مسألة الحديث القدسي في مناقشات أنواع الوحي

Öz

الحديث القدسي وحي من الله تعالى يرويه بلسان نبيه صلى الله عليه وسلم. كانت هذه الروايات التي تسمى بالأحاديث القدسية، موضع نقاش دائم فيما يتعلق بنوع الوحي الذي أنزلت به، والاختلاف بينها وبين القرآن الكريم والأحاديث النبوية الأخرى. لم يتم وضع الحديث القدسي ضمن أي قاعدة من ناحية أصول الحديث، نظراً لاستمرار المناقشات المتعلقة بهذه الأحاديث وعلاقتها بالوحي، بغض النظر عما إذا كان هناك وجود لمصطلح الحديث القدسي في أصول الحديث

Anahtar Kelimeler

• الحديث القدسي
• أصول الحديث
• الوحي
• القرآن الكريم

The Issue of Hadith Qudsi in the Discussion on the Types of Revelation

Öz

Hadith Qudsi is defined as the hadith, the meaning of which is related to God Almighty, and the expression of which is related to the Prophet (p.b.u.h.). The issue regarding the type of revelations covering the narratives called Hadith Qudsi and regarding the sorts of different features Hadith Qudsi have compared to other prose hadiths has been controversial. Discussions regarding Hadith Qudsi and its relation to revelation do not have any ground in terms of the hadith method as these discussions continue regardless of whether the term “Hadith Qudsi” has a place in the hadith method.

Anahtar Kelimeler

• Hadith Qudsi
• Hadith Methodology
• revelation
• the Quran

Vahiy Çeşitleri Tartışmalarında Kudsî Hadis Meselesi / The Issue of Hadith Qudsi in the Discussion on the Types of Revelation / مسألة الحديث القدسي في مناقشات أنواع الوحي

Öz

Kudsî hadis, mânası yüce Allah’a, lafzı ise Peygamber’e (s.a.v.) ait olan hadis olarak tanımlanmaktadır. Kudsî hadis olarak adlandırılan rivâyetlerin, vahyin hangi türüne dâhil olduğu, Kur’ân-ı Kerîm’den ve diğer nebevî hadislerden farklı olarak ne gibi özelliklere sahip olduğu tartışılagelmiştir. Kudsî hadis ve onunla bağlantılı düşünülen kudsî hadis-vahiy ilişkisi vb. tartışmalar; kudsî hadis teriminin, hadis usûlünde yerinin olup olmadığına bakılmaksızın sürdürülmesi nedeniyle, hadis usûlü açısından herhangi bir zemine oturmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kudsî hadis
• hadis usûlü
• vahiy
• Kur’ân-ı Kerîm

Kaynakça

1. Abdullah b. el-Mübârek (181/797), ez-Zühd, tah. Habiburrahman el-A’zamî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, ty
2. Abdullah b. el-Mübârek, el-Müsned, tah. Subhi es-Sâmerrâî, Mektebetu’l-Meârif, Riyad, 1407/1987
3. Abdullah b. Vehb (197/813), el-Câmiʻ fi’l-Hadîs, tah. Mustafa H. Hüseyn M. Ebu’l-Hayr, Dâru’bni’l-Cevzî, Demmâm, 1416/1996
4. Ahmed b. Hanbel (241/855), el-Müsned, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413; el-Müsned, tah. Şuayb el-Arnâût, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 1420/1999
5. Ahmed b. Hanbel, Fedâilu’s-Sahâbe, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 1403/1983
6. Ahmed Naim, Bâbânzâde; bkz. Bâbânzâde, Ahmed Naim
7. Akalın, İsa, Hadîs Tekniği Açısından Kudsî Hadîsler, (yayımlanmamış doktora tezi) Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2014
8. Avvâme, Muhammed, min Sıhâhi’l-Ehâdîsi’l-Kudsiyye Mietü Hadîsin Kudsiyyin mea Şerhihâ, Dâru’l-Minhâc, Beyrut, 1432/2011

