Afetlerle Mücadelede Kamu Sosyal Konut Politikaları: Mali Sosyoloji Perspektifinden Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Şubat 2023'teki depremlerin ardından Türkiye'de uygulanan sosyal konut politikalarını, özellikle afet sonrası yeniden yapılanmanın mali ve sosyolojik boyutlarına odaklanarak incelemektedir. Amaç, devletin benimsediği konut müdahalelerinin hem acil barınma ihtiyaçlarını hem de sosyo-mekansal eşitlik, dayanıklılık ve kapsayıcılık gibi uzun vadeli hedefleri karşılayıp karşılamadığını değerlendirmektir. Bulgular, devletin geçici barınaklar ve mali yardım yoluyla acil yardım önceliği veren çok katmanlı bir konut stratejisi benimsediğini ortaya koymaktadır. Bu politikalar, hem Sürdürülebilir Kalkınma’nın 11. Hedefi olan Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar başlığı ile hem de UN-Habitat tarafından belirlenen yeterlilik standartlarına uygun olarak geliştirilmiş olup, afet dirençli tasarım ve mekânsal kapsayıcılığı bir araya getirmektedir. Çalışma, mevcut veri ve üst politika metinlerinde belirtilen uygulama öncelikleri incelendiğinde Türkiye'nin müdahalesinin, kamu politikalarının acil ihtiyaçlarını karşılarken aynı zamanda sürdürülebilir kentsel gelişimi teşvik etmenin olumlu bir örneği olduğu sonucuna varmakta; yeniden inşa sürecinde dikkat edilmesi gereken hususları ise hem mali hem sosyal politika önerileriyle desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal konut politikası
• afet sonrası yeniden inşa
• kamusal alan
• mali sosyoloji
• maliye politikası

Public Social Housing Policies in Addressing Disasters: An Examination from the Perspective of Fiscal Sociology

Öz

This study examines the social housing policies implemented in Türkiye following the earthquakes in February 2023, focusing particularly on the financial and sociological dimensions of post-disaster reconstruction. The aim is to assess whether the housing interventions adopted by the state meet both immediate shelter needs and long-term goals such as socio-spatial equity, resilience, and inclusivity. The findings reveal that the state has adopted multi-layered housing strategy prioritizing emergency assistance through temporary shelters and financial aid. These policies have been developed in line with Sustainable Development Goal 11 on Sustainable Cities and Communities and the adequacy standards set by UN-Habitat, combining disaster-resilient design and spatial inclusivity. By analysing the implementation priorities outlined in existing data and policy documents, the study concludes that Türkiye's response serves as a positive example of public policies that address urgent needs while promoting sustainable urban development. Additionally, it supports key aspects of the reconstruction process with both social and fiscal policy recommendations.

Anahtar Kelimeler

• social housing policy
• post-disaster reconstruction
• public space
• fiscal sociology
• fiscal policy

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğal kaynaklı afet istatistikleri. https://tinyurl.com/44wbzccz
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2023). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık ve Elbistan) Depremleri Saha Çalışmaları Ön Değerlendirme Raporu. https://deprem.afad.gov.tr/content/137
3. Akalın, M. (2016). Sosyal konutların Türkiye’nin konut politikaları içerisindeki yeri ve TOKİ’nin sosyal konut uygulamaları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 107-124. https://dergipark.org.tr/tr/pub/firatsbed/article/237640
4. Atkinson, A. B. ve Hills, J. (1998). Exclusion, employment and opportunity. LSE STICERD Research Paper NO CASE004, 1-124. https://ssrn.com/abstract=1158895
5. Bates F. L. ve Peacock, W. G. (1987). Disasters and social change, Dynes, R.R., De Marchi, B. ve Pelanda, C. (Ed.), Sociology of disasters: Contribution of sociology to disaster research içinde, (s. 291-330), Franco Angeli Press. https://tinyurl.com/ycyw7t3h
6. Bergamaschi, M., Castrignanò, M. ve Rubertis, P. D. (2014). The homeless and public space: Urban policy and exclusion in Bologna. Papers in Political Economy, 51, 1-18. https://doi.org/10.4000/interventionseconomiques.2441
7. Birleşmiş Milletler. (2016). Identifying social inclusion and exclusion. Report on the World Social Situation 2016: Leaving no one behind: The imperative of inclusive development içinde (17-31). United Nations: New York. https://doi.org/10.18356/5890648c-en
8. Çoban A. N. (2012). Cumhuriyetin ilanından günümüze konut politikası. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 67(03), 75-108, https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002256

