Lise DKAB Öğretmenlerine Göre Öğrencilerin En Sık Sorguladıkları Dini Konular: Bayburt Örneği

Öz

Bu makale, Bayburt il merkezindeki lise DKAB öğretmenlerinin deneyimlerinden yola çıkarak, lise öğrencilerinin en sık sorguladıkları dini konuları tespit etmeyi amaçlayan nitel bir çalışmadır. Araştırma, ergenlik döneminin bireylerin bilişsel, ahlaki ve duygusal gelişimindeki önemini vurgulayarak, öğrencilerin dini inançlarını sorgulama ve anlamlandırma süreçleriyle ilgili DKAB öğretmenlerinin deneyimlerine yoğunlaşmaktadır. Çalışmanın temel problemi, lise DKAB öğretmenlerinin en sık karşılaştığı sorgulayıcı öğrenci sorularının neler olduğudur. Araştırma, bu sorgulamaları sadece basit bir soru-cevap ilişkisi olarak değil, bireyin anlam arayışı ve eleştirel düşünme süreci olarak geniş bir perspektiften ele almıştır. Mevcut literatür taraması sonucunda, lise öğrencilerinin dini konulardaki sorgulamalarını DKAB öğretmenlerinin deneyimlerinden hareketle ele alan kapsamlı bir çalışmanın bulunmadığı tespit edilmiş; bu durum, araştırmanın ilgili literatüre önemli katkılar sağlayacağı düşüncesini güçlendirmiştir. Elde edilecek bulguların DKAB ders müfredatının öğrencilerin güncel ihtiyaçlarına göre geliştirilmesine katkı sağlaması ve öğretmenlerin bu sorgulamalarla daha etkili başa çıkabilmeleri için rehberlik etmesi beklenmektedir. Çalışma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Bayburt il merkezindeki liselerde görev yapan 15 DKAB öğretmeni ile sınırlandırılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması deseni benimsenmiştir. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Görüşmeler, 2024 yılının Ekim ve Kasım aylarında öğretmenlerin kendi okullarında gerçekleştirilmiş ve ses kayıt cihazına kaydedilmiştir. Verilerin analizi, içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Öğretmen ifadeleri titizlikle yazıya geçirilmiş, kodlanmış ve bu kodlamalardan yola çıkarak ana temalar ve alt temalar oluşturulmuştur. Katılımcı öğretmenlerin demografik özellikleri (cinsiyet ve mesleki kıdem) de detaylı bir tablo hâlinde sunulmuştur. Araştırmanın bulguları, öğrencilerin dini sorgulamalarını iki ana tema altında toplandığını göstermektedir: "Din ve inanç" ile "ahlak ve değerler". "Din ve inanç" ana teması altında 14 farklı alt tema, "ahlak ve değerler" ana teması altında ise 3 farklı alt tema belirlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin en sık Allah’ın varlığı ve sıfatları, gaybî varlıklar (cinler, şeytan), kader, ahiret, ibadetlerin anlamı, Kur’an ve hadislerin güvenilirliği, diğer dinler ve mezhepler gibi konularda yoğunlaştığını göstermektedir. Ayrıca öğrenciler; sosyal medya, popüler kültür ve güncel olaylardan etkilenerek estetik operasyonlar, kadınların dini sorumlulukları, LGBT, savaşlar ve Tanrı’nın adaleti gibi çağdaş meseleler hakkında da sorgulamalar yapmaktadır. Sorgulamalar, öğrencilerin sadece müfredat konularıyla sınırlı kalmadığını, çevresel ve kültürel faktörlerle şekillenen çok boyutlu ve derinlikli bir yapıya sahip dini bir merak geliştirdiklerini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, din eğitiminin güncel ihtiyaçlara göre şekillendirilmesi, müfredatın bu sorgulamaları kapsayacak şekilde zenginleştirilmesi ve DKAB öğretmenlerinin bu konularda daha donanımlı hâle getirilmesi için önemli veriler sunmaktadır. Özellikle ergenlik döneminin bilişsel ve duygusal özelliklerinin dini sorgulama süreçlerine etkisi ve öğretmenlerin bu sorgulamaları yanıtlama yaklaşımları, din eğitimi müfredatının ve öğretmen eğitim programlarının geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• DKAB Dersi
• Dini Sorgulama
• Lise Öğrencileri
• DKAB Öğretmenleri

The Most Frequently Inquired Religious Topics by Students According to High School RCE Teachers: The Case of Bayburt

