Etkileşim, Damga ve Benlik Sunumu: TikTok'ta Engelli Kullanıcı Deneyimleri

Öz

Bu çalışmanın konusu engellilerin TikTok kullanım pratikleridir. Makalede, TikTok’un engelli bireylere nasıl bir dijital kamusal alan sunduğu, Goffman’ın dramaturji ve damga kuramı ile Belk’in “genişletilmiş benlik” yaklaşımı çerçevesinde irdelenmektedir. Sosyal ağların engelli kullanıcıları içerik üreticisine dönüştürdüğü; TikTok’un üretimi kolay kısa video formatı, erişilebilirlik ve algoritmasıyla engelli bireylere görünürlük, kendilerini ifade ve dayanışma imkânı sağladığı görülmektedir. Bununla birlikte dijital mecralarda da siber zorbalık, ötekileştirme ve damgalama pratikleri varlığını sürdürmektedir. Makalenin araştırma kısmı dijital etnografi yöntemine yaslanmaktadır; Türkiye’de TikTok kullanan 18 yaş üstü, 16 fiziksel engelliyle çevrimiçi katılımlı gözlem ve mülakat teknikleriyle veri toplanmıştır. Bulgular, katılımcıların tıbbi söylemin aksine engelliliği kendilerinde bir “kusur” olarak değil, mimari düzenlemeler ve toplumsal bakışın ürettiği bir engellenme hâli olarak tanımladığını; gerçek engellerin erişilemeyen mekânlar, toplu taşımadaki yetersizlikler, acıma ve “yazık” söylemleriyle kurulan dışlamalar olarak ifade etmektedirler. Engelli katılımcıların TikTok platformunu zaman geçirme, kendini iyi hissetme, rol model olma ve “acınacak kişi değil, aktif özne” olduğunu gösterme amacıyla kullandığı görülmektedir. Gündelik rutinlerini ve yapabilirliklerini sergileyerek damgayı tersyüz etmeye çalışmaktadırlar. Bununla birlikte, destekleyici yorumların yanında, beden, cinsellik ve yoksulluk üzerinden ötekileştirici ve merakçı yorumlarla da sürekli mücadele etmek zorunda kaldıkları görülmektedir. Böylece TikTok, hem güçlenme hem de damgalanmanın yeniden üretildiği çelişkili bir dijital sahne olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• TikTok
• Engellilik
• Damga
• Dijital Etnografi
• Erving Goffman

Interaction, Stigma, and Self-Presentation: Disabled User Experinces on TikTok

Öz

The subject of this study is the TikTok usage practices of people with disabilities. The article examines how TikTok offers a digital public sphere for disabled individuals through the lenses of Goffman’s dramaturgy and stigma theories, as well as Belk’s “extended self” approach. The findings indicate that social networks transform disabled users into content producers; TikTok’s easy-to-create short video format, accessibility features, and algorithm provide opportunities for visibility, self-expression, and solidarity. At the same time, practices of cyberbullying, othering, and stigmatization continue to persist in digital environments. The research section of the article is based on digital ethnography. Data were collected through online participant observation and interviews with sixteen physically disabled TikTok users over the age of eighteen living in Turkey. The findings show that, contrary to medical discourse, participants do not define disability as a “deficiency” within themselves but as a condition produced by architectural arrangements and societal attitudes. They describe the real obstacles as inaccessible spaces, inadequate public transportation, and forms of exclusion rooted in pitying or “poor you” narratives. It is observed that disabled participants use TikTok as a means of passing time, feeling better, becoming role models, and demonstrating that they are “active subjects rather than objects of pity.” By showcasing their daily routines and capabilities, they seek to overturn stigma. Yet alongside supportive comments, they must continually confront othering and intrusive remarks related to their bodies, sexuality, and economic status. In this sense, TikTok becomes a contradictory digital stage where empowerment and the reproduction of stigma coexist.

