Medeni Yargılama Hukukunda Ses ve Görüntü Kaydı ile Yayın Yasağı: Dijital Çağda Bu Yasağın Uygulanabilirliği

Öz

Duruşmalarda ses ve görüntü kaydı ile yayın yasağı, ilk bakışta alenîyet ilkesinin bir istisnası olarak değerlendirilebilirse de gerçekte bu ilkeyi bertaraf eden bir sınırlama niteliği taşımamaktadır. Aksine söz konusu yasak, alenîyetin uygulanması sırasında kişilik hakları, özel hayatın gizliliği ve yargılamanın saygınlığı gibi korunmaya değer menfaatlerle çatışmasını önlemeye yönelik bir denge mekanizmasıdır. Türk hukukunda bu yasak, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 153. maddesinde düzenlenmiş; ayrıca Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik ile e-duruşmalar bakımından da uygulanabilir hâle getirilmiştir. Ancak yargılamanın dijitalleşmesi, yasağın e-duruşmalarda ne ölçüde etkin biçimde uygulanabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. Fiziki duruşma salonunda hâkimin doğrudan gözetimi altında denetlenebilen bu yasağın, e-duruşmalarda katılımcıların bulunduğu ortamın kontrol edilememesi ve üçüncü kişilerin müdahalesine açık yapı nedeniyle uygulama güçlükleri doğurduğu görülmektedir. E-duruşmaların yaygınlaşmasıyla birlikte yasağın ihlâli ihtimali artmakta; bu durum delil güvenilirliği, tarafların usûl güvenceleri ve alenîyet–gizlilik dengesi bakımından yeni riskler ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışma, HMK m. 153 ve ilgili Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ses ve görüntü kaydı ile yayın yasağının amacı, kapsamı ve yaptırımlarını ortaya koymakta; e-duruşmaların yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan denetim güçlükleri ve delil güvenliği sorunları bağlamında mevcut düzenlemenin etkinliğini eleştirel biçimde değerlendirmektedir. Bu çerçevede, dijital yargılama pratiğinin doğurduğu riskler karşısında mevcut normatif yapının yeterli olup olmadığı tartışılmakta ve kanun düzeyinde açık usulî güvenceler öngörülmesini gerektiren bir reform ihtiyacı temellendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• E-duruşma
• ses ve görüntü kaydı ile yayın yasağı
• HMK m. 153
• alenîyet ilkesi
• duruşma denetimi.

Prohibition on Audio and Video Recording and Live Streaming in Civil Procedure Law: The Applicability of The Prohibition in the Digital Age

Öz

The prohibition on recording and live-streaming sound and images during court hearings may, at first glance, appear to be an exception to the principle of openness. However, in fact, it does not constitute a limitation that negates this principle. On the contrary, the ban is a balancing mechanism designed to prevent conflicts with interests worthy of protection, such as personal rights, privacy, and the dignity of the hearings, when applying openness. In Turkish law, this ban is regulated in Article 153 of the Code of Civil Procedure No. 6100, and its application is extended to e-hearings via the Regulation on the Conduct of Hearings by Means of Audio and Video Transmission in Civil Proceedings. However, the digitisation of hearings has raised the question of the extent to which the prohibition can be effectively enforced in e-hearings. It is evident that while this prohibition can be monitored under the direct supervision of the judge in a physical courtroom, implementation difficulties arise in e-hearings due to the inability to control the environment in which participants are located and the structural susceptibility to third-party interference. With the proliferation of e-hearings, the risk of violation of this prohibition increases. This situation poses new risks in terms of the reliability of evidence, procedural safeguards for the parties, and the balance between openness and confidentiality. This study outlines the purpose, scope, and sanctions of the prohibition on audio and video recording and live-streaming under Article 153 of the Code of Civil Procedure and the relevant provisions of the Regulation. It critically assesses the effectiveness of the current regulation in light of monitoring difficulties and the security issues arising from the proliferation of e-hearings. In this context, it discusses whether the existing normative framework is adequate in the face of the risks posed by digital trial practices and substantiates the need for reform requiring explicit procedural safeguards at the legislative level.

Anahtar Kelimeler

• E-trial
• prohibition on recording and live-streaming sound and images
• HMK m. 153
• principle of openness
• supervision of hearings.

