Mitoloji ve Sanat Bağlamında Antik Yunan’da Aile Kurumu ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri

Öz

Bu çalışma, Antik Yunan’da aile kurumunu ve toplumsal cinsiyet rollerini, mitoloji ve sanat bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, M.Ö. 8. yüzyıldan Roma hâkimiyetinin başlangıcına (M.Ö. 146) kadar uzanan tarihsel aralıkta kalan Antik Yunan toplumunda aile yapısının oluşumu, aile içi hiyerarşi, toplumsal cinsiyet rolleri, evlilik ve çocuk yetiştirme pratikleri ile bu unsurların mitoloji ve sanat aracılığıyla nasıl temsil edildiğini kapsamaktadır. Araştırmada sosyoloji, sanat tarihi ve mitoloji literatürü taranarak betimsel ve yorumlayıcı bir analiz gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonucunda, Antik Yunan’da aile kurumunun ataerkil bir yapı üzerine kurulduğu; erkek egemenliğinin hem gündelik yaşamda hem de mitolojik anlatılar ve sanatsal temsiller aracılığıyla meşrulaştırıldığı görülmüştür. Mitolojik figürler ve anlatılar yoluyla baba otoritesi, kadınların ikincil konumu, bakirelik vurgusu ve soyun devamlılığı gibi temalar öne çıkarılmış; sanat eserlerinde ise kadınların çoğunlukla pasif, estetik ya da ev içi rollerle temsil edildiği saptanmıştır. Bu bağlamda mevcut çalışma, Antik Yunan aile yapısının mitoloji ve sanat yoluyla ideolojik olarak yeniden üretildiğini ve toplumsal düzenin sürekliliğinde merkezi bir işlev üstlendiğini ortaya koymaktadır. Antik Yunan uygarlığının günümüz Batı düşüncesinin tarihsel arka planını oluşturduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu çalışmanın aile kurumu ve toplumsal cinsiyet rollerinin kültürel ve ideolojik temellerine ilişkin bir değerlendirme sunduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Antik Yunan
• Aile Kurumu
• Toplumsal Cinsiyet Rolleri
• Mitoloji
• Sanat.

Family Institution and Gender Roles in Ancient Greece through Mythology and Art

Öz

This study aims to examine the institution of the family and gender roles in Ancient Greece within the context of mythology and art. The study examines the formation of family structure, intrafamilial hierarchy, gender roles, marriage, and child-rearing practices in Ancient Greek society from the 8th century BC to the beginning of Roman rule (146 BC), as well as how these elements were represented in mythology and art. A descriptive and interpretive qualitative method is employed through a review of sociological, art historical, and mythological literature. The findings reveal that the Ancient Greek family was founded on a patriarchal structure in which male dominance was legitimized both in daily life and through mythological narratives and artistic representations. Themes such as paternal authority, the secondary status of women, the emphasis on virginity, and lineage continuity are prominently conveyed in mythological accounts, while artistic works largely depict women in passive, domestic, or aesthetic roles. The study concludes that mythology and art functioned as ideological mechanisms that reproduced the family as a central institution sustaining social order. Considering that ancient Greek civilization forms the historical background of contemporary Western thought, it can be said that this study offers an evaluation of the cultural and ideological foundations of the family institution and gender roles.

Anahtar Kelimeler

• Ancient Greece
• Family Institution
• Gender Roles
• Mythology
• Art.

Kaynakça

1. Alp, A. (2024). Toplumsal değişim sürecinde aile. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(7), 43-60. https://doi.org/10.69787/bitigefd.1443004
2. Amasis Painter. (t.y.). Terracotta lekythos (oil flask) [Koleksiyon no. 31.11.10]. Metropolitan Museum of Art. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/253348
3. Andıç, H. (2024). Aile dizimi ve felsefe ilişkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 553-565. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1415292
4. Atılgan, D. K. (2013). Antik Yunan’da toplumsal cinsiyet rollerinin temsili. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 10, 15-27.
5. Can, Ş. (1994). Klasik Yunan Mitolojisi. Remzi Kitabevi.
6. Çakı, F. (2025). Timing of marriage: A social problem?. İmgelem, 16, 127-152. https://doi.org/10.53791/imgelem.1675086
7. Demiralp, D. (2006). Antik dönemde felsefe ve sanat. [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
8. Dougherty, M. J. (2025). Yunan Mitolojisi (B. Çetiner, Çev.). Kronik Kitap.