Öz

This article is a qualitative study that aims to identify the religious issues most frequently inquired by high school students, based on the experiences of high school Religious Culture and Ethics (DKAB) teachers in the provincial center of Bayburt. The research emphasizes the importance of adolescence in individuals' cognitive, moral, and emotional development, focusing on the experiences of DKAB teachers regarding students' processes of inquiring and understanding their religious beliefs. The main problem of the study is to identify the most frequently asked questions by students that high school DKAB teachers encounter. The research approaches these questions not merely as a simple question-answer relationship but from a broader perspective as an individual's search for meaning and critical thinking process. A review of the existing literature revealed that there is no comprehensive study addressing high school students' questions about religious issues; this finding reinforces the idea that the research will make significant contributions to the relevant literature. The findings are expected to contribute to the development of the DKAB course curriculum in line with the current needs of students and to guide teachers in dealing with these questions more effectively. The study is limited to 15 DKAB teachers working in high schools in the center of Bayburt province in the 2024-2025 academic year. The research adopted a qualitative research method and a case study design. Data were collected using a semi-structured interview technique. The interviews were conducted in October and November 2024 at the teachers' own schools and recorded on audio devices. Data analysis was performed using content analysis. Teacher statements were carefully transcribed, coded, and sub-themes and main themes were developed based on these codes. The demographic characteristics of the participating teachers (gender and professional seniority) are also presented in a detailed table. The findings of the study show that students' religious questions can be grouped under two main themes: “religion and belief” and “morality and values.” Fourteen different sub-themes were identified under the main theme of “religion and belief,” and three different sub-themes were identified under the main theme of “morality and values.” The findings show that students most frequently focused on topics such as the existence and attributes of Allah, supernatural beings (jinn, Satan), destiny, the afterlife, the meaning of worship, the reliability of the Quran and hadiths, other religions, and sects. In addition, students are inquiring contemporary issues such as cosmetic surgery, women's religious responsibilities, wars, and God's justice, influenced by social media, popular culture, and current events. These questions reveal that students have developed a multifaceted and profound religious curiosity that is not limited to the topics in the curriculum but is shaped by environmental and cultural factors. The findings provide important data for shaping religious education according to current needs, enriching the curriculum to include these questions, and equipping DKAB teachers with more knowledge on these topics. In particular, the impact of the cognitive and emotional characteristics of adolescence on religious inquiry processes and teachers' approaches to responding to these inquiries are of critical importance for the development of religious education curricula and teacher training programs.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Religious Culture and Ethics Course
• Religious Inquiry
• High School Students
• Religious Culture and Ethics Teachers

Kaynakça

1. Akdemir, Ayşe Betül. “Öğrencilerde İnanç Problemine Neden Olan Faktörlerin Belirlenmesi”. Dergiabant 8/1 (Mayıs 2020), 318-342.
2. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi, 3. Basım, 2016.
3. Dam, Hasan. İlköğretim 1. Kademe (4-5) Öğrencilerinin Din Hakkında Sordukları Sorular ve Bu Sorular Açısından DKAB Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi. Samsun: 19 Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1996.
4. Fiske, John. İletişim Çalışmalarına Giriş. Ankara: Bilim Sanat Yayınları, 1996.
5. Günaydın, Fatma. “İmam Hatip Lisesinde İnanç Soru(n)ları”. Din Karşıtı Çağdaş Akımlar ve Deizm, ed. Vecihi Sönmez vd., 331-334. Van: Ensar Neşriyat, 2017.
6. Çaloğlu, Özbek – Çinemre, Semra. “DKAB Dersinin Fen Lisesi Öğrencilerinin Gözünden Değerlendirilmesi – Nitel Bir Araştırma”. Rize İlahiyat Dergisi 28 (Nisan 2025), 247-262.
7. Kandemir, Sibel. “Lise Öğrencilerinde Dinî Tutum ve Dindışı Yönelim”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 24/1 (Haziran 2024), 265-290.
8. Karaca, Faruk. Dinî Gelişim Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2016.

9. Karataş, Zeki. “Sosyal Bilim Araştırmalarında Paradigma Değişimi: Nitel Yaklaşımın Yükselişi”. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 1/1 (2017), 74-77.
10. Kézdy, Anikó vd. “Religious Doubts and Mental Health in Adolescence and Young Adulthood: The Association with Religious Attitudes”. Journal of Adolescence 34/1 (2011), 39-47
11. Leymun, Ozan vd. “Eğitim Ortamlarında Durum Çalışmasının Önemi”. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi 5/3 (Kasım 2017), 367-385.
12. Özenç, Yasemin Yeşilbaş. “Eğitim Araştırmalarında Durum Çalışması Deseni Nasıl Kullanılır?”. Uluslararası Eğitimde Nitel Araştırmalarda Mükemmellik Arayışı Dergisi 1/2 (Aralık 2022), 57-58.
13. Parlar, Neslihan. Dini Gelişim Teorileri Bağlamında Ergenlik Dönemi Din ve Ahlak Eğitimi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, İslami İlimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
14. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 2018.
15. Şimşek, Hasan – Yıldırım, Ali. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2005.
16. Taşkıran, Şule. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Öğrencilerin Anlam Dünyasındaki Yeri. Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
17. Zengin, Erdal – Şen, Burcu Gezer. “4. Sınıf DKAB Dersinde Öğrencilerin Sordukları Sorular ve Öğretmenlerin Verdikleri Cevapların İncelenmesi”. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 1/40 (Aralık 2021), 56-67.