The Determining Role of the Problem of Evil in the Orientation Toward Non-Religious Beliefs

Öz

This study aims to investigate whether the levels of perception of the problem of evil among non-religious individuals differ according to various sociodemographic variables. Data were collected from a sample of 539 individuals, including atheists, deists, and agnostics, across Turkey. The level of importance attributed to the problem of evil by the participants was analyzed with respect to variables such as gender, age, educational level, geographic region, and belief status. The findings showed a significant difference only in terms of gender, with female participants attributing greater importance to the problem of evil. No significant differences were observed for other variables. These results demonstrate that, by its very nature, the quantitative method only reveals the existence of differences. Therefore, it is noted that qualitative approaches and the contribution of psychology as a discipline may be valuable, especially in explaining the reasons for significant differences. The study shows that the problem of evil is generally an important issue among non-religious individuals, but that gender is the main sociodemographic factor determining the degree of this importance. Furthermore, it is suggested that future studies conducted in different cultural contexts and using qualitative methods may contribute to a deeper understanding of this relationship.

Anahtar Kelimeler

• Problem of Evil
• Atheism
• Deism
• Agnosticism
• Orientation Toward Non-Religious Beliefs.

Etik Beyan

The data for this study were obtained with the approval of the Karadeniz Technical University Social and Human Sciences Ethics Committee, decision No. 55 SBB 17, dated 12.03.2025. Ethical principles were observed during the conduct of the study.

Din Dışı İnançlara Yönelimde Kötülük Probleminin Belirleyici Rolü

Öz

Bu çalışma, din dışı inanç sahiplerinin kötülük problemine yönelik algı düzeylerinin çeşitli sosyodemografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemeyi amaçlayan nicel bir araştırmadır. Türkiye genelinde ateist, deist ve agnostik bireylerden oluşan 539 kişilik örneklem üzerinden veriler toplanmıştır. Katılımcıların kötülük problemine atfettikleri önem düzeyi, cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, coğrafi bölge ve inanç durumu gibi değişkenler açısından analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yalnızca cinsiyet değişkeni açısından anlamlı farklılık olduğunu göstermiş; kadın katılımcıların kötülük problemine daha fazla önem atfettiği belirlenmiştir. Diğer değişkenler açısından ise anlamlı farklılıklar gözlenmemiştir. Bu sonuçlar, nicel yöntemin doğası gereği yalnızca farklılıkların varlığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle özellikle anlamlı farkların nedenlerini açıklamada nitel yaklaşımların ve psikoloji disiplininin katkısının değerli olabileceği belirtilmektedir. Çalışma, kötülük probleminin din dışı inanç sahipleri arasında genel olarak önemli bir konu olduğunu, ancak bu önemin derecesini belirleyen temel sosyodemografik faktörün cinsiyet olduğunu göstermektedir. Ayrıca, gelecekte farklı kültürel bağlamlarda ve nitel yöntemlerle yapılacak çalışmaların, bu ilişkinin derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlayabileceği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kötülük Problemi
• Ateizm
• Deizm
• Agnostisizm
• Din Dışı İnançlara Yönelim.

Etik Beyan

Bu çalışmanın verileri Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimleri Etik Kurulu'nun "12.03.2025" tarihli toplantısında alınan "55 SBB 17” numaralı karar izniyle elde edilmiştir. Çalışma yürütülürken etik kurallarına riayet edilmiştir.