9. Aydınlı, Abdullah, Hadîs Istılahları Sözlüğü, Timaş Yayınları, İstanbul, 1987; Hadîs Istılahları Sözlüğü, üçüncü basım, İFAV Yayınları, İstanbul, 2009
10. Bâbânzâde Ahmed Naim (1934), Kâmil Miras (1957), Sahih-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercemesi ve Şerhi, DİB Yayınları, Ankara, 1987
11. el-Buhârî, el-Câmiʻu’s-Sahîh, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413
12. el-Buhârî, el-Edebu’l-Müfred, tah. M. Fuâd Abdulbâkî, Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, Beyrut, 1409/1989
13. el-Cürcânî, Seyyid Şerîf (816/1413), et-Taʻrîfât, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut, 1403/1983
14. el-Cürcânî, Seyyid Şerîf, Fennu Usûli Mustalahi’l-Hadîs, tah. Ahmed M. et-Tahtavi, Dârü’l-Fazîlet, Kahire, 2003
15. Çakan, İsmail Lütfi, Hadîs Edebiyatı, İFAV Yayınları, İstanbul, 1989 ve 2003
16. Çakan, İsmail Lütfi, Hadîs Usûlü, İFAV Yayınları, İstanbul, 1991
17. ed-Darimî (255/868), es-Sünen, tah. F. Ahmed Zemerli, H. es-Seb’ el-İlmî, Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut, 1407, 1987
18. Duman, M. Zeki, Vahiy Gerçeği, Fecr Yayınevi, Ankara, 1997
19. Ebu’l-Bekâ el-Kefevî (1094/1683), el-Külliyyât Muʻcemun fi’l-Mustalahâti ve’l-Furûki’l-Lüğaviyye, tah. Adnan Derviş, Muhammed el-Mısrî, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 1413/1993
20. Ebû Dâvûd, (275/889), Sünenu Ebî Dâvûd, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413
21. Ebû Zehv, Muhammed, el-Hadîs ve’l-Muhaddisûn, Matbaatu Mısr, Kahire, 1358/1958; Hadîs ve Hadîsçiler, ter. Selman Başaran, M. Ali Sönmez, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2007
22. el-Ehdel, Hasan Muhammed Makbûlî, Mustalahu’l-Hadîs ve Ricâluh, Mektebetü’l-Cîli’l-Cedîd, San῾a, 1410/1990
23. Erdoğan, Mehmet, Vahiy-Akıl Dengesi Açısından Sünnet, İFAV Yayınları, İstanbul, 1996
24. Ertugay, Recep, İmam Hatip Liseleri Hadis Ders Kitabının Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl: 2017, Cilt: IV, Sayı: 8, ss. 155-191
25. Ertürk, Mustafa, Metin Tenkidi (Gayb ve Fiten Hadisleri Örneği), Fecr Yayınları, Ankara, 2005
26. Ertuğrul, İsmail Fennî, Hakikat Nurları, Cemiyet-i Tedrîsiye-i İslâmiye, İstanbul, 1949
27. el-Ğavrî, Seyyid Abdülmâcid, Muʻcemu’l-Mustalahi’l-Hadîs, Daru İbn Kesîr, Beyrut, 1428/2007
28. Genç, Mustafa, Sünnet-Vahiy İlişkisi, M. Ü. SBE, doktora tezi, İstanbul, 2005; Sünnet-Vahiy İlişkisi, Kitâbî Yayınları, İstanbul, 2009
29. Hamidullah, Muhammed (1423/2002), Kur’ân-ı Kerîm Tarihi, çev. Salih Tuğ, İFAV Yayınları, İstanbul, 1993
30. Hamidullah, Muhammed, Aziz Kur’ân -Çeviri ve Açıklama-, çev. Abdülaziz Hatip, Mahmut Kanık, Beyan Yayınları, İstanbul, 2000
31. el-Hatîb el-Bağdâdî, Şerefu Ashâbi’l-Hadîs, tah. M. Said Hatiboğlu, A. Ü. İlahiyat Fak. Yay., Ankara, 1972
32. Hemmâm İbn Münebbih (131/749), Hemmâm İbn Münebbih’in Sahîfesi, neş. Muhammed Hamidullah, ter. Talat Koçyiğit, A. Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, 1967
33. Hemmâm İbn Münebbih, Sahîfetu Hemmâm b. Münebbih ʻan Ebî Hüreyre, tah. Rifat Fevzi Abdülmuttalib, Mektebetü'l-Hanci, Kahire, 1406/1985
