Yeşil Direniş: Cerattepe Mücadelesinin Yeni Toplumsal Hareketler Bağlamında İncelenmesi

Yıl 2025, Sayı: 17, 417 - 450, 28.12.2025

Duygu Yıldız Karakoç , Ayşem Sezer Şanlı

https://doi.org/10.53791/imgelem.1794669

Öz

Yeni toplumsal hareketler, 1970’li yıllardan itibaren sınıf temelli eski hareketlere alternatif bir paradigma olarak ortaya çıkmıştır. Bu hareketler, ağırlıklı olarak orta sınıf aktörlerin katılımıyla şekillenmiş, daha esnek örgütlenmelere ve kültürel taleplere dayalı ve yeni temalardan beslenen mücadeleleri içermektedir. Çevre sorunları, bu hareketlerin en görünür gündemlerinden birini oluşturmaktadır. Cerattepe çevre direnişi, Artvin’in Cerattepe bölgesinde madencilik faaliyetlerine izin verilmesi ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nda yapılan değişikliklerle bu faaliyetlerin yasal olarak kolaylaştırılmasından sonra örgütlenen bir dizi protesto eyleminden oluşmaktadır. Bu süreçte gerçekleştirilen direniş, özellikle 2015-2016 yılları arasında yaklaşık 250 gün süren nöbet eylemleri ile görünürlük kazanmıştır. Bu çalışma temelde, Cerattepe direnişini yeni toplumsal hareketler bağlamında ele almakta; hareketin örgütlenme biçimlerini, aktörlerini, söylem ve eylem repertuarlarını incelemektedir. Araştırmada derinlemesine görüşme yöntemi kullanılarak, direnişin yerel aktörler tarafından nasıl anlamlandırıldığı ve çevreci hareketler literatürüne yeni toplumsal hareketler bağlamında sunduğu katkı analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yeni Toplumsal Hareketler , Madencilik , Cerattepe , Nöbet Eylemi , Yeşil Direniş.

Etik Beyan

Bu çalışmanın verileri Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’nun 12.01.2025 tarihli ve 01 sayılı oturumunda alınan “01/07” sayılı karar izniyle elde edilmiştir.

Green Resistance: An Analysis of The Cerattepe Struggle in The Context of New Social Movements

Öz

New social movements have emerged since the 1970s as an alternative paradigm to class-based old movements. These movements are predominantly shaped by the participation of middle-class actors, rely on more flexible organizational structures, and are nourished by cultural demands and new thematic concerns. Environmental issues constitute one of the most prominent agendas of these movements. The Cerattepe environmental resistance consists of a series of protest actions that were organized following the granting of licenses for mining activities in the Cerattepe region of Artvin and the subsequent legal amendments to the Mining Law No. 3213, which facilitated such activities. These resistance gained particular visibility through the vigil demonstrations sustained for nearly 250 days between 2015 and 2016. This study primarily analyzes the Cerattepe resistance within the framework of new social movements, examining the organizational forms, actors, and the discursive and action repertoires of the movement. Employing in-depth interview methodology, the research investigates how local actors interpret the resistance and discusses its contribution to the literature on environmental movements within the context of new social movement theory.

Anahtar Kelimeler

New Social Movements , Mining , Cerattepe , Watch Action , Green Resistance.

Etik Beyan

The data for this study were obtained with the permission granted by the decision numbered “01/07”, taken at the session numbered 01, dated 12.01.2025, of the Social and Human Sciences Ethics Committee of Erzincan Binali Yıldırım University.

