Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Umut Hakkı Bağlamında Suçluların İadesi

Öz

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, koşullu salıverilme imkanı bulunmayan müebbet hapis cezalarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin üçüncü maddesine aykırılık taşıdığını, bu cezaların infazı hususunda çeşitli gereklilikler belirleyerek ortaya koymuştur. Bu husus gerek AİHM’nin kararlarında gerekse de öğretide müebbet hapis cezalarının bir umut barındırması gerektiği şeklinde ifade edilmiştir. Böylece umut hakkı AİHS’nin üçüncü maddesinin koruduğu bir hak olarak ortaya çıkmıştır. Ancak AİHS’ye taraf devletlerin, Sözleşme’nin üçüncü maddesine uygun şekilde müebbet hapis cezasının infaz edilmesi ve mahkumlara öngörülebilir bir koşullu salıverilme imkanı tanınması yükümlülüğü başka bir sorunu daha gündeme getirmiştir. AİHS’ye taraf devletler, iade konusu suçun, iadeyi talep eden devlette AİHS üçüncü maddeye aykırı bir ceza gerektirmesi halinde bu iadeyi gerçekleştirmemekle sorumludur. Umut hakkı barındırmayan bir müebbet hapis cezası da AİHS üçüncü maddeye aykırıdır. İadeyi talep eden devletin müebbet hapis cezası infaz sisteminin AİHM standartlarına uygun bir koşullu salıverilme imkanı tanımaması ve iadeye konu suçun ilgili devlette böyle bir cezayı gerektirmesi durumunda talepte bulunulan devletin nasıl davranması gerekmektedir? AİHM’nin bu konudaki içtihatları, umut hakkına ilişkin içtihatlarından sonra gelişmiştir. Ancak AİHM’nin çeşitli gerekçelerle, umut hakkı bulunmayan devletlere iade meselesini değerlendirirken insan hakları bakımından dalgalı bir tutum izlediği görülmektedir. Bu çalışmamızda ilgili içtihatların gelişimini kronolojik olarak takip edecek ve AİHM’nin bu konudaki son içtihatlarında ortaya koyduğu ilkeleri ortaya koymaya gayret edeceğiz.

Anahtar Kelimeler

• Umut Hakkı
• Suçluların İadesi
• Koşullu Salıverilme İmkanı Bulunmayan Müebbet Hapis Cezası
• Trabelsi Kararı
• Sanchez-Sanchez Kararı

Extradition in the Case Law of the European Court of Human Rights in the Context of the Right to Hope

Öz

The European Court of Human Rights (ECtHR) has held that life imprisonment without the possibility of conditional release is incompatible with Article 3 of the European Convention on Human Rights (ECHR), which prohibits inhuman and degrading treatment. This has led to the recognition of the “right to hope” as an essential element of human dignity, requiring that life sentences include a prospect of release and a chance for rehabilitation. States are thus obliged to ensure that such sentences allow for a meaningful review mechanism. This obligation has important implications for extradition proceedings. Where the offence underlying an extradition request may result in a life sentence that violates Article 3 -specifically, one lacking a real possibility of release - the requested state must refuse extradition to avoid facilitating a potential human rights violation. Accordingly, a life sentence without the right to hope may render extradition unlawful under the Convention. While the ECtHR has clarified this principle through landmark rulings such as Vinter and Others v. United Kingdom, its jurisprudence on extradition to states with incompatible penal systems has been less consistent. The Court’s approach has at times fluctuated, particularly regarding whether diplomatic assurances or general penal policies suffice to remedy potential violations. This study examines the evolution of the ECtHR’s case law on life imprisonment and extradition, focusing on the development and implications of the right to hope doctrine. By analyzing recent judgments, it aims to identify the core principles and assess the coherence of the Court’s current stance on this pressing legal issue.

