Güvenlik Tedbirlerinde Tehlikelilik, Savcılık Yetkisi ve Yargısal Denetim: Almanya ve Türkiye Hukuku Bakımından Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

Güvenlik tedbirleri, ceza hukukunun yalnızca geçmişte işlenen fiile karşılık verme işleviyle sınırlı olmadığını; aynı zamanda gelecekteki tehlikenin önlenmesi ve toplum güvenliğinin korunması amacıyla da hareket ettiğini göstermektedir. Bu yönüyle güvenlik tedbirleri, ceza yaptırımlarından farklı olarak failin kusurundan çok tehlikelilik hâli, risk değerlendirmesi ve önleyici müdahale mantığıyla ilişkilidir. Ancak bu gelecek yönelimi, kişi özgürlüğü, ölçülülük, yargısal denetim, savunma hakkı ve hukuki güvenlik bakımından güçlü güvenceleri gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Almanya ve Türkiye hukukunda güvenlik tedbirlerini tehlikelilik, savcılık yetkisi ve yargısal denetim ekseninde karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Alman hukukunda “Maßregeln der Besserung und Sicherung” başlığı altında düzenlenen güvenlik tedbirleri, savcılık makamının soruşturmadaki güçlü konumu, ölçülülük ilkesi ve mahkeme denetimiyle birlikte ele alınmaktadır. Türk hukukunda ise güvenlik tedbirlerinin normatif yapısı, infaz süreci, savcılığın soruşturmadaki rolü ve uygulamada doğabilecek temel hak sorunları değerlendirilmektedir. Bu bağlamda çalışma, güvenlik tedbirlerinin tehlikelilik kavramı üzerinden genişleyen önleyici ceza adaleti anlayışının hukuk devleti, insan onuru ve temel hak güvenceleri bakımından doğurduğu sonuçları da tartışmaktadır. Çalışma, güvenlik tedbirlerinin meşruiyetinin yalnızca toplum güvenliği amacına değil; bu amacın somut tehlikelilik değerlendirmesi, sıkı yargısal denetim, gerekçelendirme yükümlülüğü, savunma hakkı, ölçülülük ilkesi ve düzenli gözden geçirme mekanizmalarıyla sınırlandırılmasına bağlı olduğunu ileri sürmektedir. Bu nedenle güvenlik tedbirleri, cezaya alternatif nötr kurumlar olarak değil, özgürlük ve güvenlik dengesi içinde sürekli denetlenmesi gereken önleyici ceza adaleti araçları olarak ele alınmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Güvenlik tedbirleri
• tehlikelilik
• savcılık yetkisi
• yargısal denetim
• ölçülülük ilkesi
• önleyici ceza adaleti
• karşılaştırmalı ceza hukuku

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

Bu çalışma, insan katılımcılar veya hayvanlar üzerinde yürütülen bir araştırma içermemektedir. Çalışmada kişisel veri kullanılmamış, etik kurul izni gerektiren herhangi bir araştırma yöntemi uygulanmamıştır. Araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Dangerousness, Prosecutorial Authority and Judicial Review in Security Measures: A Comparative Assessment of German and Turkish Law

Öz

Security measures demonstrate that criminal law is not limited to responding to acts committed in the past, but also operates to prevent future danger and protect public security. Unlike punishment, security measures are primarily connected not with the offender’s culpability, but with dangerousness, risk assessment, and the logic of preventive intervention. Yet this future-oriented character requires strong safeguards concerning personal liberty, proportionality, judicial review, and defence rights. This article examines security measures in German and Turkish law through the interrelated concepts of dangerousness, prosecutorial authority, and judicial oversight. In German law, security measures are regulated under the concept of Maßregeln der Besserung und Sicherung and are considered together with the strong role of the prosecution service and court supervision. In Turkish law, the article evaluates the normative structure of security measures, the enforcement process, and potential fundamental rights concerns arising in practice. The article argues that the legitimacy of security measures depends not merely on the aim of public security, but on strict judicial control, proportionality, reasoned decision-making, defence rights, and fundamental rights guarantees. Therefore, security measures should be understood not as neutral alternatives to punishment, but as preventive criminal justice tools requiring continuous rights-based scrutiny. It also highlights the implications of preventive criminal justice for the rule of law, human dignity, and the protection of individual rights.

Anahtar Kelimeler

• Security measures
• dangerousness
• prosecutorial authority
• judicial review
• proportionality
• preventive criminal justice
• comparative criminal law

Proje Numarası

Yoktur

Kaynakça

1. Akkaş, Ahmet Hulusi, Bir Güvenlik Tedbiri Türü Olarak Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma (Hak Yoksunlukları) (Adalet Yayınevi, Ankara 2021).
2. Arslan, Mehmet, ‘Ceza Davasında Mahkûmiyet Hükmünün Gerekçesinin Yazılması’ (2016) 27 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 549-608.
3. Artuk, Mehmet Emin, ‘Güvenlik Tedbirleri’ (2010) XII(1-2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 461-488.
4. Artuk, Mehmet Emin ve Alan Akcan, Esra, ‘Mukayeseli Hukuk ve Türk Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri’ (2016) 3(2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5-22.
5. Artuk, Mehmet Emin ve Yılmaz, Erkam, ‘Teorik Açıdan Güvenlik Tedbirleri’ (2021) 7(2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7-44.
6. Artuk, Mehmet Emin, Gökcen, Ahmet, Alşahin, Mehmet Emin ve Çakır, Kerim, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet Yayınevi, Ankara).
7. Ashworth, Andrew and Zedner, Lucia, Preventive Justice (Oxford University Press, Oxford 2014).
8. Avşar, Erdinç, ‘Cumhuriyet Savcısının Delil Değerlendirmesi’ (2021) 12(46) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 123-134.