Kaynakça

1. Akkan M, Kazmaz Tepe B, ‘Medenî Usûl Hukukunda Yargılamaya Genel Bakış ve İlkeler Konusundaki Gelişim’, iç Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes (edr), Cumhuriyetin 100. Yılında Medenî Usûl ve İcra İflas Hukukumuzun Gelişim ve Değişim Süreci (On İki Levha Yayıncılık 2023) 461-523.
2. Aktepe Artık S, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Medenî Usûl Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı (Seçkin Yayıncılık 2014).
3. Arslan A S, ‘Ses ve Görüntü Nakli Yolu ile Duruşma ve Uygulamasının Değerlendirilmesi’ (2023) 2 (71) Adalet Dergisi 739-767.
4. Arslan A S, E-Duruşma Hukuk Yargılamasında Videokonferans Yöntemi (HMK M. 149) (On İki Levha Yayıncılık 2023) (E-Duruşma).
5. Artantaş G, ‘Duruşmanın Alenîyeti İlkesi ve Sınırlandırılması’ (2022) 71(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 413-436.
6. Aşık İ, ‘Alman Hukukunda Dolaylı Alenîyete İlişkin Gelişmeler ve Düşünceler’ (2017) 13 (38) MİHDER 718-758.
7. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medenî Usûl Hukuku (7. Bs., Yetkin Yayınları 2024).
8. Aydemir D, ‘Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunundan Hukuk Muhakemeleri Kanununa Kanun Değişikliklerine İlişkin Değerlendirme’ (2021) 17 (50) MİHDER 887-992.

