İşverenin Soykırıma Destek Niteliğindeki Davranışlarının İş İlişkisine Etkisi İşçinin Haklı Fesih Hakkı Üzerine Bir İnceleme

Öz

İş sözleşmesinin feshi ve feshe bağlı talepler, iş hukukunun temel inceleme alanlarından biridir. Fesih sebeplerinin geçerliliği ve haklı fesih halleri, teorik ve pratik açıdan kritik önem taşımaktadır. Haklı nedenle fesih, sözleşmeyi bildirimsiz ve derhal sona erdirme imkânı sağlamakta; özellikle işçi bakımından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Kanun koyucu, 4857 sayılı İş Kanunu’nda haklı sebeple feshe dair hallerin sınırlı olmadığını öngörmüş; Yargıtay da iş ilişkisinin sürdürülmesini imkânsız kılan durumları haklı sebep saymıştır. Dolayısıyla haklı sebeple fesih hallerinin günün ve olayın şartlarına göre yeniden değerlendirilmesi mümkün ve zorunludur. Bu noktada, haklı fesih kurumunun yalnızca klasik iş ilişkisi uyuşmazlıklarıyla sınırlı olmadığı; uluslararası düzeyde ağır insan hakları ihlalleri gibi olağanüstü durumların da iş ilişkisini doğrudan etkileyebileceği kabul edilmelidir. Soykırım, insanlık tarihinin en ağır suçlarından biridir. Almanya, Bosna, Ruanda ve Myanmar örnekleri, bu suçun güncelliğini göstermektedir. Hukuk literatüründe soykırım çoğunlukla ceza hukuku bağlamında incelenmiştir. Bununla birlikte, son yıllardaki uygulamalarla, kavramın iş hukuku açısından da incelenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Zira iş sözleşmesi, taraflar arasında diğer özel hukuk sözleşmelerinden farklı olarak, işçi-işveren arasında kişisel ve güvene dayalı bir ilişki kurmaktadır. Bu nedenle, işverenin soykırıma destek veren bir işçiyi, şirket politikaları ve imajı gerekçesiyle haklı sebeple işten çıkarabilmesi gibi; soykırım uygulayan devletlere destek veren şirketlerde çalışan işçilerin de bu durumu “ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık” sayarak sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilmeleri mümkündür. Bu makalede, doktrinsel tartışmalar ve karşılaştırmalı hukuk uygulamaları ışığında, işverenin soykırıma destek niteliğindeki davranışlarının işçi açısından haklı fesih hakkına etkisi incelenmektedir

Anahtar Kelimeler

• İş Sözleşmesi
• Haklı Sebeple Fesih
• Soykırım Suçu
• İşverenin Sorumluluğu
• Ahlak ve İyiniyet Kuralları

THE IMPACT OF EMPLOYER’S CONDUCT SUPPORTING GENOCIDE ON EMPLOYMENT RELATIONS: AN ANALYSIS OF THE EMPLOYEE’S RIGHT TO TERMINATE FOR JUST CAUSE

Öz

The termination of an employment contract and claims arising from such termination constitute one of the fundamental areas of examination in employment law. The validity of grounds for termination and justifiable termination cases are critically important from both a theoretical and practical perspective. Termination for justifiable reasons provides the opportunity to terminate the contract immediately and without notice; for the employer, this results in not having to pay seniority and notice compensation, while for the employee, it results in entitlement to seniority compensation. The legislator has stipulated in the Labour Law No. 4857 that the circumstances for termination for just cause are not limited; the Court of Cassation has also considered situations that make the continuation of the employment relationship impossible as just cause. Therefore, it is possible and necessary to reassess the circumstances for termination for just cause according to the conditions of the day and the event. At this point, it should be accepted that the institution of termination for just cause is not limited to classic employment disputes; extraordinary circumstances such as serious human rights violations at the international level can also directly affect the employment relationship. Genocide is one of the most serious crimes in human history. The examples of Germany, Bosnia, Rwanda and Myanmar demonstrate the relevance of this crime today. Although genocide has mostly been examined in the context of criminal law in legal literature, recent practices have revealed that it is also a concept that needs to be examined from the perspective of labour law. This is because an employment contract establishes a more personal and trust-based relationship between the parties than other private law contracts. Therefore, just as an employer can dismiss an employee who supports genocide on legitimate grounds, citing company policies and image, employees working for companies that support states committing genocide can also terminate their contracts on legitimate grounds, considering this situation a ‘violation of the rules of morality and good faith.’ This article examines the impact of an employer's actions supporting genocide on an employee's right to terminate their contract for just cause, in light of doctrinal debates and comparative legal practices.

