı 2019'dan sonra eşitsizlik ölçütleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve tutarlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bulgular, para politikasının enflasyon, varlık fiyatları ve döviz kurları üzerindeki etkisi yoluyla önemli dağıtımsal sonuçlara sahip olduğunu göstermektedir. Diğer makroekonomik faktörler de katkıda bulunsa da kanıtlar para arzı büyümesinin (reel sektör kazanımlarıyla eşleşmediğinde) eşitsizliği daha da kötüleştirebileceğini vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, dağıtımsal düşüncelerin para politikasının tasarımına ve uygulanmasına entegre edilmesi gerektiğinin altını çizmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Para Politikası
• gelir eşitsizliği
• tüketim eşitsizliği
• gelir dağılımı

Money Supply as a Driver of Inequality: VAR-Based Evidence from Türkiye

Öz

This study explores the relationship between inequality and macroeconomic dynamics in Türkiye from 2004 to 2023, with a particular focus on the role of monetary policy. While the analysis incorporates a range of macroeconomic indicators—including per capita Gross Domestic Product (GDP), consumer price index (CPI), exchange rate (USD), stock market index (BIST100), and income and consumption Gini coefficients—special attention is given to the growth of the money supply (M1) as a proxy for monetary policy stance. Using Vector Autoregression (VAR) models, we examine how changes in these variables affect income and consumption inequality over time. The results indicate that among the variables studied, M1 has a statistically significant and consistent effect on inequality measures, particularly after 2019, when monetary expansion accelerated. The findings suggest that monetary policy, through its influence on inflation, asset prices, and exchange rates, has notable distributional consequences. While other macroeconomic factors also contribute, the evidence highlights that money supply growth—when not matched by real sector gains—can exacerbate inequality. These results underscore the need to integrate distributional considerations into the design and implementation of monetary policy.

Anahtar Kelimeler

• Monetary policy
• income inequality
• consumption inequality
• income distribution

Kaynakça

1. Adams, S., & Klobodu, E. K. M. (2019). Urbanization, economic structure, political regime, and income inequality. Social Indicators Research, 142(3), 971–995. https://doi.org/10.1007/s11205-018-1959-3
2. Aksoy, Ş. (1994). Kamu maliyesi: kamu harcamaları-kamu gelirleri-devlet borçları-bütçe-maliye politikası. Filiz Kitabevi.
3. Albanesi, S. (2007). Inflation and inequality. Journal of Monetary Economics, 54(4), 1088-1114. https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2006.02.009
4. Auclert, A. (2019). Monetary policy and the redistribution channel. American Economic Review, 109(6), 2333-2367. https://doi.org/10.1257/aer.20160137
5. Casiraghi, M., Gaiotti, E., Rodano, L., and Secchi, A. (2018). A “reverse Robin Hood”? The distributional implications of non-standard monetary policy for Italian households. Journal of International Money and Finance, 85, 215–235. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2017.11.006
6. Coibion, O., Gorodnichenko, Y., Kueng, L., & Silvia, J. (2017). Innocent Bystanders? Monetary policy and inequality. Journal of Monetary Economics, 88, 70–89. https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2017.05.005
7. Colciago, A., Samarina, A., & de Haan, J. (2019). Central bank policies and income and wealth inequality: A survey. Journal of Economic Surveys, 33(4), 1199–1231. https://doi.org/10.1111/joes.12314
8. Evgenidis, A., & Fasianos, A. (2021). Unconventional monetary policy and wealth inequalities in Great Britain. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 83(1), 115–175. https://doi.org/10.1111/obes.12397