Kaynakça

• Akkoyunlu Ertan, K. (1999). Kentsel Hareketlerden Yeni Toplumsal Hareketlere: Castells’in Sorgulanması ve Türkiye Örnekleri, Amme İdaresi Dergisi, 32 (3), 115-128.
• Akman, F. (2019). Yeni Toplumsal Hareket Olarak Cerattepe Mücadelesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 19 Mayıs Üniversitesi -Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Aksu, C., Korkut, R. (2017). Ekoloji Almanağı, 2005-2016, İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
• Akyüz, A. (2018). 1968’in Ürünü Olarak Çevreci, Ekolojist ve Yeşil Hareketler, Toplumsal Tarih, 293(68 Özel Sayısı), 52-58.
• Arrighi, G., Hopkins, T. K. ve Wallerstein, I. (1995). Sistem Karşıtı Hareketler, C. Kanat, B. Somay ve S. Sökmen (Çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Bozkurt, Y., Bayansar, R. (2016). Yeni Toplumsal Hareketler Çerçevesinde Çevreci Hareket ve Gezi Parkı Olayları, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 14(2), 276-293.
• Cansız, M., Cansız, N. (2016). Artvin Citizens’ Reasoning About a Local Environmental Issue: Cerattepe, International Journal on New Trends in Education and Their Implications, 7 (3), 88-93.
• Castells, M. (2006). Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür: Kimliğin Gücü, E. Kılıç (Çev.), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Cerit Mazlum, S. (2014). Çevrecilik ve Çevre Hareketleri, B. Kartal, B. Kümbetoğlu (Der.), Yeni Toplumsal Hareketler içinde (207-239), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
• Coşkun, M. K. (2006). Süreklilik ve Kopuş Teorileri Bağlamında Türkiye'de Eski ve Yeni Toplumsal Hareketler, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61(1), 67-102.
• Coşkun, M. K. (2007). Demokrasi Teorileri ve Toplumsal Hareketler, Ankara: Dipnot Yayınları.
• Çayır, K. (1999). Toplumsal Sahnenin Yeni Aktörleri: Yeni Sosyal Hareketler, K. Çayır (Der.), Yeni Sosyal Hareketler içinde (13-34), İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Çımrın, F. K. (2010). Yeni Toplumsal Hareketler ve Kentsel Yaşam, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 45-58.
• Çoban, A. (2012). Çevrecilik, G. Atılgan, E. A. Aytekin (Der.), Siyaset Bilimi: Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinler Arası İlişkiler içinde (457-473), İstanbul: Yordam Kitap.
• Çoban, B. (2009). Toplumsal Hareketler ve Radikal Medya, B. Çoban (Der), Yeni Toplumsal Hareketler, Küreselleşme Çağında Toplumsal Muhalefet içinde (43-62), İstanbul: Kalkedon Yayınları.
• Dauvergne, P. (2016). Environmentalism of the Rich, Cambridge: MIT Press.
• Demircan, P. (2024). AKP Rejiminde Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin Zor ve Rıza ile İnşası, Mülkiye Dergisi, 48(3), 653-692.
• Eryılmaz, Ç. (2018). Türkiye’de Çevreci Örgütlerin Dönüşümü: Merkezi Profesyonel Lobici Örgütler ve Yerelde Gönüllü Protestocular, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 73(1), 49-76.
• Göktuna Yaylacı, F. (2014). Yeni Toplumsal Hareketler, B. Kartal, B. Kümbetoğlu, (Der.), Yeni Toplumsal Hareketler içinde (60-80), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Gönenç, D. (2022). Litigation As s Strategy for Environmental Movements Questioned: An Examination of Bergama and Artvin-Cerattepe Struggles, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 24(2), 303-322.
• Gönenç, D., Almaz, A. (2018). Bir Süreç Olarak Hoşnutsuzların Çevreciliği: Hindistan’dan Sardar Sarover Barajı Örneği, Alternatif Politika, 10(2), 156-180.
• Inglehart, R. (1977). The Silent Revolution: Changing Values and Political Styles Among Western Publics, Princeton: Princeton University Press.
