Rethinking the Role of the Human Judge in the Rule of Law

Öz

The rule of law aspires to establish a just and objective order in which the law prevails over the arbitrary rule of man. To achieve this ideal, it envisages principles of legality that ensure the objectivity of law and adjudication. One of the most important roles in the realization of the principled vision rests with the judge. The mind-independent laws apply to the facts by the judge’s rational endeavor. The rule of law does not ignore the inevitability of subjectivity in human conduct. In fact, it makes room for subjectivity in the sense that it saves the legal order from being purely mechanical and humanizes it with social values. At the same time, it reconciles the objectivity of law with the judge’s relative subjectivity through rational legal reasoning and justified judgments. Legal AI applications throw into question the centrality of human judges. The potential for AI to develop human-like legal reasoning and possibly take on judicial decision-making functions compels a reconsideration of the judge’s role in the rule of law. Our research suggests that constitutionalized social values necessitate a human element in adjudication, though AI can positively enhance effectiveness and efficiency within the judiciary.

Anahtar Kelimeler

• the rule of law
• human judge
• artificial intelligence
• objectivity
• judge’s role

Hukuk Devletinde İnsan Hâkimin Rolünü Yeniden Düşünmek

Öz

Hukuk devleti insanın keyfî yönetimi yerine hukukun hâkim olduğu adil ve objektif düzen idealidir. Bu hedefi gerçekleştirmek için hukukun ve yargılamanın objektifliğini sağlayacak hukukilik ilkeleri öngörür. İlkesel vizyonun hayata geçirilmesinde ise en önemli rollerden biri hâkime aittir. Öznelerden bağımsız bir varoluşa sahip hukuk kurallarının vakıaya etkisi hâkim eliyle gerçekleşir. Hukuk devleti anlayışı insan edimi söz konusu olduğunda sübjektifliğin kaçınılmazlığını göz ardı etmez. Hatta, ahlaki değerlerle genişleyen anlamıyla hukuk devleti, nötr hukuk düzenini bütünüyle mekanik olmaktan kurtarma ve toplumsal değerlerle insanileştirme yönüyle sübjektifliğe alan açar. Buna karşın, kural temelli rasyonel hukuki muhakeme ve hükmün gerekçelendirilmesi gibi tedbirlerle hukukun objektifliği ile yargılamanın görece sübjektifliğini birbirini tamamlayacak unsurlar olarak konumlandırır. Yapay zekâ teknolojilerinin hukuk alanında günden güne yaygınlık kazanması, hukukun uygulanmasında hâkimin merkezi rolüne dair yerleşik kabullerin sorgulanmasını beraberinde getirmektedir. Yapay zekâ uygulamalarının hukuki muhakeme kabiliyeti kazanması ve ilerleyen süreçte hâkime yardımcı bir araç olmaktan öteye geçerek yargısal karar verme rolünü üstlenmesi ihtimali, mevcut hukuk devleti anlayışı içinde hâkimin işlevini yeniden düşünmeyi gerektirir. Çalışmamızda, insan hâkimin sistem içindeki işlevi irdelendikten sonra, anayasal nitelik kazandırılan toplumsal değerlerin yargılamada insan unsurunu zorunlu kıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, yapay zekâ uygulamalarının yargılamada etkililiği ve verimliliği artıracak potansiyelinden yararlanmanın olumlu katkılar sunacağı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• hukuk devleti
• insan hâkim
• yapay zekâ
• objektiflik
• hâkimin rolü

Kaynakça

1. Abanoz-Öztürk, Buket, “Ceza Muhakemesinde Sanığın Mükerrer Suç İşleme Riskinin Hesaplanması: COMPAS Algoritması ve Adil Yargılanma Hakkı”, Ed. Balcı, Murat; Aydın, Hüseyin, Yapay Zekânın Cezai Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara, 2021.
