Yıl 2019, Cilt , Sayı 51, Sayfalar 501 - 523 2019-06-30

Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi
The Sociological Analysis of Relation Between Content and Design in Mawlana-Themed Novels

Muhammet Ali ÖZDOĞAN [1]


Yayıncılık sektörü, gelişen teknik ve teknolojik imkânlara bağlı olarak yeni bir görünüm kazanmıştır. Kitaplar tür ve sayı olarak çoğalmıştır. Dağıtım, tanıtım ve tasarım kitabın en az içeriği kadar bir eserin talep görmesini belirleyici unsurlar haline gelmiştir. Ancak tasarım, eserin muhtevasından bağımsız değildir. Bu makale kapsamında ele alınan Mevlânâ hakkında yazılmış romanlarda da popüler kitapların dizaynında görülen çizgilere rastlanmaktadır. Yazar, eser ve okur arasında bir köprü vazifesi gören bu çizgiler sembolik imalar taşımaktadır. Zira içerik olarak dinsel bir görünüme sahip bu eserlerde soyut ifadeler bolca yer almaktadır. Bilhassa Mevlânâ’nın toplumumuzdaki karşılığının çoğulluğu yazarları ister istemez simgesel bir anlam havuzundan yararlanmaya yönlendirdiği söylenilebilir. Özellikle tasavvufun sembolik örüntülerden müteşekkil sahası bu alanla ilişkili yazılan kitapları simgesel ve şekilsel bakımdan etkilemiştir. İçerik tasarım ilişkisi açısından romanın fragmanı gibi tasarlanan kitap kapakları, prizmatik bir görünüm oluşturmuştur. Ortaya çıkan bu tabloyu netleştirmek amacıyla kitap dizaynının kurallarını popüler kültürün hangi dinamikleriyle anlaşma yaptığına odaklanılmıştır. Bu doğrultuda kitap tasarımında içeriğin nasıl belirleyici olduğu üzerinden dinselliğin ne tür popüler uzantılara dönüştüğü sorularına cevap aranmıştır. Bu sorulara cevap bulmak için literatür taraması ve Foucault merkezli söylem analizi yöntemi kullanılmıştır.

Publishing sector has gained a new appearance depending on developing techniques and technological opportunities. The number and the genre of books have been increasing. Distribution, advertisement and design significantly affect a book to be demanded at least as much as its content. However, design of a book isn’t independent from its content. It is encountered that the novels about Mewlana, discussed in this article, has the same design lines with the popular novels. These lines whose function is to operate the communication among the author, the work and the reader have symbolic meanings. As these works have a religious appearance as content, there are numerous abstract expressions in them. Especially it can be uttered that Mewlana’s pluralist meaning especially in our society lead authors intentionally or not to a meaning pool. Particularly the structure of Sufism built by symbolic patterns affects these kinds of books symbolically and structurally. The cover of the books that are designed as trailers of them which display a prismatic appearance. It is focused on how rules of a book design are associated with popular culture dynamics in order to clarify the result. Accordingly, the answers of some questions such as how the design of a book determine the content and to what extend spirituality turns into popularity have been investigated. To find these answers, literature search and Foucauldian discourse analysis methods have been applied. 