9. Brunner A, Schwander I, und Vischer M (eds) Schweizerische Zivilprozessordnung ZPO Kommentar (3. Aufl, DIKE 2024) [Brunner, Schwander, Vischer/ Bölüm Yazarı]
10. Budak A C ve Karaaslan V, Medenî Usûl Hukuku (8. Bs., Filiz Kitabevi 2024).
11. Bultman M, ‘Recording Virtual Justice: Cameras in the Digital Courtroom’ (2021-2022) 90 Fordham Law Review Online 103-118.
12. Cottier M, und Cécile Crevoisier, ‘Digitalisierung der Familienjustiz’ in Roland Fankhauser and Andrea Büchler (eds), Elfte Schweizer FamilienrechtTage (1. Aufl. Stämpfli Verlag AG 2025).
13. Çiftçi P, ‘Özel Hayatın Korunması Menfaati Kapsamında Medeni Yargılamada Alenîyet İlkesinin Sınırlandırılması’ (2018) 20 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 159-189.
14. Domej T, ‘Videokonferenzen im Zivilprozess’ (2022) 11-12 Anwaltsrevue 486- 493.
15. ‘E-Duruşma 81 İlde 5185 Hukuk Mahkemesinde Uygulanıyor’ (E-Duruşma Bilgilendirme, 3 Ocak 2025) Erişim Tarihi 25 Aralık 2025
16. Epping V, and Christian Hillgruber (Hrsg), BeckOK Grundgesetz (63. Aufl., C H Beck 2025).
17. Francken J P, Eberhard Natter und Betina Rieker, ‘Neuregelung der ret Videokonferenztechnik in der Arbeitsgerichtsbarkeit’ NZA 2024, 937-946.
18. Gayretli Aydın S, ‘Medeni Yargılama Hukukunda Ses ve Görüntü Nakli Yoluyla Duruşmaya Katılma’ iç Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan (2017) 19 DEÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 2101-2126.
19. Guyan P, ‘Art 170a ZPO - Einvernahme mittels Videokonferenz’ (2025) 69 Schweizerische Zeitschrift für Zivilprozess- und Zwangsvollstreckungsrecht (ZZZ) 13-24.
20. Güzel F, Medenî Usûl Hukukunda Ses ve Görüntünün Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası (E-Duruşma) (Filiz Yayınevi 2024).
21. Hasırcı H, ‘Medeni Yargılama Hukukunda Elektronik Duruşmalarda Alenîyetin Sağlanması’ (2023) 56 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 449-464.
22. Heinzmann M, und Francesco Trezzini, ‘Verhandlung per Videokonferenz’ in Florian Eichel, Christoph Hurni und Alexander R Markus (eds), Zehn Jahre ZPO - Zwischenstand und Perspektive: Tagung zu Ehren von Jürgen Brönnimann (Stämpfli Verlag AG 2022) 81-95.
23. Işık S, ‘Dijitalleşen Yargılama Süreci: İsviçre ZPO 2025 Revizyonu ve 6100 Sayılı HMK’da e-Duruşma Uygulamalarının Geleceği’ (2025) 10(2) İMHFD 1395-1449.
24. Kale S, ‘Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası (HMK m.149)’ (2013) 9(25) MİHDER 141-155.
25. Karabel E G, ve Dilek Aydemir, ‘ medenî usûl Hukukunda Yargılamanın Hızlandırılması ve Adalete Erişim Hakkı Bakımından Çevrimiçi Yargılama ve Yapay Zekanın Kullanımı’ (2023) 29(1) MÜHF-HAD 530-573.
26. Knol Radoja K, and Dinka Sago, ‘Transparency of Civil Proceedings in the Digital Age’ (2025) 9 ECLIC 429-452.
27. Koç E, ‘Duruşma Tatbikatında Alenîyet iç Serkan Kaya vd. (edr), Medeni Yargıda Dijitalleşmenin Etkileri (On İki Levha Yayınları 2025) 135-138.
28. Kurt Konca N, Medenî Usûl Hukukunda Alenîyet İlkesi (Adalet Yayınevi 2009).
29. Kuru B, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt 1-6 (Demir Demir Yayıncılık 2001).
30. Matthys J, und André Santen, ‘Technische Störungen bei der Durchführung von Videokonferenzen in Zivilverfahren’ Anwaltsrevue 2025, 133-136.
31. Mıdık B, ‘Medeni Yargıda E-Duruşma Pilot Uygulaması ve Yargının Elektronik Dönüşümü Üzerine Bazı Düşünceler’ (Lexpera Blog, 3 Aralık 2025)
32. Mıdık B, ‘Redesigning The Turkish Civil Litigation System in the Light of Online Dispute Resolution (ODR)’ (2025) 29(1) EBYÜ-HFD 599-660.
33. Musielak H, und Wolfgang Voit, Zivilprozessordnung (22. Aufl. Franz Vahlen 2025).
34. Neumann S, ‘Allgemeines und Verfahrensgrundsätze’ in Ulrich Karpenstein, Markus Tobias Kotzur, Johann Justus Vasel, (eds), Handbuch Rechtsschutz in der Europäischen Union (4. Aufl., C H Beck 2024).
35. Özekes M, ‘Dijital Çağda Yargılamanın Geleceği, Adalete Erişim ve Yargılama İlkelerine Genel Bakış’ iç Serkan Kaya vd. (edr), Medeni Yargıda Dijitalleşmenin Etkileri (On İki Levha Yayınları 2025) 101-114.
36. Öztek S, ‘Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Alenîyet İlkesine İlişkin 28 İnci Maddesi ile Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla veya Başka Yerde Duruşma İcrasına İlişkin 149 Uncu Maddesinde 7251 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklikler Hakkında Bazı Düşünceler’ (2021) 66 Adalet Dergisi 641-665.
37. Öztek S, Sema Taşpınar Ayvaz ve Serdar Kale, ‘Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 20 Mart 2020 Tarihli Kanun Teklifi’ne İlişkin Bazı Açıklamalar ve Kanun Teklifinin Değerlendirilmesi’ (2020) 149 TBB Dergisi 77-152.
38. Pekcanıtez H, Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku (16. Bs., İstanbul 2025). [Yazar, Pekcanıtez Usul]
39. Pekcanıtez H, Oğuz Atalay ve Muhammet Özekes, ‘Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair 7251 Sayılı Kanun Hakkında Değerlendirme’ (2020) 150 TBB Dergisi 247-299.
40. Pekcanıtez H, ‘ Medenî Usûl Hukukunda Alenîyet İlkesi’ iç Kemal Yazgan ve Tamer Doğan (edr), Yargı Reformu 2000 Sempozyum (İzmir Barosu Yayınları 2000) 408-427.
41. Rauscher T, und Wolfgang Krüger, Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen (7. Aufl., C H Beck 2025).
42. Roller S, ‘Dabei Sein, Ohne Dabei Zu Sein? - Kriteriren Für Die Gestattung Einer Gerichtlichen Verhandlung Als Videokonferenz’ NZS 2022, 481-488.
43. Sarısözen S, MedenîUsûl Hukukunda Duruşma Düzeni (HMK m.151) (Yetkin Yayınları 2023)
44. Schultzky H, ‘Videokonferenzen im Zivilprozess’ NJW 2003, 313-318.
45. Sieweke S, ‘Videoverhandlungen in der Verwaltungsgerichtsbarkeit - Ein Überblick zu Einsatzmöglichkeiten und rechtlichen Vorgaben’ NVwZ 2025, 1217-1224.
46. Tanrıver S, Medenî Usûl Hukuku (6. Bs., Yetkin Yayınları 2024).
47. Weber-Stecher U, ‘Gerichtsverhandlungen mittels Videokonferenz?’ (2021) 56 Schweizerische Zeitschrift für Zivilprozess- und Zwangsvollstreckungsrecht 705-708.
48. Wiśniewski T, ‘On Some of the Theoretical and Practical Problems Accompanying Remote Hearings in the Light of a Fair Civil Trial’ (2023) Krytyka Prawa 58-80.
49. Yılmaz E, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi (4. Bs., Yetkin Yayınları 2021).