9. Aydın, Mustafa, ‘Türk Ceza Hukukunda Müsadere’ (2023) 20(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1061.
10. Aydın, Öykü Didem, ‘Malvarlığına İlişkin Bir Emniyet Tedbiri Olarak Türk Ceza Yasası’nda Müsadere’ (1993) 43(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.
11. Aytekin İnceoğlu, Asuman, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Kararları Işığında Güvenlik Tedbirlerini Düzenleyen Normların Zaman Bakımından Uygulanması’ (2013) 19(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1127-1156.
12. Centel, Nur, Zafer, Hamide ve Çakmut, Özlem, Türk Ceza Hukukuna Giriş (Beta Yayıncılık, İstanbul).
13. Centel, Nur ve Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku (Beta Yayıncılık, İstanbul).
14. Dilberoğlu, A. Vedat, ‘Cezalar ve Güvenlik Tedbirlerinin Amacı ve Niteliği’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1517-1527.
15. Eryıldız, Hüsnü Sefa, ‘Alman Ceza Hukukunda İyileştirme ve Güvenlik Tedbirlerinin Tatbikinde Ölçülülük’ (2024) 73(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 791-835.
16. Giyik, Abdulbaki, ‘Eşya Müsaderesinin Olumsuz Koşulu: Eşyanın İyiniyetli Üçüncü Kişiye Ait Olmaması’ (2024) 30(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 88-132.
17. Güler, Gamze, ‘Bir Güvenlik Tedbiri Olarak Müsadere ve Göçmen Kaçakçılığı Suçu (TCK m. 79) Bakımından Uygulaması’ (2023) 10(2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 265-296.
18. Harcourt, Bernard E., Against Prediction: Profiling, Policing, and Punishing in an Actuarial Age (University of Chicago Press, Chicago 2007).
19. Kelep Pekmez, Tuba, ‘Ceza Muhakemesinde Objektif Bir Taraf Olarak Savcılık Makamı’ (2021) 7(2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 275-291.
20. Koca, Mahmut ve Üzülmez, İlhan, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık, Ankara).
21. Monahan, John, ‘The Prediction of Violent Behavior: Toward a Second Generation of Theory and Policy’ (1984) 141 American Journal of Psychiatry 10-15.
22. Morse, Stephen J., ‘Mental Disorder and Criminal Law’ (2011) 101 Journal of Criminal Law and Criminology 885-968.
23. Naucke, Wolfgang, ‘Die robuste Tradition des Sicherheitsstrafrechts’ (2010) 93(2) Kritische Vierteljahresschrift für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft 129-136.
24. Özbek, Veli Özer, Doğan, Koray ve Bacaksız, Pınar, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık, Ankara).
25. Özgenç, İzzet, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık, Ankara).
26. Öztürk, Bahri, Tezcan, Durmuş, Erdem, Mustafa Ruhan ve diğerleri, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku (Seçkin Yayıncılık, Ankara).
27. Roxin, Claus ve Schünemann, Bernd, Strafverfahrensrecht (C.H. Beck).
28. Weigend, Thomas, ‘A Judge by Another Name? Comparative Perspectives on the Role of the Public Prosecutor’ içinde Erik Luna ve Marianne L Wade (ed), The Prosecutor in Transnational Perspective (Oxford University Press 2012).
29. Yaşar, Ercan, ‘Alman Ceza Hukukunda Bir Emniyet Tedbiri Türü Olarak Güvenlik Amaçlı Müşahede Altında Tutma’ (2018) XXII(3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 263-280.
30. Yıldız, Mehmet Emre, Ceza Hukukunda Akıl Hastalığının Kusur Yeteneğine Etkisi ve Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri (Adalet Yayınevi, Ankara 2020).
31. Yılmaz, Candan, ‘Kriminolojik Açıdan: Akıl Hastalığı ve Suç’ (2018) 24(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 743-765.
32. Zedner, Lucia, ‘Preventive Justice or Pre-Punishment? The Case of Control Orders’ (2007) 60 Current Legal Problems 174-203.
33. Mevzuat 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
34. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
35. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.
36. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu.
37. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi.
38. Strafgesetzbuch (StGB).
39. Strafprozessordnung (StPO).
40. Mahkeme Kararları Bundesverfassungsgericht, Urteil vom 4 Mai 2011, 2 BvR 2365/09, 2 BvR 740/10, 2 BvR 2333/08, 2 BvR 1152/10, 2 BvR 571/10.
41. M v Germany App no 19359/04 (ECtHR, 17 December 2009).
42. Winterwerp v Netherlands App no 6301/73 (ECtHR, 24 October 1979).
43. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/312, K. 2017/11, 17.01.2017.
44. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2014/3831, K. 2014/5711, 08.05.2014.
45. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/22196, K. 2022/20314, 19.10.2022.