Anahtar Kelimeler

• TikTok
• Disability
• Stigma
• Digital Ethnography
• Erving Goffman

Kaynakça

1. Atalay, Z. & Tamkoç, B. (2022). TikTok Kullanan Gençlerin Kendilik Algılarının İncelenmesi. Sosyal Sağlık Dergisi 2(2), 17-35. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyalsaglik/ issue/72868/1132307
2. Bansode, N. N. & Killedar, S. (2022). Use of Social Networking Site Tools for Providing Information Services To Persons With Disabilities (Dıvyangjan), International Journal of Advance and Applied Study, Vol.10 No.1, 580-589
3. Belk, R (2016). Extended self and the digital world. Current Opinion in Psychology 10, 50–54.
4. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Cambridge: Polity Press.
5. Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social Network Sites: Definition, History, and
6. Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210–230. https:// doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x
7. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
8. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative

9. Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589–597. https://doi.org/10.1080/21596 76x.2019.1628806
10. Castells, M. (2008). Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür Ağ Toplumunun Yükselişi Birinci Cilt. (E. Kılıç, Çev.; 2. Basım). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
11. Charlton, J. I. (1998). Nothing About Us Without Us: Disability Oppression and Empowerment. University of California Press.
12. Çiçeklioğlu, A. Ş. & Ünal, R. (2021). Haber Üretimi ve Dağıtımı Bağlamında TikTok Uygulaması Ne Vaat Ediyor?. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 2021 Özel Sayı: 2. Uluslararası Dijital Çağda İletişim Sempozyumu, Süreklilikler ve Kesintiler: Kültürler, Pazarlar ve Siyaset, 69-98. https://doi.org/10.24955/ilef.1037967
13. Davis, L. (2014). Enforcing Normalcy: Disability, Deafness, and The Body. Verso Books.
14. Ellis, K., & Kent, M. (2017). Disability and social media: Global perspectives. Routledge.4
15. Erden, K. (2025). Dijital Platformlarda Kimlik Performansları:Performatif Benlik, Gösteri Toplumu ve Dramaturjik Yaklaşım. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 49, 196-218. https://doi.org/10.31123/akil.1629829
16. Erol, S. (2022). TikTok ve Gazetecilik İlişkisi Üzerine Ülkeler Arası Karşılaştırmalı Bir İçerik Analizi. Yeni Medya, 2022(12),302-325. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1089436
17. Foster, J., Pettinicchio, D. (2023). #DisabilityTikTok. In: Jeffress, M.S., Cypher, J.M., Ferris, J., Scott-Pollock, JA. (eds) The Palgrave Handbook of Disability and Communication. Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-14447-9_17
18. Furr JB., Carreiro A. & McArthur JA. (2016). Strategic approaches to disability disclosure on social media. Disability & Society 31(10): 1353–1368.
19. Garland-Thomson, R. (2009). Staring: How we look. Oxford University Press.
20. Gleeson, B. (2011). Teknoloji Sakatlayıcı Kentin Üstesinden Gelebilir mi?. İçinde D. Bezmez,
21. S. Yardımcı ve Y. Şentürk (Ed.), Sakatlık Çalışmaları: Sosyal Bilimlerden Bakmak (s. 81-98). Koç Üniversitesi Yayınları
22. Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. Anchor Books, Doubleday.
23. Goffman, E. (1963). Stigma: Notes On The Management of Spoiled Identity. ABD: Prentice￾Hall, Inc.
24. Goffman, E. (2020). Gündelik Yaşamda Benliğin Sunumu. (B. Cezar, Çev.; 3. Baskı). Metis Yayınları.
25. Goffman, E. (2021). Damga Örselenmiş Kimliğin İdare Ediliş Üzerine Notlar. (Ş. Geniş, L. Ünsaldı ve S. N. Ağırnaslı, Çev.; 6. Baskı). Heretik Yayıncılık.
26. Goggin, G., & Newell, C. (2007). The Business of Digital Disability.  The Information Society, 23(3), 159–168. https://doi.org/10.1080/01972240701323572
27. Güzel, A. & Keskin, S. (2019). Örselenen Kimlik İçin Sosyal Medyatik ‘İyileşme/Normalleşme’: Engelli Evlilik Topluluklarında Kimliğin ‘Mürüvvetini’ Görmek. Akdeniz Üniversitesi
