Uluslararası Yatırım Hukukunda Yatırımcıların Meşru Beklentilerinin Korunmasının Sınırları ve Dengelenmesi

Öz

Uluslararası yatırım hukukunda yatırımcıların meşru beklentilerin korunması, devletler arasındaki ilişkilerin temelini oluşturan iyi niyet ilkesine dayanmaktadır. Meşru beklentilerin korunması prensibi, genellikle adil ve hakkaniyetli muamele standardının bir parçası olarak kabul edilir. Buna göre yatırımcı, ev sahibi devletin şeffaf, tutarlı, belirsizlikten uzak hareket etmesini ve yatırıma temel teşkil eden kararları keyfi olarak değiştirmemesini veya iptal etmemesini bekler. Ancak bu koruma sınırsız değildir ve makul bir şekilde yorumlanmalıdır. Bir anlamda yatırımcı menfaatleri ile devletin ve kamunun menfaatleri arasında bir denge kurulmalıdır. Bu dengeleme uluslararası yatırım hukukunun meşruiyeti için de önemli bir husustur. Yatırım hukukunda meşru beklentilerin sınırlarını belirleyen bazı temeller öne çıkmaktadır. Ev sahibi devletlerin düzenleme yetkisi çerçevesinden yatırım anlaşmaları, devletin hukuki tasarruflarını yatırımcı lehine dondurduğu anlamına gelmez. Devletler, kamu yararı gereğince kamu sağlığı, çevre veya güvenlik gibi alanlarda düzenleme yapma yetkisini haiz olmayı sürdürürler. Bu müdahalelerin meşru kabul edilmesi için "kabul edilebilir değişiklik marjı" içinde kalması ve orantılılık ilkesine uygun olması gerekir. Yine yatırımcının özen yükümlülüğü gereğince yatırımcı, yatırım yapacağı ülkenin politik ve hukuki şartlarını analiz etmekle yükümlüdür. Yatırım, doğası gereği risk barındırır ve yatırımcı, ülkedeki istikrarsız durumları öngörmek durumundadır. Sadece devletin değil, yatırımcının da süreçte gerekli özeni göstermesi meşruiyetin bir şartıdır denebilir. Adil ve hakkaniyetli muamele standardı, devletin yasal çerçevesini her zaman yatırımcı lehine sabitlemesi olarak yorumlanamaz. Beklentilerin korunması, devletin demokratik ve idari mekanizmalarını felç etmemeli; aksine öngörülebilir bir iş ortamı ile kamu yararı arasında makul bir denge kurmalıdır. Sonuç olarak, meşru beklentilerin korunması mutlak bir koruma kalkanı değil, devletin egemenlik hakları ile yatırımcının hukuki güvenlik ihtiyacının uzlaştırıldığı bir sınırlandırma rejimidir.

Anahtar Kelimeler

• Yatırım Tahkimi
• Meşru Beklentiler
• Adil ve Hakkaniyetli Muamele
• Düzenleme Yetkisi
• Özen Yükümlülüğü

The Limits And Balancing of Protecting Investors' Legitimate Expectations in International Investment Law

Öz

The protection of investors' legitimate expectations in international investment law is based on the principle of good faith, which underpins relations between states. The principle of protection of legitimate expectations is generally recognized as part of the fair and equitable treatment standard. Accordingly, the investor expects the host state to act transparently, consistently, and without ambiguity, and not to arbitrarily alter or revoke decisions underlying the investment. However, this protection is not unlimited and must be interpreted in a reasonable manner. In a sense, a balance must be struck between investor interests and the interests of the state and the public. This balancing is also important for the legitimacy of international investment law. Some fundamentals that determine the limits of legitimate expectations in investment law come to the fore. Investment treaties within the framework of the regulatory authority of host states do not mean that the state freezes its legal dispositions in favor of the investor. States retain the power to regulate in the public interest in areas such as public health, environment or security. In order for these interventions to be legitimate, they must remain within the “acceptable margin of variation” and comply with the principle of proportionality. Again, pursuant to the investor's duty of care, the investor is obliged to analyze the political and legal conditions of the country of investment. Investment is inherently risky and the investor must anticipate unstable situations in the country. It can be said that not only the state but also the investor's due diligence in the process is a condition of legitimacy. The standard of fair and equitable treatment cannot be interpreted as the state always fixing its legal framework in favor of the investor. The protection of expectations should not paralyze the democratic and administrative mechanisms of the state; on the contrary, it should strike a reasonable balance between a predictable business environment and the public interest. In conclusion, the protection of legitimate expectations is not an absolute protection shield, but a limitation regime that reconciles the sovereign rights of the state with the investor's need for legal security.