2. Aktaş, Sururi, “Hukuk Devleti İdealine Felsefi Bir Bakış”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, 2020.
3. Anayasa Mahkemesi Başkanlığı, “Bireysel Başvuru İstatistikleri (23 Eylül 2012 - 31 Aralık 2024”, https://www.anayasa.gov.tr/media/9630/bbistatistikler.pdf, (03.03.2025).
4. Antalya, Osman Gökhan, “Hukuk Bilimine Katkı Olarak” Hukuk Metodolojisi, Cilt II, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
5. Aquinas, Thomas, “Summa Theologiae”, 1920, https://www.newadvent.org/summa/, (15.11.2024).
6. Aral, Vecdi, Hukuk ve Hukuk Bilimi Üzerine, 7. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2010
7. Aristotle (Terc. Jowett, B.), “Politics”, Ed. Barnes, Jonathan, Complete Works of Aristotle, Cilt 2, Princeton University Press, Princeton, 1984.
8. Artificial Intelligence Act (Regulation (EU) 2024/1689)”, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401689, (16.11.2024).

9. Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), https://www.ab.gov.tr/siteimages/resimler/Nihai-ABB-HCDB-GDPR.pdf, (12.11.2024).
10. Aydoğdu, Yasin, Hukuk Devletinin Dijital Çağdaki Görünümü: Riskler, Önlemler ve Bir Öneri Olarak Robot Yargıçlar, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
11. Beccaria, Cesare (Terc. Selçuk, Sami), Suçlar ve Cezalar Hakkında, 5. Baskı, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 2015.
12. Bedner, Adriaan, “The Promise of a Thick View”, Ed. May, Christopher; Winchester, Adam, Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2018.
13. Bench-Capon, Trevor, “The Need for Good Old Fashioned AI and Law”, Jusletter-IT, 2020, https://doi.org/10.38023/cefe7081-e6dd-49de-9592-9adbb6063fd6, (15.11.2024).
14. Berlinski, David, The Advent of the Algorithm: The 300-Year Journey From an Idea to the Computer, Harcourt, San Diego, 2000.
15. “Better Rules for Government Discovery Report”, 2018, https://www.digital.govt.nz/dmsdocument/95-better-rules-for-government-discovery-report/html. (15.11.2024).
16. Bingham, Tom, The Rule of Law, Allen Lane, London, 2010.
17. Birtane, Şermin, “Hâkime Yardımcı Yapay Zekâ”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Cilt 15, Sayı 59, 2024.
18. Bix, Brian H., A Dictionary of Legal Theory, Oxford University Press, Oxford, 2004.
19. Bix, Brian H., Jurisprudence: Theory and Context, 8. Baskı, Sweet & Maxwell, London, 2019.
20. Bladini, Moa; Bergman-Blix, Stina, “The Judge Under Pressure: Fostering Objectivity by Abandoning the Myth of Dispassion”, Ed. Giannoulopoulos, Dimitrios; McDermott, Yvonne, Judicial Independence Under Threat, Proceedings of the British Academy, Cilt 250, Oxford University Press, Oxford, 2022.
21. Bora-Çınar, Sevda, “Dava Yönetimi ve Yapay Zekâ Etkileşimi Üzerine Düşünceler”, Legal Hukuk Dergisi, Cilt 20, Sayı 234, 2022.
22. Bracton, Henry de, “On the Laws and Customs of England, Vol. II”, https://amesfoundation.law.harvard.edu/Bracton/Unframed/English/v2/33.htm. (14.11.2024).
23. Braden, George D., “The Search for Objectivity in Constitutional Law”, The Yale Law Journal, Cilt 57, Sayı 4, 1948.
24. Can, Osman, “Belirlilik İlkesine Anayasal Bakış”, Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1-2, 2005.
25. Cardozo, Benjamin C., The Nature of the Judicial Process, Universal Law Publishing, New Delhi, 2010.
26. Catanzariti, Mariavittoria, “Algorithmic Law: Law Production by Data or Data Production by Law?”, Ed. Micklitz, Hans-W; Pollicino, Oreste; Reichman, Amnon; Simoncini, Andrea; Sartor, Giovanni; De Gregorio, Giovanni, Constitutional Challenges in the Algorithmic Society, Cambridge University Press, Cambridge, 2021.