34. İbn Hacer el-Askalânî (852/1449), Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî, tah. Abdülaziz b. Abdillah b. Bâz, Darü'l-Hadis, Kahire, 2004
35. İbn Hacer el-Heytemî (974/1567), el-Fethu’l-Mübîn bi Şerhi’l-Erbaîn, haz. Merkezu Dâri’l-Minhâc’dan bir heyet, Dâru’l-Minhâc, Cidde, 1432/2011
36. İbn Haldûn (808/1406), el-Mukaddime, tah. Abdüsselam Şeddadi, Beytü’l-Fünun, Dârülbeyzâ 2005; Mukaddime, ter. Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2011
37. İbn Kesîr, el-Fusûl fî Sîreti’r-Resûl -sallallâhu aleyhi ve sellem-, tah. Muhyiddin Mistû, M. el-Îd el-Hatrâvî, Dâru’bni Kesîr, Beyrut, 1413/1992
38. İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî (273/887), es-Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413
39. İbn Teymiyye, İktizâü's-Sırâti'l-Müstakîm li-Muhâlefeti Ashâbi'l-Cahîm, tah. M. Hamid el-Faki, Matbaatü's-Sünneti'l-Muhammediyye, Beyrut, 1369/1950
40. İbn Teymiyye, Mecmûʻu’l-Fetâvâ, haz. Amir Cezzâr, Enver Bâz, Mektebetü’l-Ubeykân, Riyad, 1997/1418
41. Karaman, Hayreddin, Hadîs Usûlü, Ahmed Said Matbaası, İstanbul, 1965; Hadîse Dair İlimler ve Hadîs Usûlü, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2010
42. el-Kâsimî, Cemâluddin (1332/1914), Kavâʻidu’t-Tahdîs min Fünûni Mustalahi’l-Hadîs, tah. Behçet Baytar, M. Reşîd Rızâ, Dârü’n-Nefâis, Beyrut, 1414/1993
43. el-Kettânî, Muhammed b. Cafer (1345/1927), er-Risâletü’l-Müstatrafe, Dâru Kahraman (Kahraman Yayınları), İstanbul, 1986; Hadîs Literatürü er-Risâletü’l-Müstatrafe, ter. Yusuf Özbek, İz Yayıncılık, İstanbul, 1994
44. Kırbaşoğlu, M. Hayri, İslam Düşüncesinde Sünnet -Yeni Bir Yaklaşım-, Fecr Yayınevi, Ankara, 1993
45. Kırbaşoğlu, M. Hayri, İslam Düşüncesinde Sünnet -Eleştirel Bir Yaklaşım-, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 1996
46. Kırbaşoğlu, M. Hayri, İslam Düşüncesinde Hadis Metodolojisi, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 1999
47. Kırbaşoğlu, M. Hayri, Alternatif Hadis Metodolojisi, Kitâbiyât Yayınları, Ankara, 2002
48. Koçyiğit, Talat, Hadîs Usûlü, A. Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, 1993
49. Koçyiğit, Talat, Hadîs Istılahları, A. Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, 1985
50. Ma’mer b. Râşid (153/770), el-Câmiʻ, tah. Habîburrahmân el-A’zamî, el-Meclisü'l-İlmî, Beyrut, 1970–1972 (Abdurrezzâk’ın el-Musannef’inin sonunda, X. Cildinin 379-468 arası ve XI. Cildin tamamı, hadîs no: 19419-21033)
51. Mevdûdî, Ebu’l-A’lâ (1979), Sünnetin Anayasal Niteliği, ter. Ahmet Asrar, Bengisu Yayınları, İstanbul, 1997
52. el-Münâvî, et-Tevkîf ʻalâ Mühimmâti’t-Teʻârîf, tah. M. Rıdvan ed-Dâye, Dâru’l-Fikri’l-Muâsır-Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1410/1999
53. Müslim b. Haccâc, el-Kuşeyrî en-Nîsaburî (261/875), el-Câmiʻu’s-Sahîh, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413
54. Nûh b. Mustafa el-Konevî (1070/1660), er-Risâle fi’l-fark beyne’l-Hadîsi’l-Kudsî ve’l-Kur’ân ve’l-Hadîsi’n-Nebevî Adlı Risâlesi tah. ter. ve neşir: Hayati Yılmaz, Hadis Tetkikleri Dergisi, C. I, S. 1, İstanbul, 2003