28. İletişim Fakültesi Dergisi, (AKİL), 12(32), 420-440. https://doi.org/10.31123/akil.618023
29. Harris, K., & Willis, E. (2025). Disability influencers and self-representation: The intersecting medical and social models of disability on Instagram. New Media & Society, 0(0). https:// doi.org/10.1177/14614448251373025
30. Hine, C. (2015). Ethnography for the Internet: Embedded, Embodied and Everyday. Routledge.
31. Hogan, B. (2010). The presentation of self in the age of social media: Distinguishing
32. performances and exhibitions online. Bulletin of Science, Technology & Society, 30(6), 377–386.
33. Holmes, K.M. & O'Loughlin, N. (2014). The experiences of people with learning disabilities on social networking sites. Br J Learn Disabil, 42: 1-5. https://doi.org/10.1111/bld.12001
34. Huffaker, D. A. & Calvert, S. L. (2005). Gender, Identity, and Language Use in Teenage
35. Blogs, Journal of Computer-Mediated Communication, Volume 10, Issue 2, 1 January 2, JCMC10211, https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2005.tb00238.x
36. Kaldık, B. (2022). Engelli bireylerin sosyal medya kullanım deneyimleri: Sosyalleşme aygıtı olarak sanal ağlar. Turkish Studies- Social, 17(4), 593-609. https://dx.doi.org/10.7827/ TurkishStudies.62983
37. Kavut, S. (2022). Dijital Ortamlarda Kişilerarası iletişim ve İzlenim Yönetimi: TikTok Üzerine Bir İnceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 3, 202, 57-73. DOI:10.17680/erciyesiletisim.1137716
38. Kızılkaya, Z. Z. (2022). Gençlerin TikTok kullanım Doyumu Üzerine Nitel Bir Araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 231-247. https://doi. org/10.18506/anemon.962352
39. Koçyiğit, A. & Sarı, B. (2025). Dijital Kimlik Ve Etkileşim: Tiktok Platformunun Kimlik İnşasına Etkisi.  Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik
40. Köten, E., & Erdoğan, B. (2014). Sanaldan gerçeğe ağlara tutunmak: Engelli gençlerin Facebook’ta sosyalleşme deneyimleri. Alternatif Politika, 6(3), 333-358 Link, B. G. & Phelan, j.C. (2001). “Conceptualizing Stigma”, Annual Review of Sociology, Vol. 27 pp. 363-385
41. Mamo, Y., & Haegele, J. (2023). "I'm not your inspiration, thank you very much": Social media users' engagement with Stella Young's TED Talk. Journal of Social Media in Society, 12(2), 264-280. https://www.thejsms.org/index.php/JSMS/article/view/1325 Oliver, M. (1990). The Politics of Disablement. London: Macmillan.
42. Organisation for Economic Co-Operation and Developlent (2007). Directorate for Science, Technology and Industry Commitee For Informatıon, Computer and Communications Policy. https://web-archive.oecd.org/2012-06-15/135484-38393115.pdf
43. Öztürk, M. (2024). Breaking the disability: Turkish disabled athletes’ self-presentation performances on Instagram. Communication and the Public, 10(1), 40-51. https://doi. org/10.1177/20570473241253630 (Original work published 2025)
44. Paşalı-Taşoğlu, N. & Koca, İ. (2022). Türkiye’de İletişimcilerin Sosyal Medya’da Üretilen İçeriklere Bakışına Dair Bir Öngörü: TikTok’a Yönelik Bir Odak Grup Çalışması.
45. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 12(3), 809-832. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/tojdac/issue/70236/1095245
46. Pınarbaşı, T. E. & Astam F. K., (2020). Haberin Dönü(şü)mü: Sosyal Medya Gazeteciliği Pratikleri. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 5(1), 70-87. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inifedergi/issue/55020/717704
47. Poloma, M. M. (1993). Çağdaş Sosyoloji Kuramları.(Çev. Hayriye Erbaş). Ankara: Gündoğan Yayınları.
48. Quinn, P. (2017). The problem of stigmatizing expressions: The limits of anti-discrimination approaches: The limits of anti-discrimination approaches. International Journal of Discrimination and the Law, 17(1), 23-50.
49. Rettberg, J. W. (2008). Blogs, literacies and the collapse of private and public.  Leonardo Electronic Almanac, 16(2-3), 1-10.