27. Chevallier, Jacques (Terc. Gürcan, Ertuğrul Cenk), Hukuk Devleti, İmaj Yayıncılık, Ankara, 2010.
28. Chiassoni, Pierluigi, “Is Realism at Odds with Constitutional Democracy? ”, Ed. Chiassoni, Pierluigi; Spaić, Bojan, Judges and Adjudication in Constitutional Democracies: A View from Legal Realism, Springer International Publishing, Cham, 2021.
29. Coke, Edward, The First Part of the Institutes of the Laws of England, Cilt I, 19. Baskı, J. & W. T. Clarke and Others, London, 1832.
30. Colby, Thomas B., “In Defense of Judicial Empathy”, Minnesota Law Review, Cilt 96, 2012.
31. Costa, Pietro, “The Rule of Law: An Outline of Its Historical Foundations”, Ed. May, Christopher; Winchester, Adam, Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2018.
32. Craig, Paul, “Formal and Substantive Conceptions of the Rule of Law: An Analytical Framework”, Ed. Bellamy, Richard, The Rule of Law and the Separation of Powers, Routledge, London, 2005.
33. Çiçekfidan, Halil, Avrupa Birliği’nde Temel Hakların Korunması: Temel Haklar Şartı ve Onu Doğuran Süreç Üzerine Bir İnceleme, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
34. Dicey, Albert Venn, Lectures Introductory to the Study of the Law of the Constitution, Ed. Allison, J. W. F., Cilt I, Oxford University Press, Oxford, 2013.
35. Dinçkol, Abdullah, “Hâkimin Karar Verme Sürecinde Temel İlkeler”, Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi, Afa Yayınları, Cilt 2, 1995.
36. Dinçkol, Abdullah, “Hâkimin Takdir Yetkisinin Kullanılması Sürecinde Hakkaniyet”, Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi-İstanbul Barosu Yayını, Cilt 9, 2003.
37. Doehring, Karl (Terc. Mumcu, Ahmet), Genel Devlet Kuramı: Sistematik Bir Yaklaşım, İnkılâp, İstanbul, 2019.
38. Dworkin, Ronald, A Matter of Principle, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 1985.
39. Dworkin, Ronald, “Hard Cases”, Harvard Law Review, Cilt 88, Sayı 6, 1975.
40. Dworkin, Ronald, Law’s Empire, Belknap Press, Cambridge, Massachusetts, 1986.
41. Dworkin, Ronald, Taking Rights Seriously, Bloomsbury Academic, London, 2013.
42. Edis, Seyfullah, “Hukukun Uygulanmasında Yargıca Tanınmış Takdir Yetkisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 30, Sayı 1, 1973.
43. Erdoğan, Gökhan, “Yapay Zekâ ve Hukukuna Genel Bir Bakış”, Adalet Dergisi, Sayı 66, 2021.
44. Erdoğan, Mustafa, Anayasal Demokrasi, 12. Baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2015.
45. Etcheverry, Juan B., “Rule of Law and Judicial Discretion: Their Compatibility and Reciprocal Limitation”, Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie, Cilt 104, Sayı 1, 2018.
46. Ferrajoli, Luigi, “The Past and the Future of the Rule of Law”, Ed. Costa, Pietro; Zolo, Danilo, The Rule of Law: History, Theory and Criticism, Springer Netherlands, Dordrecht, 2007.
47. Finnis, John, Natural Law and Natural Rights, 2. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2011.
48. Finnis, John, “Natural Law Theories”. Ed. Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Stanford University, 2020, https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/natural-law-theories/, (16.11.2024).
49. Fiss, Owen M., “Objectivity and Interpretation”, Stanford Law Review, Cilt 34, 1982.
50. Foran, Michael P., “The Rule of Good Law: Form, Substance and Fundamental Rights”, The Cambridge Law Journal, Cilt 78, Sayı 3, 2019.