9. Contardo I. J., Boano C. ve Wirsching, C. (2018). Gentrification in (re)construction: Talca’s neighbourhoods post 2010 earthquake. International Journal of Disaster Resilience in the Built Environment, 9(2), 170-183. https://doi.org/10.1108/IJDRBE-08-2016-0034
10. Costa, C. S. ve Patrício, C. (2020). The production of public open spaces and the deliberate exclusion of Undesirables. Culture & Territory, 55-69. https://doi.org/10.24140/2020-sct-vol.4-1.3
11. Develi, A. ve Erdem, M. (2023). Türkiye’de ve Dünyadaki sosyal konut uygulamaları (1.Baskı). SETA Yayınları. https://media.setav.org/tr/dosya/2023/05/turkiye-de-ve-dunyadaki-sosyal-konut-uygulamalari.pdf
12. Dünya Bankası. (2025, 12 Ağustos). Social inclusion. https://www.worldbank.org/en/topic/social-inclusion
13. Fayazi, M. ve Lizarralde, G. (2018). The impact of post-disaster housing reconstruction policies on different beneficiary groups: The case of Bam, Iran. Asgary, A. (Ed.), Resettlement challenges for displaced populations and refugees içinde (s. 123-140). Sustainable Development Goals Series. Springer. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-92498-4_9
14. Habermas, J., Lennox, S. ve Lennox, F. (1974). The public sphere: An encyclopedia article (1964). New German Critique, 3, 49–55. https://doi.org/10.2307/487737
15. Kazan, E., Ozbek, I., Sana, T. ve Hasturk, O. (2018). Gentrification within the Law of Transformation of areas at disaster risks in Turkey Sulukule, Istanbul Example. Proceedings of the International Conference of Contemporary Affairs in Architecture and Urbanism-ICCAUA, 1(1), 1187–1214. https://journal.iccaua.com/jiccaua/article/view/451
16. Malpass, P. (2014). Histories of social housing: A comparative approach. Scanlon, K., Whitehead, C., Arrigoitia, M. F., (Ed.), Social housing in Europe içinde (s. 255-274), London: Wiley, https://doi.org/10.1002/9781118412367.ch15
17. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346
18. Organisation for Economic Co-Operation and Development (OECD). (2020). Social housing: A key part of past and future housing policy: Employment, labour and social affairs policy briefs. OECD: Paris. https://tinyurl.com/5842jn7t
19. Oxley, M. (2009). Financing affordable social housing in Europe. United Nations Human Settlements Programme. UN-HABITAT. https://tinyurl.com/4yxbux59
20. Rawal, N. (2008). Social inclusion and exclusion: A Review. Dhaulagiri Journal of Sociology and Anthropology, 2, 161-180. https://doi.org/10.3126/dsaj.v2i0.1362
21. Sen, A. (2000). Social exclusion: Concept, application, and scrutiny. Social Development Papers, No: 1. Asian Development Bank. https://tinyurl.com/ycxysv2j
22. Şen, B (2005). Soylulaştırma: Kentsel mekânda yeni bir ayrışma biçimi, Kurtuluş, H. (Ed.), İstanbul’da kentsel ayrışma, mekânsal dönüşümde farklı boyutlar içinde, (s.127-160), Bağlam Yayıncılık.
23. Şen, B. (2008). Kentsel dönüşüm: Kavramsal karmaşa ve Neoliberalizm. İktisat Dergisi, 499, 34-41.
24. T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2025). Asrın felaketinin 2. Yılı: İnşa ve ihya çalışmaları (1. Baskı). 2025 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları. İhlas Matbaacılık Gazetecilik A.Ş. https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Ihya_ve_Insa.pdf
25. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://tinyurl.com/4v5u7nsk
26. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ). (2025, 10 Ağustos). Afet konutları. https://www.toki.gov.tr/afet-konutlari
27. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022a). Bina ve konut nitelikleri araştırması, 2021. (45870). https://tinyurl.com/rrjhx85w
28. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022b). Nüfus ve konut sayımı, 2021. (45866), https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Population-and-Housing-Census-2021-45866
29. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2022. (49685). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=49685
30. Uluslararası Göç Örgütü (IOM). (2024). Introduction to social and affordable housing solutions, International Organization for Migration (IOM), Geneva. https://tinyurl.com/473nvycx
31. UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (2009). The human right to adequate housing: Fact sheet No. 21/Rev.1. https://www.refworld.org/reference/themreport/ohchr/2009/en/52902
32. United Nations Development Programme. (2025, 10 Temmuz). Sustainable Development Goals: Sustainable cities and communities, https://www.undp.org/sustainable-development-goals/sustainable-cities-and-communities
33. Zuk M, Bierbaum, A. H., Chapple, K., Gorska, K. ve Loukaitou-Sideris, A. (2018). Gentrification, displacement, and the role of public investment. Journal of Planning Literature, 33(1), 31-44, https://www.urbandisplacement.org/wp-content/uploads/2021/08/gentrification.pdf
34. Zukin, S. (1987). Gentrification: Culture and capital in the urban core. Annual Review of Sociology, 13, 129-147, https://doi.org/10.1146/annurev.so.13.080187.001021