  • Adorno, Theodor W. Kültür Endüstrisi. Çev. Nihat Ülner - Mustafa Tüzel - Elçin Gen. 6. Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
  • Ambrosse, Gavin - Harris, Paul. The Layout Book. Lausanne: Ava Yayınları, 2007.
  • Atay, Tayfun. Görünüyorum O Halde Varım. 2. Baskı. İstanbul: Can Yayın-ları, 2018.
  • Bayazıt, Nigan. “Tasarım”. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. 3: 1746. İstan-bul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 1997.
  • Berger, Peter L. Melekler Hakkında Söylenti, Modern Toplumda Tabiatüstü-nün Yeniden Keşfi. Çev. Ali Coşkun - Nebile Özmen. İstanbul: Rağbet Ya-yınları, 2012.
  • Berger, Peter L. Kutsal Şemsiye. Çev. Ali Coşkun. 5. Baskı. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2015.
  • Büker, Seçil - Özsoy, Aydan. Gönülden Gönüle Mevlana İmgesi Üzerine Bir Alımlama Çalışması. Ankara: Ütopya Yayınları, 2009.
  • Browne, Ray. B. Popular Culture Studies Across the Curriculum. Jefferson: McFarland Yayınları, 2005.
  • Çelik, Hilal - Ekşi, Halil. “Söylem Analizi”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 27 (2008): 99-117.
  • Düz, Nazan. Kitap Kapağında Grafik Tasarım Öğelerine ve İlkelerine Ku-ramsal Bir Yaklaşım. Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2001.
  • Eagleton, Terry. Postmodernizmin Yanılsamaları. Çev. Mehmet Küçük. İs-tanbul: Ayrıntı Yayınları, 1996.
  • Erbaş, Zülfü. Ülkemizde Çok Satan Kitapların Kapak Tasarımlarında Kulla-nılan Renklerin Grafik Tasarım Açısından Analizi. Yüksek Lisans Tezi, İs-tanbul Arel Üniversitesi, 2013.
  • Fiske, John. Understanding Popular Culture. New York: Routledge Yayınla-rı, 2010.
  • Foucault, Michel. Power/Knowledge Selected Interviews And Other Writings 1972-1977. Trans. Colin Gordon - Leo Marshall - John Mepham - Kate So-per. New York: Pantheon Books, 1980.
  • Foucault, Michel. Bilginin Arkeolojisi. Çev. Veli Urhan. İstanbul: Birey Ya-yınları, 1999.
  • Foucault, Michel. Özne ve İktidar. Çev. Işık Ergüden – Osman Akınhay. İs-tanbul: Ayrıntı Yayınları, 2000.
  • Haber7. Erişim: 20 Aralık 2018. http://www.haber7.com/kitap/haber/810604-okuyucuyu-gozyasina-bogan-unlu-yazar.
  • Güngör, Erol. İslam Tasavvufunun Meseleleri. 5. Baskı. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1996.
  • Hauffe, Thomas. Design. London: Laurance King Yayınları, 1998.
  • Jorgensen, Marianne – Philips, Louise J. Discourse Analysis as Theory and Method. London: Sage Yayınları, 2002.
  • Kaplan, Yusuf. “İnsanlığın Selam Yurdu Olarak İslam Medeniyeti”. Birlikte Yaşamak. Haz. Ahmet Kavlak – Muhammet Enes Kala, 167-177. Ankara: Hece Yayınları, 2015.
  • Karabük Üniversitesi 3 Nisan TV. Erişim: 20 Aralık 2018. https://www.youtube. com/watch?v =Cys_DQA2oes.
  • Karagöz, Yalçın - Yemez, İbrahim - Bardakçı, Sait. “Okuyucuların Kitap Sa-tınalma Tercihlerini Etkileyen Biçimsel Özelliklerin Doğrulayıcı Faktör Analizi İle Belirlenmesi”. Uluslararası Politik, Ekonomik ve Sosyal Araş-tırmalar Kongresi (Bosna Hersek- Saraybosna, 19-22 Mayıs 2017). Haz. Furkan Beşel - Fatih Yardımcıoğlu - Hakkı Bağcı. Sakarya: Beşköprü Ya-yınları, 2017.
  • Leupen, Bernard - Grafe, Christoph - Körnig, Nicola - Lampe, Mark - Zee-uw, Peter de. Design and Analysis. Rotterdam: Oto Yayınları, 1997.
  • Mardin, Şerif. Türk Modernleşmesi. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.
  • Masterson, Pete. Book Design and Production A Guide forr Authors and Publishers. California: Aeonix Yayınları, 2007.
  • McMurtrie, Douglas C. The Book The Story of Printing and Bookmaking. 2. Baskı. New York: Oxford University Yayınları, 1948.
  • Muthesius, Herman. Style-Archıtecture And Buıldıng-Art: Transformatıons Of Archıtecture In The Nıneteenth CenturyAnd Its Present Condıtıon. Santa Monica: The Getty Center for the History of Art and the Humanities, 1994.
  • Özdemir, Tülay. “Tasarımda Renk Seçimini Etkileyen Kriterler”. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/2 (2015): 391-402.
  • Postman, Neil. Technopoly The Surrender of Culture to Technology. New York: Vintage Books, 1992.
  • Ritzer, George. Enchanting A Disenchanted World Continuity And Change In The Cathedrals Of Consumption. California: Sage Yayınları, 2005.
  • Sabah Gazetesi. Erişim: 3 Ocak 2019. https://www.sabah.com.tr/magazin /2018/07/09/ahmet-umit-hepimiz-ayni-yerdeyiz-turkiye-yoksa-biz-de-yokuz?paging=3.
  • Say, Ömer. “Yapısalcılıktan Post-Yapısalcılığa Çoğulculuğun İnşası”. Aka-demik İncelemeler Dergisi 8/2 (2013): 331-346.
  • Stoıcheff, Peter - Taylor, Andrew. The Future Of The Page. Toronto: Uni-versity of Toronto Press, 2004.
  • Şafak, Elif. Aşk. 380. Baskı. Çev. Yiğit K. Us. İstanbul: Doğan Kitap, 2009.
  • Taner, Mehmet Kerem. Gazete ve Dergi Reklamlarında Tipografi Kullanımı ve Tasarım Farklılıkları. Yüksek Lisans Tezi. Fırat Üniversitesi, 2018.
  • Thorning, Joseph F. An Encyclopedia of Religion. Ed. Villus Ferm. New York: Philosophical Library, 1945.
  • Traube, Elizabeth G. “The Popular in American Culture”. Annual Review of Anthropology 25 (1996): 127-151.
  • Türk Dil Kurumu. “Büyük Türkçe Sözlük”. Erişim: 28 Aralık 2018. http://www.tdk.org.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5c40541cecebf6.25880647.
  • Ümit, Ahmet. Bab-ı Esrar. 63. Baskı. İstanbul: Doğan Kitap, 2008.
  • Vambe, Maurice - Khan, Katy. “Myths of Popular Culture”. The Open Area Studies Journal 2 (2009): 65-71.
  • Yağmur, Sinan. Aşkın Gözyaşları Hz. Mevlana. 3. Baskı. Konya: Karatay Akademi Yayınları, 2011.
  • Yağmur, Sinan. Aşkın Gözyaşları Kimya Hatun. Konya: Karatay Akademi Yayınları, 2011.
  • Yağmur, Sinan. Aşkın Gözyaşları Tebrizli Şems. 392. Baskı. Konya: Karatay Akademi Yayınları, 2012.
  • Yılmaz, Hasan Kamil. 300 Soruda Tasavvufî Hayat. İstanbul: Erkam Yayın-ları, 2010.
Birincil Dil tr
Konular Din Bilimi
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-7048-0009
Yazar: Muhammet Ali ÖZDOĞAN (Sorumlu Yazar)
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Haziran 2019