51. Fornasier, Mateus De Oliveira, “Artificial Intelligence and Democratic Rule of Law”, Revista de Estudos Constitucionais, Hermenêutica e Teoria Do Direito, Cilt 13, Sayı 3, 2022.
52. Frank, Jerome, Courts on Trial: Myth and Reality in American Justice, Princeton University Press, New Jersey, 1973.
53. Fuller, Lon L., The Morality of Law, Gözden Geçirilmiş Baskı, Yale University Press, New Haven, 1969.
54. Gökcan, Hasan Tahsin, “Anayasal Denetimin Fonksiyonları Bağlamında Türk Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararlarının Objektif Etkisinin Anayasal Temelleri Üzerine Bir İnceleme”, Cilt 41, Sayı 1, 2024.
55. Görentaş, Burak, Sanal Yargıç, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2024.
56. Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 17. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım, Bursa, 2020.
57. Grey, Thomas C., “The New Formalism”, Stanford Public Law and Legal Theory Working Paper Series, No. 4, Stanford, 1999.
58. Hart, H. L. A., The Concept of Law, 3. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2012.
59. Hatemi, Hüseyin, Hukuk Devleti Öğretisi, İşaret Yayınları, İstanbul, 1989.
60. Hayek, F. A., Law, Legislation, and Liberty, Ed. Shearmur, Jeremy, The University of Chicago Press, Chicago, 2021.
61. Hayek, F. A., The Road to Serfdom, Routledge, London, 2006.
62. Holmes, Oliver Wendell, “Gompers v. US, 233 U.S. 604 (1914)”, https://caselaw.findlaw.com/court/us-supreme-court/233/604.html, (16.11.2024).
63. Holmes, Oliver Wendell, The Common Law, Ed. Howe, Mark DeWolfe, Little, Brown & Co., Inc., Boston, 1963.
64. Huhn, Wilson, “The Stages of Legal Reasoning: Formalism, Analogy, and Realism”, Cilt 48, 2003.
65. Huq, Aziz Z., “A Right to A Human Decision”, Virginia Law Review, Cilt 106, 2020.
66. Hutcheson Jr., Joseph C.,“Judgment Intuitive: The Function of the Hunch in Judicial Decision”, Cornell Law Review, Cilt 14, Sayı 3, 1929.
67. Işıktaç, Yasemin; Metin, Sevtap, Hukuk Metodolojisi, 9. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2023.
68. Jowell, Jeffrey L., “The Rule of Law and Its Underlying Values”, Ed. Jowell, Jeffrey L.; Oliver, Dawn, The Changing Constitution, 7. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2011.
69. Kahneman, Daniel; Sibony, Olivier; Sunstein, Cass R., Noise: A Flaw in Human Judgment, Littlle, Brown Spark, New York, 2022.
70. Kelsen, Hans (Terc. Wedberg, Anders) General Theory of Law and State, Russell and Russell, New York, 1961.
71. Kelsen, Hans (Terc. Knight, Max), Pure Theory of Law, University of California Press, Berkeley, 1967.
72. Kılıç, Muharrem, “Hukuksal Aklın Transhümanistik Temsilleri ve Onto-robotik Varoluş Formları”, Adalet Dergisi, Sayı 66, 2021.
73. Kommers, Donald P.; Russell A. Miller, The Constitutional Jurisprudence of the Federal Republic of Germany, 3. Baskı, Duke University Press, Durham, 2012.
74. Kramer, Matthew, Objectivity and the Rule of Law, Cambridge University Press, Cambridge, 2007.
75. Kutlu, Mustafa, “Hukuk Devletinde Yargıç Meşruiyetinin Görünüm Biçimleri”, Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi - İstanbul Barosu Yayını, Cilt 7, 2003.
76. Laquièze, Alain, “État de Droit and National Sovereignty in France”, Ed. Costa, Pietro; Zolo, Danilo; Santoro, Emilio; The Rule of Law: History, Theory and Criticism, Springer, Dordrecht, 2007.