Anahtar Kelimeler

• Employment Contract
• Termination for Just Cause
• Genocide Offence
• Employer Liability
• Rules of Ethics and Good Faith

Kaynakça

1. AKKAYA, Özge Naz/ SUBAŞI, İbrahim, “İşverenin İş Kazasından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluğu”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.24, S. 53, Y. 2025, s. 606-640.
2. AKYİĞİT, Ercan İş Hukuku, 15. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
3. AKYİĞİT, Ercan Bireysel İş Hukuku Ders Kitabı, 3. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
4. ALPAGUT, Gülsevil “İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Fesheden Tarafın Tazminat Talep Hakkı”, Çalışma ve Toplum, C.3, S.74, 2022, s. 1733-176.
5. ARSLAN ERTÜRK, Arzu “İş Hukuku Boyutuyla Türkiye’de Psikolojik Taciz (Mobbing) ve Dünyadan Örnekler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan, C. 20, S. 1, 2014, s. 285-340.
6. AYAN, Hasan Alpaslan “İş Hukukunda Eğilimli İşletmeler”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 2, 2024, s. 254-294.
7. AYDIN, Fatih İşçinin Sosyal Medya Paylaşımlarının İş Sözleşmesinin Feshine Etkisi, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2025.
8. BAŞTERZİ, Süleyman Türkiye’de Feshe Karşı Koruma Hukuku Reformunun Sosyal Hukuk ve İstihdam Üzerine Etkileri, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 54, S. 3, 2005, s. 53 – 94.