Anahtar Kelimeler

• Right to Hope
• Extradition
• Irreducible Life Imprisonment
• European Court of Human Rights
• Trabelsi
• Sanchez-Sanchez

Kaynakça

1. Arnell P, ‘Extradition and the Universality of Human Rights in Scotland’ [2022] Scots Law Times 55
2. --, ‘The Universality of Human Rights in UK Extradition Law’ (2022) 1 Transnational Criminal Law Review 52
3. Cardenal EL, ‘Life Sentences and Article 3 ECHR in the Extradition Context: What to Expect in the Aftermath of Sanchez-Sanchez v. the United Kingdom’ [2024] Osservatorio Costituzionale 320
4. Celiksoy E, ‘“Uk Exceptionalism” in the Ecthr’s Jurisprudence on Irreducible Life Sentences’ (2020) 24 The International Journal of Human Rights 1594
5. Daśko N, ‘Nicolaus Copernicus University in Toruń’ (2022)
6. Dikmen P, ‘“Umut Hakkı” Kapsamında Güncel Gelişmeler’ (2015) 1 Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 195
7. Esser DR and Milles R, ‘Life Imprisonment in Extradition Cases in the Light of the European Convention on Human Rights (ECHR)’ [2023] La legislazione penale 1
8. Graham L, ‘Extradition, Life Sentences and the European Convention’ (2020) 25 Judicial Review 228

9. --, ‘Life Sentences and Article 3 ECHR in the Extradition Context: Sanchez-Sanchez v United Kingdom’ [2023] SSRN Electronic Journal 1
10. Hepvar M, Ceza Hukuku Boyutuyla Umut Hakkı (On iki Levha Yayıncılık 2024)
11. Karagözoğlu C, ‘Non-Refoulement İlkesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Uygulanması’ (2023) 43 Public and Private International Law Bulletin 313
12. Kıdıl F, ‘Cezalandırmanın Amacı ve “Umut Hakkı” Bağlamında Koşullu Salıverilme Yasakları’ [2018] Türkiye Barolar Birliği Dergisi 39
13. Koca M and Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Bs., Seçkin Yayıncılık 2024)
14. Kromrey H and Morgenstern C, ‘Auslieferung Bei Drohender Lebenslanger Freiheitsstrafe Ohne Aussetzungsmöglichkeit’ [2014] ZIS 704
15. Morgenstern C, ‘Ein Recht auf Hoffnung aus Art. 3 EMRK: Lebenslange Freiheitsstrafen in Europa’ [2014] Rechtswissenschaft 153
16. Öncü M, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. Maddesi ve İndirimsiz Müebbet Hapis Cezaları’ [2014] Türkiye Barolar Birliği Dergisi 13
17. Özgenç İ, Ceza Hukuku Genel Hükümler (20. Bs, Seçkin Yayıncılık 2024)
18. Petrillo F, ‘Life Imprisonment and Inhuman Treatment in the European Context: From the Breivik Case to the Viola Case’ (Single Cycle Master’s Degree Thesis, Luiss Guido Carli 2020)
19. Pettigrew M, ‘Politics, Power, and Parole in Strasbourg: Dissociative Judgement and Differential Treatment at the European Court of Human Rights’ (2018) 4 International Comparative Jurisprudence 16
20. Pinto de Albuquerque P, ‘Life Imprisonment and the European Right to Hope’ [2015] Rivista AIC 1
21. Trotter S, ‘Hope’s Relations: A Theory of the “Right to Hope” in European Human Rights Law’ (2022) 22 Human Rights Law Review 1
22. University of Oklahoma and others, ‘The Importance of Hope to Resilience in Criminal Justice Diversion Programs’ (2022) 23 Journal of Criminology, Criminal Justice, Law & Society 56
23. Uygun O, Kamu Hukuku İncelemeleri -İnsan Hakları, Demokrasi, Hukuk Devleti, Egemenlik- (2. Bs., Oniki Levha Yayıncılık 2013)
24. Van Zyl Smit D and Seeds C, ‘Extradition and Whole Life Sentences’ (2024) 35 Criminal Law Forum 1
25. Vannier M, ‘A Right to Hope? Life Imprisonment in France’ in Dirk van Zyl Smit and Catherine Appleton (eds), Life Imprisonment and Human Rights (Hart Publishing 2016)
26. Yazgı AC, ‘6706 Sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu Çerçevesinde İadenin Kabul Edilemeyeceği Haller’ (Yüksek Lisans, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2019)
27. Yetkin E, ‘Vinter ve Diğerleri v. Birleşik Krallık Davasından Günümüze İndirilemez Müebbet Hapis Cezası ve Umut Hakkı’ [2019] İzmir Barosu Dergisi 209