Anahtar Kelimeler

• Investment Arbitration
• Legitimate Expectations
• Fair and Equitable Treatment
• Right to Regulate
• Due Diligence

Kaynakça

1. Albayrak G, Uluslararası Yatırım Hukukuna Küresel Anayasacılık Yaklaşımı (On İki Levha Yayıncılık 2018).
2. Başaran HR, ‘The Protection of Legitimate Expectations in International Law’ (2024) 25 San Diego International Law Journal 77-100.
3. Bjorge E, ‘Legitimate Expectations’ iç Anne Peters (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2023).
4. Blandford AC, ‘The History of Fair and Equitable Treatment before the Second World War’ (2017) 32(2) ICSID Review 287-303.
5. Blesa JJG, ‘Indeterminacy, Ideology and Legitimacy in International Investment Arbitration: Controlling International Private Networks of Legal Governance?’ (2021) 35(5) International Journal for the Semiotics of Law - Revue Internationale de Sémiotique Juridique 1967-1994.
6. Boz SS, İdare Hukukunda Haklı Beklentinin Korunması (Seçkin Yayınları 2017).
7. Burgstaller M ve Risso G, ‘Due Diligence in International Investment Law’ (2021) 38(6) Journal of International Arbitration 697-722.
8. Corten O ve Kolb R, ‘Reasonableness in International Law’ iç Anne Peters (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2021).

