Gerçekliğin Mezhepsel İnşası: “Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi (Mohammad Rasoolollah)” Filminin Teo-Politik Söylem Analizi

Öz

Toplumsal çözümlemelerde sinema, araştırmacılara kapsamlı bir veri deposu sunmaktadır. Sinematografik yönden yeniden tasarlanan zaman ve mekân, yönetmenin içselleşmiş ideolojik, toplumsal, kültürel ve politik gerçeklerinden bağımsız şekillenememektedir. Çalışmanın konusu, yönetmenin bireysel algılarının filme yansıması olarak gözlemlediğimiz söylemsel kodlarla sinemanın gündelik gerçeklik inşasında araçsallaştırılmasıdır. Çalışmada yönetmenin hangi yöntemler geliştirerek gerçeklik oluşturduğu, toplumun gerçekliklerini nasıl şekillendirerek Hz. Peygamber algısını yeniden ürettiği ve hangi motivasyonlarla geçmişe dönük okumalar yaptığı gibi sorularına cevap aranmıştır. Filmde uyguladığımız fenomenolojik yöntemle verilerimizin söylem analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizlerde dil, soybağı, ehl-i beyt, geçmişteki olayların bugünün kavramlarıyla değerlendirilmesi gibi teo-politik çağrışımların mezhepsel yönden inşa edilmiş gerçekliklerde aktif rol oynadığı gözlemlenmiştir. Filmde zımnen bulunan çağdaş Şiî bakışı, flashbacklerle zaman bütünlüğünün bozulması, filmin anlatıcısı, mucizelerin deus ex machina tekniğiyle yansıtılması vb. sinematografik tekniklerle seyirciye aktarılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Teo-politik
• sinema
• gerçeklik inşası
• Söylem analizi
• fenomenoloji
• Majid Majidi
• Şia

Construction of Denominational Reality: A Theo-Political Discourse Analysis of “Muhammad: The Messenger of God”

Öz

For social analysis, cinema offers researchers a comprehensive data store. The time and space having been redesigned through cinematography cannot be shaped independently of the director's internalized ideological, social, cultural and political realities. The argument of the paper is the instrumentalization of the cinema to construct daily realities with discursive codes through the director’s personal perceptions reflected to the film. Throughout the paper questions such as through which methods the director develops his cinematic language to shape the reality, how he reshapes society’s realities to create a new image of The Prophet and what kind of motivations inspire him to practise a retrospective outlook are tried to be answered. Discourse analysis of our data has been carried out with the phenomenological method. In the analyses, it has been observed that theo-political associations such as language, lineage, ahl al-bayt, evaluation of past events with today's concepts play an active role in denominationally-constructed realities. The implications of contemporary Shiite views is conveyed to the audience with cinematographic techniques such the disruption of time integrity with flashbacks, the narrator of the film, the reflection of miracles with the deus ex machina technique, etc.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of religion
• Theo-politics
• Cinema
• Construction of reality
• Discourse analysis
• Phenomenology
• Majid Majidi
• Shi’a

Kaynakça

1. Abrams, Meyer Howard. A Glossary of Literary Terms. Boston: Thomson Wadsworth, 2005.
2. Apsis Mosaic. Access 24 December 2018. http://ayasofyamuzesi.gov.tr/tr/mozapsis-mozai%C4%9Fi
3. Aristotle. Poetics. ed. S. H. Butcher. London: McMillan and Co., Limited, 1902.
4. Arnheim, Rudolf. Film As Art. California: University of California Press, 1957.
5. Balcı, Ali. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler. Ankara: Pegem Akademi,2016.
6. Bellini, Giovanni. Madonna and Child. Painting, 1500. New York City: Metropolitan Museum of Art. https://www.britannica.com/topic/Madonna-religious-art#/media/1/355920/107467
7. Berger, Peter Ludwig. The Sacred Canopy Elements of a Sociological Theory of Religion. New York: Open Road Integrated Media, 2011.
8. Cündioğlu, Dücane. “Bir Teo-Politik Film: Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi”. Hürriyet (5 November 2011), https://www.hurriyet.com.tr/gundem/bir-teo-politik-film-hz-muhammed-allahin-elcisi-40269320