9. Duman, M. Z. (2012). Aile kurumu üzerine tarihsel bir okuma girişimi ve muhafazakâr ideolojinin aileye bakışı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(4), 19-51.
10. Filiz, Ş., ve Karabulut, D. (2022). Antik Yunan Felsefesinin Doğuşunda Din ve Rragedyanın Yeri. S. S. Erenözlü (Ed.), Antik Yunan’da Felsefe Bilim ve Sanat. Nobel Yayınları.
11. Foxhall, L. (2009). Household, gender and property in Classical Athens. The Classical Quarterly, 39(1), 22-44. https://doi.org/10.1017/S0009838800040465
12. Gözlü, A. (2018a). Eski Yunan karanlık çağında (MÖ XI-VII. yüzyıllar) sosyal gruplar ve siyasal yapı. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(03), 225-243.
13. Gözlü, A. (2018b). Antik Yunan’da polis öncesi bir sosyo-ekonomik formasyon: Oikos. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (60), 270-279.
14. Gözlü, A., ve Yılmazcan, D. (2017). Antik Yunan’da kölelik: Atina ve Sparta örneği. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(2), 117-136.
15. Işık, C. (2013). Kültür Sosyolojisi: Toplumsalı anlamada bir zorunluluk. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 16(2), 151-169. Karataş, K. (2001). Toplumsal değişme ve aile. Toplum ve Sosyal Hizmet, 12(2), 89-98.
16. Kasapoğlu, A., ve Karkıner, N. (2011). Aile sosyolojisi. T. C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
17. Kaya, E. A. (2023). Antik Yunan edebî eserlerinde toplumsal cinsiyet rolleri: Kadınlık kimliği ve ideal kadın imgesi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 13, 27-42.
18. Marangoz, Ö. (2019). Aphrodite betimlemeleri ışığında Antik Yunan sanat anlayışı üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-11.
19. Metropolitan Museum of Art. (t.y.). Marble stele (grave marker) of a youth and a little girl [Koleksiyon no. 11.185a–c]. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/248500
20. Metropolitan Museum of Art. (t.y.). Terracotta loutrophoros (ceremonial vase for water) [Koleksiyon no. 27.228]. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/252948
21. Özbey, A. Ü., ve Bardakçı, A. (2019). ‘Women’ in public and private spheres in the context of modern feminist theories from ancient civilizations to the present. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 1789-1818. https://doi.org/10.26466/opus.596196
22. Özkan, E. B. (2017). Yasalar ve gelenekler ışığında arkaik ve klasik dönem Yunan ve cumhuriyet dönemi Romalı kadınların aile hayatı. Kadın Araştırmaları Dergisi, 15, 1-25.
23. Roy, J. (1999). Polis and oikos in Classical Athens. Greece & Rome, 46(1), 1-18. https://doi.org/10.1017/S0017383500026036
24. Sayın, Ö. (2011). Ailenin değişimi. Sosyoloji Dergisi, 23, 47-58.
25. Seeman, O. (2023). Yunan ve Roma Mitolojisi: Tanrılar, Titanlar ve Kahramanlar (İ. Korkmaz, Çev.). Maya Kitap.
26. Toptaş, R. (2025). Estetik ve güzelliğin kökenleri: Antik çağ’dan klasik sanata uzanan düşünsel miras. Sublime Porte, 1, 22-71. https://doi.org/10.5281/zenodo.17808383
27. Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Basil Blackwell.
28. Yalçın, E. (2024). Antik Yunan, aydınlanma çağı ve modern dönemde kadın olmak. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 8(2), 57-71.
29. Yıldızdöken, Ç., ve Aydın, H. (2021). Antik Yunan’da kadın. VI. Uluslararası Battalgazi Bilimsel Çalışmalar Kongresi, Malatya, Türkiye.
30. Yılmazcan, D. (2020). Antik Yunan'da oikos ve kadın. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 272-285.
31. Yücebaş, Ç. (2020). Antik Yunan ve Roma’dan günümüze aile hukuku. VII. Genç Tarihçiler Öğrenci Sempozyumu, Aksaray, Türkiye.