• İnal, R. (Der). (2023). Dağlardan Denize Artvin, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Karakoç, M., Söylemez Karakoç, B. (2023). A Struggle to Keep Environmental Protests Above Party Politics: The Cerattepe Case, Alternatif Politika, 15(2), 264-288.
• Kıvrak, E. (2025). Türkiye’de Yeni Toplumsal Hareketlerin Yükselişi: Neoliberal Dönüşüm ve Alternatif Siyasal Katılım, İmgelem, 16, 409-440.
• Martinez Alier, J. (2002). The Environmentalism of the Poor: A Study of Ecological Conflicts and Valuation, Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
• Meyer, D. (2002). Opportunities and Identities: Bridge-Building in the Study of Social Movements, D. S. Meyer, N. Whittier ve B. Robnett, (Der.), Social Movements, Identity, Culture and State içinde (3-25), Oxford: Oxford University Press.
• Offe, C. (1999). Yeni Sosyal Hareketler: Kurumsal Politikanın Sınırlarının Zorlanması, K. Çayır (Der.), Yeni Sosyal Hareketler içinde (5-81), İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Özberk, N. (2024). Yoksulların Çevreciliğine Bir Örnek: Kenya Yeşil Kuşak Hareketi, ChronAfrica, 1(2), 91-117.
• Özen, H. (2011). Protesto Hareketlerinin Mekânsal Dinamikleri Artvin ve Uşak Protesto Hareketlerinin Karşılaştırmalı Bir Analizi, E. Onaran İncirlioğlu, B. Kılıçbay (Der.), Mekân ve Kültür içinde (175-182), Ankara: Tetragon Yayınları.
• Özen, H. (2015). Meydan Hareketleri ve ‘Eski’ve ‘Yeni’ Toplumsal Hareketler”, Mülkiye Dergisi, 39(2), 11-40.
• Özen, H. (2018). Yerellik-Popülerlik Ekseninde Türkiye’de Çevre Mücadeleleri, Alternatif Politika, 10(2), 181-209.
• Paul D'Anieri, P., Ernst, C. ve Kier. E. (1990). New Social Movements in Historical Perspective, Comparative Politics, 22(4), 445-458.
• Pehlevan, H., Şakacı, B. K. (2018). Zenginlerin, Fakirlerin ve Huzursuzların Çevreciliği Kapsamında Cerattepe Çevre Hareketi, Bursa: Ekin Basın Yayın Dağıtım.
• Reinart, Ü. B. (2003). Biz Toprağı Bilirik, Bergama Köylüleri Anlatıyor, İstanbul: Metis Yayınları.
• Robinson, A. (1999). From NIMBY to NOPE: Building Eco-Bridges, Contemporary Politics, 5(4), 339-364.
• Tarrow, S. (2011). Power in Movement, Social Movements and Contentious Politics, Cambridge: Cambridge University Press.
• Tatar, T. (2013). Yeni Toplumsal Hareketler ve Küresel Projeler, Ortadoğu Analiz Dergisi, 5(57), 10-19.
• Tilly, C. (1993). Contentious Repertoires in Great Britain, 1758-1834, Social Science History, 17(2), 253-280.
• Tilly, C. (2008). Toplumsal Hareketler, O. Düz (Çev.), İstanbul: Babil Yayınları.
• Touraine, A. (1999). Toplumdan Toplumsal Harekete, K. Çayır (Der.), Yeni Sosyal Hareketler içinde (35-47), İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• URL-1: “Cengiz Holding, 'tahta kulübe'ye dava açtı: Ormana zarar veriyor”. https://www.demokrathaber.org/cengiz-holding-tahta-kulubeye-dava-acti-ormana-zarar-veriyor (Erişim: 08.01.2025).
• URL-2: “Cerattepe’de 31 yıllık ekoloji mücadelesi: Cengiz de gidecek”. https://politikahaber.com/cerattepede-31-yillik-ekoloji-mucadelesi-cengiz-de-gidecek/ (Erişim: 13.01.2025).
• URL-3: “Erdoğan ve Davutoğlu Arasında Cerattepe Çatlağı: Bunlar Yavru Gezicilerdir!”. (2016, 27 Şubat). https://t24.com.tr/haber/erdogan-ve-davutoglunun-arasina-cerattepe-girdi-bunlar-yavru-gezicilerdir,329843 (Erişim: 10.01.2025).
• URL-4: “Direnişin sembol ismiydi... 'Cerattepe Gazisi' Hacı Ali Keklik 106 yaşında hayatını kaybetti”. https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/direnisin-sembol-ismiydi-cerattepe-gazisi-haci-ali-keklik-106-2282490 (Erişim: 16.01.2025).