Kaynakça

1. Ağılkaya Şahin, Z. (2018). Din ve Psikoloji Arasındaki Uçurum Gerçekten Ne Kadar Derin? Psikoterapilerdeki Dini İzler. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 22(3), 1607-1632. https://doi.org/10.18505/cuid.466215
2. Aksan, G. (2016). Max Weber ve Değerler Sosyolojisi: Bir Metodolojik İkilemin Düşündürdükleri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35, 427-446. https://doi.org/10.21497/Sefad.35126
3. Aslantatar, N. (2022). Paul Draper, agnostisizm ve kötülük problemi. Dini Araştırmalar, 25(62), 173-196. https://doi.org/10.15745/da.1082298
4. Aydın, M. (2024). Kitap İncelemesi, Teodise İmanla Aklın Uygunluğu Üzerine Konuşma. İlahiyat Araştırmaları Dergisi, (22), 153-161.
5. Bauman, Z. (2023). Akışkan Modernite (S. O. Çavuş, Çev.). Tellekt.
6. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri (31.baskı). Pegem Akademi.
7. Callak, Y. (2020). t TESTİ. Psikologlar İçin Spss Uygulamaları ve Araştırma Yöntemleri (1st edition, pp. 141-169), Nobel Publications.
8. Demirel, C. (2026). Ahlaki Tikelcilik: Ahlaki Kurallar Olmadan Ahlaklı Olmak. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25(1), 83-107. https://doi.org/10.20981/kaygi.1794868