77. Lashbrooke, E. C. Jr., “Legal Reasoning and Artificial Intelligence”, Loyola Law Review, Cilt 34, Sayı 2, 1988.
78. Leiter, Brian, “Llewellyn, Karl Nickerson (1893–1962)”, Ed. Wright, James David, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Cilt 14, 2. Baskı, Elsevier, Amsterdam, 2015.
79. Llewellyn, Karl N., The Bramble Bush, Oxford University Press, New York, 2008.
80. Locke, John, Second Treatise of Government, Ed. Macpherson, C. B., Hackett Publishing Company, Indianapolis, 1980.
81. Marmor, Andrei, Law in the Age of Pluralism, Oxford University Press, New York, 2007.
82. Marmor, Andrei, “The Rule of Law and Its Limits”, Law and Philosophy, Cilt 23, Sayı 1, 2004.
83. May, Christopher, “The Centrality of Predictability to the Rule of Law”, Ed. May, Christopher; Winchester, Adam, Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2018.
84. McLachlin, Beverley, “The Relevance of Magna Carta in Today’s World”, Bingham Centre for the Rule of Law, London, 2015, https://www.biicl.org/documents/700_chief_justice_mclachlins_magna_carta_lecture_-_slh.pdf?showdocument=1, (15.11.2024).
85. Michaels, Andrew C., “Artificial Intelligence, Legal Change, and Separation of Powers”, University of Cincinnati Law Review, Cilt 88, Sayı 4, 2020.
86. Montesquieu (Terc. Günen, Berna), Kanunların Ruhu Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017.
87. Neumann, Franz L., The Rule of Law: Political Theory and the Legal System in Modern Society, Berg, Leamington Spa, 1986.
88. Oder, Bertil Emrah, Anayasa Yargısında Yorum Yöntemleri, Beta, İstanbul, 2010.
89. Özbudun, Ergun, Anayasalcılık ve Demokrasi, 2. Baskı, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2017.
90. Özcan, Mehmet Tevfik, Modern Toplum ve Hukuk Devleti, 2. Baskı, Tekin Yayınevi, İstanbul, 2017.
91. Özenç, Berke, Hukuk Devleti: Kökenleri ve Küreselleşme Çağındaki İşlevi: Kökenleri ve Küreselleşme Çağındaki İşlevi, 2. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2016.
92. Pasquale, Frank, “A Rule of Persons, Not Machines: The Limits of Legal Automation”, The George Washington Law Review, Cilt 87, Sayı 1, 2019.
93. Paul, Julius, The Legal Realism of Jerome N. Frank, Martinus Nijhoff, The Hague, 1959.
94. Plato (Terc. Rowe, C. J.), “Statesman”, Ed. Cooper, John M.; Hutchinson, D. S., Complete Works, Hackett Publishing Company, Indianapolis, 1997.
95. Posner, Richard A., How Judges Think, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 2010.
96. Radbruch, Gustav (Terc. Aydın, Melike Belkıs), “Hukuk Kavramı”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 1, Sayı 2, 2015.
97. Radbruch, Gustav (Terc. Paulson, Bonnie Litschewski; Paulson, Stanley L.), “Statutory Lawlessness and Supra-Statutory Law (1946)”, Oxford Journal of Legal Studies, Cilt 26, Sayı 1, 2006.
98. Radin, Margaret Jane, “Reconsidering The Rule of Law”, Boston University Law Review, Cilt 69, Sayı 4, 1989.
99. Raz, Joseph, The Authority of Law, Oxford University Press, Oxford, 2009.
100. Raz, Joseph, “The Law’s Own Virtue”, Oxford Journal of Legal Studies, Cilt 39, Sayı 1, 2019.
101. Rousseau, Jean-Jacques (Terc. Günyol, Vedat), Toplum Sözleşmesi, 10. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2013.