9. BAYRAK, Ahmet “Sık Sık Kısa Süreli Hastalanma Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi ve Konunun COVID 19 Salgını Bağlamında Değerlendirilmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 30, S. 1, 2022, s. 259-299.
10. BAYRAM, Fuat “Türk İş Hukukunda İşverenin, İşçinin Kişilik Hakkını Koruma Borcu”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003.
11. BLACK, Edwin IBM and Holocaust - The Strategic Alliance Between Nazi Germany and America’s Most Powerful Corporation, Second Paperback Edition, Dialog Press, Washington DC, 2009, s. 44–50.
12. BUSH, Jonathan A. “The Prehistory of Corporationsand Conspiracy in International Criminal Law: What Nuremberg Really Said” Columbia Law Review C. 109, S. 5, 2009, s.1239.
13. DĄBROWSKİ, Łukasz Dawid “Transnational corporations' liability for genocide under international law” içinde The concept of genocide in international criminal law (ed. Marco Odello, Piotr Lubinski), Routledge, New York, 2020, s. 117-138.
14. DALGALIDERE, Ayşegül Yargıtay Kararları Işığında Psikolojik Taciz (Mobbing), Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
15. DEVECİ, Mustafa “Gazze'deki soykırıma rağmen Yahudi iş insanları İsrail'e yatırım ve desteğini sürdürüyor”, Anadolu Ajansı, 22 Eylül 2025, https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/gazzedeki-soykirima-ragmen-yahudi-is-insanlari-israile-yatirim-ve-destegini-surduruyor/1827284, Erişim: 1 Ekim 2025.
16. DURSUN, Yonca “İş Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu Kapsamında İşçinin İşgörme ve Rekabet Etmeme Borcu”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan, C. 19, Özel Sayı, 2017, 240-2449.
17. ERGİN, Hediye “Hastalık Riskinden Dolayı İşçinin İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Feshi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 20, S. 1, 2014, s. 177-200.
18. EROL, Abdullah “Dijitalleşme Çağında İşyerinin Değişimi: Sebepleri ve Sonuçları”, İnsan ve İnsan Dergisi, C. 8, S. 30, 2021.
19. EYRENCİ, Öner / TAŞKENT, Savaş / ULUCAN, Devrim / BASKAN, Esra İş Hukuku, 11. Baskı, Beta, İstanbul, 2024.
20. GÜLTEKİN, Fatih / KILKIŞ, İlknur “İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü Bakımından İşyerinde Yapay Zekâ Kullanımı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 180, Y. 2025, s. 141-197.
21. GÜNAL, Hüseyin “Hannah Arendt Düşüncesinde İnsanlığa Karşı Suçların Temellendirilmesi”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
22. HEPER, Hande, “Düşünceyi Açıklama Hakkının Çalışma Yaşamındaki Görünümü: İşçinin İfade Özgürlüğü”, Çalışma ve Toplum, C.3, S.74., 2022, s. 1901-1934.
23. JARVIS, Michelle / TIEGER, Alan “Applying the Genocide Convention at the ICTY: The Influence of Paradigms Past”, Journal of International Criminal Justice, C. 14, S. 4, Y. 2016, s.857-877.
24. KASIM, Mehmetali “Uygurların zorla çalıştırılması ve küresel tedarik zincirlerinde insan hakları ikilemi”, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Y. 2024, Özel Sayı, s. 1-20.
25. KAYA, Nuran Erkul "İsrail'e destek veren şirketlerin satışlarında düşüş yaşanıyor." Anadolu Ajansı, 8 Şub. 2024, www.aa.com.tr/tr/ekonomi/israile-destek-veren-sirketlerin-satislarinda-dusus-yasaniyor/3131477. Erişim: 1 Ekim 2025.
26. KELLY, Michael J. "Never Again: German Chemical Corporation Complicity in the Kurdish Genocide", Berkeley Journal of International Law, C. 31, S. 2, 2013, s. 348-391
27. KELLY, Michael J. "Prosecuting Corporations for Genocide under International Law", Harvard Law & Policy Review, C. 6, S. 2, 2012, s. 339-368.
28. KOCAOĞLU, Serhat Sinan “Suçların Suçu: Soykırım”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 90, 2010, s.139-163.
29. KORKUSUZ, M. Refik/ TUNÇ, Sena Berfin “İşverenin Sağlık Gözetim Borcu”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 2, Y. 2024, s. 917-973.
30. KOYUNCU, Ahmet “İşçinin Sadakat Borcu ve İşverenle Rekabet Yasağı”, Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 15, 2009, s. 89-96.
31. KREß, Claus “The Crime of Genocide under International Law” International Criminal Law Review C. 6, S.4, 2006,
32. LEMKIN, Raphael Axis Rule in Occupied Europe, Carnegie Endowment for International Peace, Washington, 1944.