9. Fığlalı, Ruhi Ethem. Çağımızda İtikadî İslam Mezhepleri. İstanbul: Şa-To Pub., 2001.
10. Fığlalı, Ruhi Ethem. “Mesih ve Mehdi İnancı Üzerine, Mezhepler Tarihi Açısından Bir Bakış”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25/1 (1982), 179-214.
11. Gee, James Paul. An Introduction to Discourse Analysis Theory and Method. London and New York: Routledge, 2001.
12. Gherarducci, Don Silvestro. Madonna and Child with Saints John the Baptist and Paul. Painting, ?. Los Angeles: Los Angeles County Museum of Art. https://www.britannica.com/topic/Madonna-religious- art#/media/1/355920/141410
13. Gök, Cüneyt. “Sinema ve Gerçeklik”. Sosyal Bilimler Dergisi 1/2 (2007), 112-123.
14. Güçhan, Gülseren. “Sinema-Toplum İlişkileri”. Kurgu Dergisi 12 (1993), 51-71.
15. İlhan, Avni. “Şîa’da Usulü’d-Din”. Milletlerarası Tarihte ve Günümüzde Şiîlik Sempozyumu. 409-433. İstanbul: 1. Pub., 1993.
16. Karslı, Bahset. Farklılık ve Birlikte Yaşama Göksun İlçesi Örnekliğinde Din ve Sosyal Bütünleşme. Ankara: İlahiyat Pub., 2016.
17. L’arrivée de Jésus-Christ pour son règne de mille ans. Access 22 January 2019. https://tr.pinterest.com/pin/763852786769896880/
18. Majidi, Majid. “Kendi Festivalimizi Üretmemiz Gerekiyor” (TRTakademi, trans. Farzad Samadli, Interview Transcription). TRTakademi, 3/5 (2018), 374-382. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/424461
19. Monaco, James. How To Read A Film. Oxford and New York: Oxford University Press, 2000.
20. Muhammad The Messenger of God. Poster, 2015. IMDb. https://www.imdb.com/title/tt3921314/mediaviewer/rm1234064128
21. Parmigianino. Madonna of the Long Neck. Paninting, 1535. Florence: Uffizi. https://www.britannica.com/topic/Madonna-religious-art#/media/1/355920/36202
22. Pudovkin, Vsevolod Illarionovich. Film Technique And Film Acting. trans. Ivor Montagu. London: Vision Press Limited, 1966.
23. Quran. “Surah al-Baqarah.” Access 5 August 2020. https://quran.com/2
24. Quran. “Surah al ‘Imran”. Access 5 August 2020. https://quran.com/3
25. Quran. “Surah Ma’idah.” Access 5 August 2020. https://quran.com/5
26. Raphael. The Grand Duke’s Madonna. Painting, 1505. Florence: Pitti Palace. https://www.britannica.com/topic/Madonna-religious art#/media/1/355920/12771
27. Ryan, Michale – Kellner, Douglas. Politik Kamera. trans. E. Özsayar. İstanbul: Ayrıntı Pub, 2010.
28. Sarıçam, İbrahim. Emevî-Hâşimî İlişkileri İslam Öncesinden Abbâsîlere Kadar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Pub., 1997.
29. Sen, Ashish Kumar. “A Brief History of Sanctions on Iran”. Atlantic Counsil. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/a-brief-history-of-sanctions-on-iran
30. Şahin, Hanifi. Şiîlerin Gözüyle Sunniler. İstanbul: Mana Pub., 2016.
31. Tabatabai, Allamah Sayyed Muhammad Husayn. Shi’ite Islam. trans. Seyyed Hossein Nasr. New York: State University of New York Press, 1975.
32. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. “Âl-i İmrân Sûresi.” Access 12 September 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/al-i-imran-suresi
33. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. “Bakara Sûresi.” Access 12 September 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/bakara-suresi
34. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. “Mâide Sûresi.” Access 12 September 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/maide-suresi
35. Uğur, Ufuk. “İran Yeni Dalga Sineması ve Majid Majidi’nin “Cennetin Çocukları” Filmi”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 7/2 (July 2017), 333-342.
36. Volkan, Vamık D. Kan Bağı: Etnik Gururdan Etnik Teröre. İstanbul: Bağlam Pub., 1999.
37. Volkan, Vamık D. Körü Körüne İnanç. trans. Ö. Karaçam. İstanbul: Minerva Pub., 2005.
38. Wuthnow, Robert et al. Cultural Analysis. the UK: Routledge, 2012.