Dijitalleşen Yargılama Süreci: İsviçre ZPO 2025 Revizyonu ve 6100 Sayılı HMK’da E-Duruşma Uygulamalarının Geleceği
Öz
Dijitalleşme, modern toplumlardaki birçok alanda köklü değişiklikler yaratırken, yargılama süreçleri de bu dönüşümden doğrudan etkilenmiştir. Teknolojinin sunduğu imkânlar, mahkemelerin işleyiş biçimini, taraflar arasındaki etkileşimi ve bilgi akışını yeniden şekillendirmekte; daha şeffaf, hızlı ve erişilebilir bir yargılama sürecine zemin hazırlamaktadır. Özellikle e-duruşma uygulamaları, fiziksel duruşmaların yerini alarak zamandan ve maliyetten tasarruf sağlamakta, tarafların sürece katılımını kolaylaştırmaktadır. Türk medeni usul hukukunda ses ve görüntü nakli yoluyla duruşma yapılması medeni yargı bakımından ilk kez 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 149. maddesiyle yasal bir zemine kavuşmuştur. Bu hüküm, 7251 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunla ile kapsamlı biçimde değiştirilmiş; özellikle Covid-19 sonrasında e-duruşma yöntemi hızla yaygınlaşmıştır. İsviçre hukukunda ise, 01.01.2025 tarihinde yürürlüğe giren İsviçre Federal Medeni Usul Kanunu (ZPO) revizyonu, dijitalleşmenin yargılama sürecindeki rolünü gözler önüne sermiştir. Zira, İsviçre ZPO 2025 revizyonu ile getirilen düzenlemelerle, dijital yargılama araçlarının medeni yargıda kullanımını yasal güvencelere bağlayarak uygulamada öngörülebilirliği arttırmıştır. Bu kapsamda, ZPO’nun 141a, ZPO 141b ve ZPO 170a hükümleriyle dijital yargılamaya ilişkin usuli ve teknik esaslar ayrıntılı şekilde düzenlenmiş; böylece uygulamaya yön verecek kanuni bir çerçeve oluşturulmuştur. Nitekim, HMK’daki e-duruşma düzenlemelerinin tarihsel olarak ZPO’dan daha eski olduğu göze çarpmaktadır. Ancak İsviçre modeli, teknik ve usuli yönlerden daha gelişmiş yapısıyla dikkati çekmektedir. Bu çerçevede çalışmamızda, 01.01.2025 tarihinde yürürlüğe giren İsviçre ZPO değişiklikleri kapsamında dijital yargılama araçlarının kullanımına ilişkin gelişmeler incelenmekte ve bunların Türk medeni usul hukukuna olası etkileri değerlendirilmektedir. Böylelikle, iki sistem karşılaştırmalı olarak analiz edilmekte; uygulamaya ilişkin farklılıklar tespit edilerek Türk hukukunun dijitalleşme sürecine yönelik somut öneriler sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
The Digitalization of Judicial Proceedings: The 2025 Revision of the Swiss ZPO and the Future of E-Hearings under the Turkish Code of Civil Procedure No. 6100
Öz
Digitalization has brought about profound changes in many areas of modern societies, and judicial processes have been directly affected by this transformation. The opportunities provided by technology are reshaping the functioning of courts, the interaction between parties, and the flow of information, thus paving the way for a more transparent, faster, and accessible trial process. In particular, the practice of electronic hearings (e-hearings) is replacing physical court sessions, resulting in time and cost savings while facilitating parties’ participation in the proceedings. In Turkish civil procedure law, conducting hearings via audio and video transmission was first given a legal basis in civil proceedings through Article 149 of the Code of Civil Procedure No. 6100 (HMK), which entered into force on 1 October 2011. This provision was substantially amended by the Law No. 7251 on Amendments to the Code of Civil Procedure and Certain Other Laws, and especially in the aftermath of the Covid-19 pandemic, the e-hearing method rapidly gained ground. In Swiss law, the revision of the Swiss Federal Code of Civil Procedure (ZPO), which entered into force on 1 January 2025, revealed the increasing role of digitalization in judicial processes. Indeed, through the amendments introduced by the 2025 ZPO revision, the use of digital judicial tools in civil litigation was placed under legal guarantees, thereby enhancing predictability in practice. In this context, Articles 141a, 141b, and 170a of the ZPO set out detailed procedural and technical provisions for digital hearings, thereby establishing a normative framework to guide implementation. It is noteworthy that the e-hearing regulations under Turkish law predate those in the Swiss ZPO. However, the Swiss model stands out with its more advanced technical and procedural structure. Within this framework, the present study examines the developments introduced by the 2025 amendments to the Swiss ZPO concerning the use of digital tools in civil litigation and evaluates their potential implications for Turkish civil procedure law. Accordingly, the two systems are analyzed comparatively, and concrete recommendations are offered for the advancement of digitalization in Turkish procedural law.
Anahtar Kelimeler