102. Rumble, Wilfrid E. Jr., “Rule-Skepticism and the Role of the Judge: A Study of American Legal Realism”, Journal of Public Law, Cilt 15, Sayı 2, 1966.
103. Sajó, András; Renáta Uitz, The Constitution of Freedom: An Introduction to Legal Constitutionalism, Oxford University Press, Oxford, 2017.
104. Schiff, David; Richard Nobles. “The Evolution of Natural Law”, Ed. Penner, James; Schiff, David; Nobles, Richard, Introduction to Jurisprudence and Legal Theory: Commentary and Materials, Oxford University Press, Oxford, 2002.
105. Sellers, Mortimer N. S., “What Is the Rule of Law and Why Is It So Important?”, Ed. Silkenat, James R.; Hickey Jr., James E.; Barenboim, Peter D., The Legal Doctrines of the Rule of Law and the Legal State (Rechtsstaat), Springer International Publishing, Cham, 2014.
106. Sharpe, Robert J., “How Judges Decide”, Ed. Assy, Rabeea; Higgins, Andrew, Principles, Procedure, and Justice: Essays in honour of Adrian Zuckerman, Oxford University Press, Oxford, 2020.
107. Solum, Lawrence B., “Equity and The Rule of Law”, Ed. Shapiro, Ian, The Rule of Law: Nomos XXXVI, NYU Press, New York, 1994.
108. Sourdin, Tania; Cornes, Richard, “Do Judges Need to Be Human? The Implications of Technology for Responsive Judging”, Ed. Sourdin, Tania; Zariski, Archie, The Responsive Judge: International Perspectives, Springer, Singapore, 2018.
109. Stein, Robert A., “What Exactly Is The Rule of Law?”, Houston Law Review, Cilt 57, 2019.
110. Sümer, Seda Yağmur, “Ceza Yargılamasının Geleceği: Robot Hakim”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 23, Sayı 2, 2021.
111. Şeker, Hilmi, Esbab-ı Mucibe’den Retoriğe Hukukta Gerekçe, 2. Baskı, Yeditepe Üniversitesi Yayınevi, İstanbul, 2020.
112. Şensoy, Pirali Çağrı, “Hukuk Felsefesi Sorun ve Tartışmaları Bağlamında Güncel Bir Soru: Yapay Zekâ Hâkimler İnsan Hâkimlerin Yerini Alabilir Mi?”, Trabzon Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 2024.
113. Şirin, Tolga, Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda Kanun Kavramı, 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
114. Tamanaha, Brian Z., Beyond the Formalist-Realist Divide: The Role of Politics in Judging, Princeton University Press, Princeton, 2010.
115. Tamanaha, Brian Z., “How an Instrumental View of Law Corrodes the Rule of Law”, DePaul Law Review, Cilt 56, Sayı 2, 2007.
116. Tamanaha, Brian Z., On the Rule of Law: History, Politics, Theory, Cambridge University Press, Cambridge, 2004.
117. Tamanaha, Brian Z., Realistic Socio-Legal Theory: Pragmatism and a Social Theory of Law, Clarendon Press, Oxford, 2004.
118. The Future is Now: Artificial Intelligence and the Legal Profession, International Bar Association and the Center for Ai and Digital Policy, London, 2024, https://www.ibanet.org/document?id=The-future-is-now-artificial-intelligence-legal-profession, (10.01.2025).
119. Tushnet, Mark, “Rule by Law or Rule of Law?”, Asia Pacific Law Review, Cilt 22, Sayı 2, 2014.
120. Türkbağ, Ahmet Ulvi, “Amerikan Hukuki Realizm Akımı”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt 58, Sayı 1-2, 2000, 79-95.
121. Türkbağ, Ahmet Ulvi, “Hart-Dworkin Tartışmasının Ana Hatları”, Anayasa Yargısı, Cilt 28, 2011.
122. Tyler, Tom R., “Procedural Justice and the Courts”, Court Review: Journal of the American Judges Association, Cilt 44, Sayı 1, 2007.