9. Doğan, E. (2025). Türkiye’de Din Dışı İnançların Yükselişinin Sebepleri: Keşfedici Sıralı Karma Yöntem Araştırması. Habitus Toplumbilim Dergisi (Toplumsal Tedkikler), 1-52. https://doi.org/10.62156/habitus.1796679
10. Doko, E. (2021). Islam and Evolution: A Defense. Kader, 19(3), 899-913. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.1011590
11. Durkheim, E. (2020). Toplumsal işbölümü (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayınevi.
12. Erkan Balcı, E. N. (2022). Kötülük Problemini Yeniden Konumlandırma: Güncel Bir Tartışmanın Analizi ve Değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 501-526. https://doi.org/10.17859/pauifd.1161524
13. Ertit, V. (2017). Din (İslam) Merkezli Sekülerleşme Kavramı Yerine Metafizik Merkezli Sekülerleşme Kavramı. Mütefekkir, 4(8), 297-312. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.375188
14. Ertit, V. (2019). Sekülerleşme Teorisi. Liberte.
15. Finke, R., ve Stark, R. (1988). Religious Economies and Sacred Canopies: Religious Mobilization in American Cities, 1906. American Sociological Review, 53(1), 41-49. https://doi.org/10.2307/2095731
16. Furnham, A. (2023). Life is not Fair: Get Used to It! A Personal Perspective on Contemporary Social Justice Research. Social Justice Research, 36(3), 293-304. https://doi.org/10.1007/s11211-023-00417-7
17. Giddens, A. (2012). Sosyoloji (H. Özel, A. Sönmez, Z. Mercan, İ. Yılmaz, E. Rızvanoğlu, M. A. Sarı, Ş. Pala Güzel ve M. Özcan, Çev.). Kırmızı Yayınları.
18. Kağıtçıbaşı, Ç., ve Cemalcılar, Z. (2017). Dünden bugüne insan ve insanlar: Sosyal psikolojiye giriş (19. baskı). Evrim.
19. Kandemir, S. (2022). Lise Öğrencilerinde Ateizm ve Deizm Eğilimi Üzerine Bir Araştırma (Konya Örneği) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
20. Karaşahin, H. (2024). Talcott Parsons Sosyolojisinde Din ve Sekülerleşme. İmgelem, 15, 183-204. https://doi.org/10.53791/imgelem.1566889
21. Kavlak, A. (2020). Kant Felsefesinde Tanrı ve Ahlak İlişkisi. Turkish Studies, 15(3), 2141-2156. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.43580
22. Kim, T. K. (2017). Understanding one-way ANOVA using conceptual figures. Korean Journal of Anesthesiology, 70(1), 22. https://doi.org/10.4097/kjae.2017.70.1.22
23. Kiriş, N. (2008). Tarihsel Olarak Kötülük Problemi ve Çözüm Yolu Olarak Teodise. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 81-96. https://izlik.org/JA75JS23PR
24. Löffler, C. S., ve Greitemeyer, T. (2023). Are women the more empathetic gender? The effects of gender role expectations. Current Psychology, 42(1), 220-231. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01260-8
25. Manafov, R. (2006). John Hick’in din felsefesinde kötülük problemi ve günümüz açısından teodise [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
26. McAlister, B. (2020). The Perspectival Problem of Evil. Faith and Philosophy Journal of the Society of Christian Philosophers, 37(4), 421-450. https://doi.org/10.37977/faithphil.2020.37.4.4
27. Mesgartehrani, Z., Khazemi, A. V., ve Bakhtiari, Z. (2023). Muslim Women and Agency: Changing Religious Patterns a Case Study of Turkish and Iranian Women. İmgelem, 7(13), 625-650. https://doi.org/10.53791/imgelem.1376203
28. Mestre, M. V., Samper, P., Frías, M. D., ve Tur, A. M. (2009). Are women more empathetic than men? A longitudinal study in adolescence. The Spanish Journal of Psychology, 12(1), 76-83. https://doi.org/10.1017/S1138741600001499
29. Norris, P., ve Inglehart, R. (2011). Sacred and secular: Religion and politics worldwide. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511894862
30. Özcan, Z., ve Çam, T. (2019). Kötülük Problemi Neden İmana Engel Değildir? Afyon Kocatepe Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 51-64. https://izlik.org/JA76AF88NY
31. Öztürk Çelik, D. (2020). Üniversite Öğrencilerinin İletişim Becerisi ve Empatik Eğilimlerinin İncelenmesi. Spor Eğitim Dergisi, 4(3), 26-32. https://izlik.org/JA48UF37BW
32. Öztürk, E. (2025). Émile Durkheim’in Sosyolojisinde Ekonomi Politik Gündemi: Toplumsal İlişkiler, Anomi ve İşbölümü. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(3), 192-207.
33. Park, C. L., Silverman, E. J., Sacco, S. J., Kim, D., Hall, M. E. L., McMartin, J., ... & Aten, J. (2024). When suffering contradicts belief: measuring theodical struggling. Current Psychology, 43(6), 4961-4973. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04642-w
34. Poormohammadi, N. (2014). The Existential Problem of Evil and its Responses in Christian Theology. Essays in Philosophy of Religion (Jostarhaye Falsafeh Din), 2(4), 19-37.
35. Rueckert, L., Branch, B., ve Doan, T. (2011). Are gender differences in empathy due to differences in emotional reactivity? Psychology, 2(6), 574-578. https://doi.org/10.4236/psych.2011.26088
36. Turhan, G. (2022). Şiddeti önlemede aşk teodisesinin rolü. Amasya İlahiyat Dergisi, (19), 315-350. https://doi.org/10.18498/amailad.1184758
37. Türkan, M. (2024). Zygmunt Bauman'da Modernizm ve Postmodernizm Arasında Ahlaki Aporia Üzerine Bir İnceleme. Kilikya Felsefe Dergisi, (1), 50-68. https://doi.org/10.5840/kilikya20241118
38. Türkben, Y. (2011). D. Z Phillips’te Kötülük Problemi. Felsefe Dünyası, (53), 175-191. https://izlik.org/JA34PL63LC Uzarevic, F., ve Coleman III, T. J. (2021). The Psychology of Nonbelievers. Current Opinion in Psychology, 40, 131-138. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2020.08.026
39. Weber, M. (2012). Ekonomi ve Toplum (L. Boyacı, Çev.). Yarın Yayınları.
40. Yapıcı, A. (2003). Fiziksel ve Sosyal Hadiselere Sebep Atfetmede Dinin Rolü. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 3(1), 127. https://izlik.org/JA97LA88MN
41. Yıldız, S. (2017). Sosyal Bilimlerde Örnekleme Sorunu: Nicel ve Nitel Paradigmalardan Örnekleme Kuramına Bütüncül Bir Bakış. Kesit Akademi Dergisi, (11), 421-442. https://doi.org/10.18020/kesit.1279