9. Feldkircher, M., & Kakamu, K. (2022). How does monetary policy affect income inequality in Japan? Evidence from grouped data. Empirical Economics, 62(5), 2307–2327. https://doi.org/10.1007/s00181-021-02102-7
10. Gambacorta, L., Hofmann, B., & Peersman, G. (2014). The effectiveness of unconventional monetary policy at the zero lower bound: A cross-country analysis. Journal of Money, Credit and Banking, 46(4), 615–642. https://doi.org/10.1111/jmcb.12119
11. Ha, N. M., Le, N. D., & Trung-Kien, P. (2019). The Impact of urbanization on income inequality: A study in Vietnam. Journal of Risk and Financial Management, 12(3), 1–12. https://doi.org/10.3390/jrfm12030146
12. Herzer, D., & Nunnenkamp, P. (2013). Inward and outward FDI and income inequality: Evidence from Europe. Review of World Economics, 149(2), 395–422. https://doi.org/10.1007/s10290-013-0148-3 Jappelli, T., & Pistaferri, L. (2014). Fiscal Policy and MPC Heterogeneity. American Economic Journal: Macroeconomics, 6(4), 107–136. https://doi.org/10.1257/mac.6.4.107
13. Kang, S. J., Chung, Y. W., & Sohn, S. H. (2013). The effects of monetary policy on individual welfares. Korea and the World Economy, 14(1), 1–29. https://www.dbpia.co.kr/Journal/articleDetail?nodeId=NODE02162485
14. Khan, Z., & Khan, M. A. (2023). The effect of monetary policy on income inequality: Empirical evidence from Asian and African developing economies. Journal of Central Banking Theory and Practice, 12(3), 133–158. https://doi.org/10.2478/jcbtp-2023-0028
15. Lee, C. C., Lee, C. C., & Cheng, C. Y. (2022). The impact of FDI on income inequality: Evidence from the perspective of financial development. International Journal of Finance and Economics, 27(1), 137–157. https://doi.org/10.1002/ijfe.2143
16. Mumtaz, H., & Theophilopoulou, A. (2017). The impact of monetary policy on inequality in the UK. An empirical analysis. European Economic Review, 98, 410–423. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2017.07.008
17. O’Farrell, R., & Rawdanowicz, L. (2017). Monetary policy and inequality: Financial channels. International Finance, 20(2), 174–188. https://doi.org/10.1111/infi.12108 Park, J. (2021). Monetary policy and income inequality in Korea. Journal of the Asia Pacific Economy, 26(4), 766–793. https://doi.org/10.1080/13547860.2020.1870794
18. Reardon, S. F. (2018). The widening academic achievement gap between the rich and the poor. D.B. Grusky (Ed.), Social Stratification, (pp. 536–550). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429494642
19. Saiki, A., & Frost, J. (2014). Does unconventional monetary policy affect inequality? Evidence from Japan. Applied Economics, 46(36), 4445–4454. https://doi.org/10.1080/00036846.2014.962229
20. Taghizadeh-Hesary, F., Yoshino, N., & Rasoulinezhad, E. (2022). Unconventional monetary policy and income disparity in an aging society. Journal of Economic Policy Reform, 25(4), 451–470. https://doi.org/10.1080/17487870.2021.1968860
21. Tezer, H. (2006). Türkiye ekonomisinde 1990 sonrası uygulanan para politikaları ve merkez bankasının etkinligi (Unpublished Master's thesis). Maltepe University, Institute of Social Sciences, İstanbul. Türkiye.
22. Ulusoy, A., Karakurt, B., & Akbulut, E. (2015). Eğitim harcamalarının gelir dağılımına etkisi: Türkiye’de yükseköğretimin gelir eşitsizliğini giderici işlevi. Maliye Araştırmaları Dergisi, 1(2), 45–75. https://izlik.org/JA69KJ35HS
23. Villarreal, F. G. (2014). Monetary policy and inequality in Mexico. Munich Personal RePEc Archive, MPRA Paper No. 57074. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/57074/
24. Voinea, L., Lovin, H., & Cojocaru, A. (2018). The impact of inequality on the transmission of monetary policy. Journal of International Money and Finance, 85, 236-250. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2017.11.007
25. Xu, C., Han, M., Dossou, T. A. M., & Bekun, F. V. (2021). Trade openness, FDI, and income inequality: Evidence from sub-Saharan Africa. African Development Review, 33(1), 193–203. https://doi.org/10.1111/1467-8268.12511