33. LİMONCUOĞLU, Siyami Alp “İşçinin İş Sözleşmesini Psikolojik Tacize Dayalı Olarak Haklı Nedenle Feshinde Hak Düşürücü Sürenin Başlangıcı (Karar İncelemesi)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, Özel Sayı, 2013, s. 547-572.
34. LOKMANOĞLU, Salim Yunus İşyerinde Psikolojik Taciz -Mobbing-, 4. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
35. MOLLAMAHMUTOĞLU, Hamdi / ASTARLI, Muhittin / BAYSAL, Ulaş İş Hukuku, Güncellenmiş 7. Bası, Lykeion Yayıncılık, Ankara, 2022.
36. NARMANLIOĞLU, Ünal İş Hukuku - Ferdi İş İlişkileri I, 5. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2014.
37. OBA, Meltem Ece “Çok Uluslu Şirketlerin Sınır Ötesi Faaliyetleri ve Haksız Fiil Sorumluluğu: Vedanta v Lungowe ve Okpabi v Shell Kararları Çerçevesinde İngiliz Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi”, Public and Private International Law Bulletin, C. 41, S.1, Y. 2021, s. 159-189.
38. ODAMAN, Serkan “İş Kanunu ve Borçlar Kanunu Bakımından ‘Ahlak’ Kavramı”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, Prof. Dr. Toker Dereli’ye Armağan, C. 55, S. 1, 2006, s. 877-895.
39. OETKER, Hartmut “§ 430 Sozial ungerectfertigte Kündigungen” in Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht, 15. Auflage, C.H. Beck, München, 2015.
40. PARK, Joseph "Exploring the Nuremberg Trials and Jus Cogens: What Morality?." Emory International Law Review, C. 39, S. 1, 2024, s. 263-303.
41. PREİS, Ulrich, Arbeitsrecht – Individualarbeitsrecht Lehrbuch für Studium und Praxis, 4. Baskı, Verlag Dr. Otto Schmidt, Köln, 2012.
42. SARKIN, Jeremy Colonial genocide and reparations claims in the 21st century: the socio-legal context of claims under international law by the Herero against Germany for genocide in Namibia, 1904-1908, Praeger Security International, 2009, 5-7.
43. SARTRE, Jean Paul “Genocide”, 48 New Left Review C. 48, 1968, s. 13.
44. SCHABAS, William A. Genocide in International Law: The Crime of Crimes, 3.Baskı, Cambridge University Press, Cambridge, 2025, s. 413-414.
45. SEVİMLİ, Kamil Ahmet “Türk Borçlar Kanunu m.417 ve İş Sağılığı ve Güvenliği Kanunu Işığında Genel Olarak İşçinin Kişiliğinin Korunması”, Çalışma ve Toplum, C. 36, S. 1, 2013, s. 107-147.
46. STEL, Nora “Business in Genocide – Understanding the how and why of corporate complicity in genocides”, MsM conference Global Business, Emerging Markets and Human Rights – Maastricht, 5 September 2014, s. 1-20.
47. SÜMER, Haluk Hadi İş Hukuku, 28. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
48. SÜMER, Haluk Hadi İş Hukuku Uygulamaları, 8. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
49. SÜZEK, Sarper İş Hukuku, 24. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2024.
50. UŞAN, M. Fatih, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
51. UYAROĞLU, Merve “İşverenin Tehlike Sorumluluğu (TBK m.71)”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 51, s. 485-502.
52. VAN DER WILT, Harmen G. “Genocide, Complicity in Genocide and International v. Domestic Jurisdiction: Reflections on the van Anraat Case” Journal of International Criminal Justice C. 4, S. 2, 2006.
53. VERDİER, Pierre-Hugues / STEPHAN, Paul B. "International Human Rights and Multinational Corporations: An FCPA Approach", Boston University Law Review, C.101, S. 4, Y. 2021, s. 1359-1420.
54. YAMAN, Pınar Sevinç İş Hukukunda Mobbing, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
55. YILDIRIMKAL, Yener Uluslararası Hukukta ve Türk Ceza Hukukunda Soykırım Suçu, Marmara Üniversitesi Doktora Tezi, 2024.
56. YİĞİT, Yusuf “Yargı Kararları Işığında İşçinin Sosyal Medya Paylaşımı Nedeniyle İş Sözleşmesinin İşverence Feshinin Koşulları”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 2, 2024, s. 975-1019.
57. YOUNG, Madeline “LaFarge's Case Cemented: Holding Corporations Liable for Crimes Against Humanity” Emory International Law Review, C. 36, 2021.
58. YÜCEL, Özge Türk Borçlar Kanunu’na Göre Genel Tehlike Sorumluluğu, Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2014. “Domino’s Israel Remove IDF Posts in Response to TCDSU Ending Sponsorship.” Trinity News, 2024, www.trinitynews.ie/2024/02/dominos-israel-remove-idf-posts-in-response-to-tcdsu-ending-sponsorship/. Erişim: 1 Ekim 2025.