55. Okiç, M. Tayyib, (1977), Bazı Hadis Meseleleri Üzerinde Tetkikler, A. Ü. İlahiyat Fak. Yay. No: XXVII, Osman Yalçın Matbaası İstanbul, 1959
56. Okiç, M. Tayyib, Tefsir ve Hadis Usûlü’nün Bazı Meseleleri, editör: Hayati Yılmaz, Nûn Yayıncılık, İstanbul, 1995
57. es-Sâlih, Subhi, (1407/1986), ʻUlûmu’l-Hadîs ve Mustalahuh, Matbaatu Câmiati Dımaşk, Dımaşk, 1379/1959; Hadîs İlimleri ve Hadîs Istılahları, ter. M. Yaşar Kandemir, DİB Yayınları, Ankara, 1971
58. es-Suyûtî, el-İtkân fî ‘Ulûmi’l-Kur’ân, Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1407/1987; Kur’ân İlimleri Ansiklopedisi el-İtkân fî ‘Ulûmi’l-Kur’ân, ter. Sâkıp Yıldız, Hüseyin Avni Çelik, Madve Yayınları, İstanbul, ty
59. et-Taberânî (360/971), el-Muʻcemü'l-Kebîr, tah. Ebu Muhammed el-Esyutî, Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 2007/1428
60. et-Taberânî, el-Muʻcemü'l-Evsat, tah. Mahmûd et-Tahhân, Mektebetü'l-Maârif, Riyad, 1407/1987; el-Muʻcemü'l-Evsat, tah. Târık b. Avdillah, Abdulmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, Dâru’l-Haremeyn, Kahire, 1415/1995
61. et-Teftazanî, Sa'deddin Mesud b. Ömer b. Abdullah (792/1390), Şerhu Hadîsi'l-Erbaîn li'n-Nevevî, Dârü't-Tıbâati'l-Âmire, İstanbul, 1316
62. et-Tehânevî, Muhammed b. A'la b. Ali el-Faruki el-Hanefi (1158/1745), Keşşâfu Istılâhâti’l-Fünûn ve’l-ʻUlûm, tah. Ali Dehrûc, Mektebetu Lübnan, Beyrut, 1996
63. et-Tehânevî, Zafer Ahmed b. Latîf el-Osmânî (1974), Kavâʻid fî ʻUlûmi'l-Hadîs, tah. Abdülfettah Ebû Gudde, Mektebetü'l-Matbuati'l-İslamiyye, 1392/1972; Yeni Usûl-i Hadîs, ter. İbrahim Canan, TÖV Yayınları, İzmir, 1982
64. et-Tîbî, Hüseyin b. Muhammed (743/1342), el-Kâşif an Hakâiki’s-Sünen Şerhu’t-Tîbî alâ Mişkâti’l-Mesâbîh, tah. el-Müftî Abdülgaffâr vd, İdaretü’l-Kur’ân ve’l-Ulûmi’l-İslâmiyye, Karaçi, 1413/1992
65. et-Tîbî, el-Hulâsa fî Usûli'l-Hadîs, tah. Subhî Sâmerrâî, Âlemü'l-Kütüb, Beyrut, 1405/1985
66. et-Tirmizî, Muhamed b. İsa (279/892), el-Câmiʻu’s-Sahîh=Sünenü’t-Tirmizî, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1992/1413
67. Topaloğlu, Bekir, “İslâm’da Peygamber İnancı Sempozyumu”ndaki tebliğ müzakeresi, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2009
68. Wensinsck, A. J., İA, “Vahiy”, 13/145, MEB Devlet Kitapları, İstanbul, 1978
69. Yardım, Ali, (2006), Hadîs I, D. E. Ü. Yayınları, İzmir, 1992
70. Yavuz, Yusuf Şevki, DİA “Halku’l-Kur’ân”, C. 15/371-375, TDV Yayınları, Ankara, 1997
71. Yılmaz, Hayati, Hadîs İlminde Kudsî Hadîsler, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, M. Ü. SBE, İstanbul, 1992
72. Yılmaz, Hayati, “Hadîs İlminde Kudsî Hadîsler ve Bu Konuda Yapılan Çalışmalar”, Sakarya Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 1, Adapazarı, 1996
73. Yılmaz, Hayati, DİA, “Kudsî Hadîs”, C. 26/318-320, Ankara, 2002
74. Yılmaz, Hayati, Nûh b. Mustafa el-Konevî’nin (1070/1660), er-Risâle fi’l-fark beyne’l-Hadîsi’l-Kudsî ve’l-Kur’ân ve’l-Hadîsi’n-Nebevî Adlı Risâlesi, Hadis Tetkikleri Dergisi, C. I, S. 1, İstanbul, 2003
75. ez-Zürkânî, Muhammed Abdülazîm (1367/1948), Menâhilü'l-İrfân fî Ulûmi'l-Kur'ân, Dâru İhyai'l-Kütübi'l-Arabiyye, Kahire, 1362/1943