9. Crawford E, ‘Proportionality’ iç Rüdiger Wolfrum (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2011).
10. De Brabandere E, ‘Full Protection and Security’ iç Anne Peters (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2022).
11. Dolzer R, Kriebaum U ve Schreuer C, Principles of International Investment Law (3. baskı, OUP 2022).
12. Gökdemir M, Uluslararası Yatırım Hukukunda Ev Sahibi Devletin Tam Koruma ve Güvenlik Yükümlülüğü (On İki Levha Yayıncılık 2025).
13. Grierson-Weiler TJ ve Laird IA, ‘Standards of Treatment’ iç Peter Muchlinski, Federico Ortino ve Christoph Schreuer (eds), The Oxford Handbook of International Investment Law (OUP 2008) 259-304.
14. Henckels C, Proportionality and Deference in Investor-State Arbitration: Balancing Investment Protection and Regulatory Autonomy (CUP 2015).
15. Junngam N, ‘The Full Protection and Security Standard in International Investment Law: What and Who Is Investment Fully (?) Protected and Secured from?’ (2018) 7(1) American University Business Law Review 1-100.
16. Karahanoğulları O, İdare Hukuku (Turhan Kitabevi 2022).
17. Karaoğlu AO, Yabancı Yatırımların Korunmasında Uluslararası Hukukun Rolü (On İki Levha Yayıncılık 2019).
18. Kışla SN, Uluslararası Yatırım Andlaşmalarının Yorumlanması (Adalet Yayınevi 2022).
19. Kläger R, ‘Fair and Equitable Treatment’ in International Investment Law (OUP 2011).
20. Koivurova T ve Singh K, ‘Due Diligence’ iç Anne Peters (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2022).
21. Kurtoğlu Yenipınar Z, Antlaşmaların Yorumlanması Bağlamında Uluslararası Yatırım Hukuku ve Hukukun Parçalanması (On İki Levha Yayıncılık 2025).
22. Levashova Y, ‘Fair and Equitable Treatment and Investor’s Due Diligence Under International Investment Law’ (2020) 67 Netherlands International Law Review 233-255.
23. Nalçacıoğlu Erden Z, Milletlerarası Yatırım Hukukunda Dolaylı Kamulaştırma (On İki Levha Yayıncılık 2015).
24. Newcombe A ve Paradell L, Law and Practice of Investment Treaties: Standards of Treatment (Kluwer Law International 2009).
25. Nový Z, ‘The Dichotomy of Obligations of Conduct and Result in International Investment Law’ (2022) COFOLA International 170-206.
26. Ocakhan Ö, Uluslararası Yatırım Hukukunda Adil ve Hakkaniyetli Muamele (On İki Levha Yayıncılık 2025).
27. Ocakhan Ö, Uluslararası Yatırım Hukukunda Meşru Beklentiler (On İki Levha Yayıncılık 2021).
28. Ortino F, The Origin and Evolution of Investment Treaty Standards: Stability, Value, and Reasonableness (OUP 2019).
29. Paine J, ‘On Investment Law and Questions of Change’ (2017) 19(2) The Journal of World Investment & Trade 173-207.
30. Palombino FM, Fair and Equitable Treatment and the Fabric of General Principles (TMC Asser Press 2018).
31. Paparinskis M, The International Minimum Standard and Fair and Equitable Treatment (OUP 2013).
32. Partalcı R, ‘Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Antlaşmalarında Düzenlenen “Adil ve Eşit Davranma Yükümlülüğü”‘ (2016) 36(2) Public and Private International Law Bulletin 131-162.
33. Potesta M, ‘Legitimate Expectations in Investment Treaty Law: Understanding the Roots and the Limits of a Controversial Concept’ (2013) 28(1) ICSID Review 88-122.
34. Rajput A, ‘Due Diligence in International Investment Law: From the Law of Aliens to Responsible Investment’ iç Heike Krieger, Anne Peters ve Leonhard Kreuzer (eds), Due Diligence in the International Legal Order (OUP 2020) 273-287.
35. Reinisch A ve Schreuer C, International Protection of Investments: The Substantive Standards (CUP 2020).
36. Sacerdoti G, ‘Havana Charter (1948)’ iç Rüdiger Wolfrum (ed), Max Planck Encyclopedia of Public International Law (OUP 2014).
37. Sattorova M, Ho J, ‘The Rise of Due Diligence in International Investment Law’ (2026) 29(1) Journal of International Economic Law 39-63.
38. Schreuer C, ‘Full Protection and Security’ (2010) 1(2) Journal of International Dispute Settlement 1-17.
39. Şit Köşgeroğlu B, Enerji Yatırım Sözleşmeleri ve Bunların Uluslararası Yatırım Anlaşmaları ile Korunması (Vedat Kitapçılık 2012).
40. Tiryakioğlu B, Doğrudan Yatırımların Uluslararası Hukukta Korunması (2. baskı, Yetkin Yayınları 2022).
41. Tudor I, The Fair and Equitable Treatment Standard in the International Law of Foreign Investment (OUP 2008).
42. Ünüvar G, Uluslararası Yatırım Hukuku Anlaşmaları ve Tahkim Uygulamalarının Evrimi: Dolaylı Kamulaştırma ile Adil ve Hakkaniyetli Muamele (On İki Levha Yayınları 2024).
43. Vadi V, Proportionality, Reasonableness and Standards of Review in International Investment Law and Arbitration (Edward Elgar Publishing 2018).
44. Violi F, ‘The Function of the Triad ‘Territory’, ‘Jurisdiction’, and ‘Control’ in Due Diligence Obligations’ iç Heike Krieger, Anne Peters ve Leonhard Kreuzer (eds), Due Diligence in the International Legal Order (OUP 2020) 75-91.
45. Uluslararası Hakemlik ve Yargı Kararları Biwater Gauff (Tanzania) Ltd v United Republic of Tanzania (Award) ICSID Case No ARB/05/22 (24 July 2008).
46. BSG Resources Limited and others v Republic of Guinea (Award) ICSID Case No ARB/14/22 (18 May 2022).
47. Charanne and Construction Investments v Spain (Award) SCC Case No V 062/2012 (21 January 2016).
48. CMS Gas Transmission Company v The Republic of Argentina (Award) ICSID Case No ARB/01/8 (12 May 2005).
49. Corfu Channel (UK v Albania) (Judgment) (1949) ICJ Rep 4.
50. Crystallex International Corporation v Bolivarian Republic of Venezuela (Award) ICSID Case No ARB(AF)/11/2 (4 April 2016).
51. Duke Energy International Peru Investments No 1 Ltd v Republic of Peru (Award) ICSID Case No ARB/03/28 (18 August 2008).
52. El Paso Energy International Company v Argentina (Award) ICSID Case No ARB/03/15 (27 October 2011).
53. Enron Corporation and Ponderosa Assets LP v Argentine Republic (Award) ICSID Case No ARB/01/3 (22 May 2007).
54. LG&E Energy Corp and others v Argentine Republic (Decision on Liability) ICSID Case No ARB/02/1 (3 October 2006).
55. Mamidoil Jetoil Greek Petroleum Products Société SA v Republic of Albania (Award) ICSID Case No ARB/11/24 (30 March 2015).
56. Obligations of States in respect of Climate Change (Advisory Opinion) ICJ (23 July 2025).
57. Parkerings-Compagniet AS v Lithuania (Award) ICSID Case No ARB/05/8 (14 August 2007).
58. Philip Morris Brands Sàrl and others v Oriental Republic of Uruguay (Award) ICSID Case No ARB/10/7 (8 July 2016).
59. PSEG Global Inc and others v Republic of Turkey (Award) ICSID Case No ARB/02/5 (19 January 2007).
60. Ronald S Lauder v Czech Republic (Final Award) UNCITRAL (3 September 2001).
61. Rumeli Telekom AS and Telsim Mobil Telekomunikasyon Hizmetleri AS v Republic of Kazakhstan (Award) ICSID Case No ARB/05/16 (29 July 2008).
62. Saluka Investments BV v The Czech Republic (Partial Award) UNCITRAL (17 March 2006).
63. Suez and others v The Argentine Republic (Decision on Liability) ICSID Case No ARB/03/19 (30 July 2010).
64. Sun Reserve Luxco Holdings SRL v Italy (Award) SCC Case No 132/2016 (25 March 2020).
65. Tecnicas Medioambientales Tecmed SA v The United Mexican States (Award) ICSID Case No ARB (AF)/00/2 (29 May 2003).
66. United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran (USA v Iran) (Judgment) (1980]) ICJ Rep 3.
67. Wena Hotels Ltd v Arab Republic of Egypt (Award) ICSID Case No ARB/98/4 (8 December 2000).