123. UN Secretary-General, “The Rule of Law and Transitional Justice in Conflict and Post-conflict Societies”, United Nations Security Council, 2004, https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n04/395/29/pdf/n0439529.pdf, (16.11.2024).
124. Uygun, Oktay, Devlet Teorisi, 7. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
125. Uygur, Gülriz. “Adalet ve Hukuk Devleti”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 53, Sayı 3, 2004.
126. Venice Commission, “Report on The Rule of Law”, Council of Europe, 2011, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2011)003rev-e (15.11.2024).
127. Venice Commission, “The Rule of Law Checklist”, Council of Europe, Venice, 2016, https://www.venice.coe.int/images/SITE%20IMAGES/Publications/Rule_of_Law_Check_List.pdf, (16.11.2024).
128. Volokh, Eugene, “Chief Justice Robots”, Duke Law Journal, Cilt 68, 2019.
129. Wacks, Raymond, The Rule of Law Under Fire?, Hart Publishing, Oxford, 2021.
130. Waldron, Jeremy, “The Concept and the Rule of Law”, Georgia Law Review, Cilt 43, Sayı 1, 2008.
131. Waldron, Jeremy, “The Rule of Law and The Importance of Procedure”, Ed. Fleming, James E., Getting to the Rule of Law: NOMOS L, New York University Press, New York, 2011.
132. Walker, Lenore E.; Shapiro, David; Akl, Stephanie, “Therapeutic Jurisprudence and Problem-Solving Courts”, Ed. Walker, Lenore E.; Shapiro, David; Akl, Stephanie, Introduction to Forensic Psychology: Clinical and Social Psychological Perspectives, Springer International Publishing, Cham, 2020.
133. Wexler, David B., “Two Decades of Therapeutic Jurisprudence”, Touro Law Review, Cilt 24, Sayı 1, 2014.
134. Yılmaz, Oğuz Gökhan, “Yargı Uygulamasında Yapay Zekâ Kullanımı-Yapay Zekâ Hakim Cübbesini Giyebilecek Mi?”, Adalet Dergisi, Sayı 66, 2021.
135. Zanghellini, Aleardo. “The Foundations of the Rule of Law”, Yale Journal of Law & the Humanities, Cilt 28, Sayı 2, 2016.
136. Zuckerman, Adrian, “Artificial Intelligence – Implications for the Legal Profession, Adversarial Process and the Rule of Law”, UK Constitutional Law Association, https://ukconstitutionallaw.org/2020/03/10/artificial-intelligence-implications-for-the-legal-profession-adversarial-process-and-the-rule-of-law/, (09.11.2024).
137. Mahkeme Kararları
138. AYM, Abdullah Ünal Başvurusu, B. No: 2012/1094 (03 Temmuz 2014).
139. AYM, Bülent Karataş Başvurusu, B. No: 2013/6428 (26 Haziran 2014).
140. AYM, E.1968/38, K.1969/34 (06 Aralık 1969).
141. AYM, E.1984/14, K.1985/7 (13 Haziran 1985).
142. AYM, E.1992/1, (Siyasi Parti Kapatma) K.1993/1 (14 Temmuz 1993).
143. AYM, E.1992/8, K.1992/39 (16 Haziran 1992).
144. AYM, E.1993/33, K.1993/40 (21 Ekim 1993).
145. AYM, E.2006/65, K.2009/114 (23 Temmuz 2009).
146. AYM, E.2015/41, K.2017/98 (05 Nisan 2017).
147. Yargıtay, 1.H.D., E: 1976/9370, K: 1976/13138, (31 Aralık 1976).
148. İHAM, Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland, No. 26374/18 (01 Aralık 2020).
149. İHAM, Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey, No. 13279/05 (20 Ekim 2011).
150. İHAM, Scordino v. Italy (no. 1), No. 36813/97 (29 Mart 2006).
151. İHAM, The Sunday Times v. the United Kingdom (no. 1), No. 6538/74 (26 Nisan 1979).