Bibtex @araştırma makalesi { ilted525819, journal = {İlahiyat Tetkikleri Dergisi}, issn = {2458-7508}, eissn = {2602-3946}, address = {Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi-25240 / Erzurum}, publisher = {Atatürk Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {}, pages = {501 - 523}, doi = {10.29288/ilted.525819}, title = {Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi}, key = {cite}, author = {ÖZDOĞAN, Muhammet Ali} }
APA ÖZDOĞAN, M . (2019). Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi , (51) , 501-523 . DOI: 10.29288/ilted.525819
MLA ÖZDOĞAN, M . "Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi". İlahiyat Tetkikleri Dergisi (2019 ): 501-523 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilted/issue/46594/525819>
Chicago ÖZDOĞAN, M . "Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi". İlahiyat Tetkikleri Dergisi (2019 ): 501-523
RIS TY - JOUR T1 - Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi AU - Muhammet Ali ÖZDOĞAN Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.29288/ilted.525819 DO - 10.29288/ilted.525819 T2 - İlahiyat Tetkikleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 501 EP - 523 VL - IS - 51 SN - 2458-7508-2602-3946 M3 - doi: 10.29288/ilted.525819 UR - https://doi.org/10.29288/ilted.525819 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 İlahiyat Tetkikleri Dergisi Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi %A Muhammet Ali ÖZDOĞAN %T Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi %D 2019 %J İlahiyat Tetkikleri Dergisi %P 2458-7508-2602-3946 %V %N 51 %R doi: 10.29288/ilted.525819 %U 10.29288/ilted.525819
ISNAD ÖZDOĞAN, Muhammet Ali . "Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi". İlahiyat Tetkikleri Dergisi / 51 (Haziran 2019): 501-523 . https://doi.org/10.29288/ilted.525819
AMA ÖZDOĞAN M . Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi. ilted. 2019; (51): 501-523.
Vancouver ÖZDOĞAN M . Mevlânâ Konulu Romanlarda İçerik ve Tasarım İlişkisinin Sosyolojik Analizi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi. 2019; (51): 523-501.