Judicial Activism: Boundaries, Typologies, and the Question of Legitimacy in Constitutional Review (An Analysis Based on Constitutional Court Decisions)

Öz

This study offers a normative evaluation of the concept of judicial activism through the decisions of the Turkish Constitutional Court (TCC), addressing the issue from the perspective of its limits, types, and legitimacy. In the literature, judicial activism is discussed across a broad spectrum, ranging from counter-majoritarian positions to doctrinal maximalism, judicial law-making, and methodological deviations. However, the multidimensional nature of the concept—particularly in relation to democratic legitimacy, the separation of powers, and the protection of fundamental rights—is often overlooked. Accordingly, this article first reveals the theoretical foundations of judicial activism by comparatively examining American and European models of constitutional adjudication, and subsequently discusses the problem of legitimacy within the framework of the approaches developed by thinkers such as Waldron, Grimm, Dworkin, and Bickel. The original contribution of the study lies in applying this theoretical framework to Turkish constitutional adjudication and systematically identifying which types of judicial activism correspond to the activist or self-restrained attitudes displayed by the TCC in its various decisions. Within this scope, critical rulings—such as the Twitter, YouTube, Ömer Faruk Gergerlioğlu, and Şerafettin Can Atalay decisions, as well as judgments concerning the postponement of enforcement and the transgression of review limits—are examined, and each is analyzed in terms of its implications for democratic legitimacy, a rights-based approach, and interpretative authority. Ultimately, this article, derived from a doctoral dissertation, demonstrates that the TCC has begun to adopt a rights-based and proportionate stance that both has the capacity to influence the political sphere and aims to strengthen fundamental rights, while ideologically driven forms of judicial activism are gradually being abandoned. As a result of this shift toward a rights-based structure, the risks of the judicialization of politics and juristocracy do not, at present, arise.

Anahtar Kelimeler

• Judicial activism
• constitutional adjudication
• legitimacy
• self-restraint
• democratic balance

Yargısal Aktivizm: Anayasal Yargıda Sınır, Tür ve Meşruiyet Sorunu (Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Bir Analiz)

Öz

Bu çalışmada yargısal aktivizm kavramı, “sınır, tür ve meşruiyet” perspektifinde ele alınarak Türk Anayasa Mahkemesinin (AYM) kararları üzerinden normatif bir değerlendirme yapılmaktadır. Yargısal aktivizm, literatürde çoğunluk karşıtı tutumdan içtihadi maksimalizme, yargısal yasamadan yöntemsel sapmalara kadar geniş bir yelpazede ele alınmaktadır. Ancak bu kavramın demokratik meşruiyet, kuvvetler ayrılığı ve temel hakların korunması bağlamındaki çok boyutlu doğası göz ardı edilmektedir. Bu makale, öncelikle Amerikan ve Avrupa anayasa yargısı modellerini yargısal aktivizm bağlamında karşılaştırarak kurumun kuramsal temellerini ortaya koymakta, ardından Waldron, Grimm, Dworkin ve Bickel gibi düşünürlerin yaklaşımları çerçevesinde meşruiyet sorununu tartışmaktadır. Çalışma ile elde edilmek istenen özgün katkı ise teorik çerçeveyi Türk anayasa yargısına uygulayarak AYM’nin çeşitli kararlarında sergilediği aktivist veya çekimser tutumların hangi aktivizm türlerine karşılık geldiğini sistematik biçimde ele almaktır. Bu kapsamda Twitter kararı, YouTube kararı, Ömer Faruk Gergerlioğlu kararı ve Şerafettin Can Atalay kararları ile yürürlüğün ertelenmesi ve denetim sınırlarının aşılması gibi kritik kararlar incelenmekte ve her birinin demokratik meşruiyet, hak eksenli yaklaşım ve yorum yetkisi açısından ne ifade ettiği analiz edilmektedir. Sonuç olarak doktora tezinden türetilen bu makale, AYM’nin hem siyasal alanı etkileyebilen hem de temel hakları güçlendirmeyi hedefleyen hak temelli ve ölçülü bir tutum sergilemeye başladığını ve ideolojik temelli tutumlar bağlamındaki aktivizmin terk edilmeye başlandığı ortaya koymaktadır. Bu olumsuz tutumun yerini hak temelli bir yapıya bırakması neticesinde ise siyasetin yargısallaşması ve jüristokrasi riskleri şu an için söz konusu değildir.

Anahtar Kelimeler

• Yargısal aktivizm
• anayasa yargısı
• meşruiyet
• self-restraint
• demokratik denge

Kaynakça

1. Anayurt, Ömer, Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar), Seçkin Yayınları, 5. Baskı, Ankara 2022.
2. Atar, Yavuz, "Anayasa Mahkemesi'nin Yeniden Yapılandırılması", Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 24, Sayı 1, Haziran 2008, s. 93-115, https://dergipark.org.tr/tr/pub/anayasayargisi/article/678224 (13.12.2025).
3. Barak, Aharon, "A Judge on Judging: The Role of a Supreme Court in a Democracy", Harvard Law Review, Cilt 116, Sayı 1, Kasım 2002, s. 19-40, https://scispace.com/pdf/a-judge-on-judging-the-role-of-a-supreme-court-in-a-42gxzdek2n.pdf (13.12.2025).
4. Barak, Aharon, Purposive Interpretation in Law, Princeton University Press, USA, 2005.
5. Barber, Sotirios; Fleming, James, Constitutional Interpretation: The Basic Questions, Oxford University Press, New York, 2007.
6. Bickel, Alexander M., The Least Dangerous Branch: The Supreme Court at the Bar of Politics, Yale University Press, USA, 1962.
7. Chemerinsky, Erwin, Constitutional Law: Principles and Policies, 5. Baskı, Walters Kluwer, New York, 2015.
8. Cross, Frank; Lindquist, Stefanie, "The Scientific Study of Judicial Activism", Minnesota Law Review, Cilt 91, Sayı 6, 2007, s. 1752-1784, https://scholarship.law.umn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1651&context=mlr (14.01.2025).

9. Doehring, Karl, Genel Devlet Kuramı, (Çev. Ahmet Mumcu), 3. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2002.
10. Erdoğan, Mustafa, Anayasa Hukuku, Orion Kitabevi, Gözden Geçirilmiş 6. Baskı, Ankara 2011.
11. Ergül, Ozan, "Berraklaştırılamayan Bir Kavram: Yargısal Aktivizm", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 104, 2013, s. 37-54, https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php?pdf=0013384&lng=0 (06.10.2025).
12. Fendoğlu, Hasan Tahsin, "Yasama Dokunulmazlığı ve Yargısal Aktivizm", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 15, Sayı 57, Ocak 2024, s. 1-50, https://taad.taa.gov.tr/yuklenenler/dosyalar/dergiler/taad/taad-57/223ad74d-47fc-4ced-aa45-ca29f68b68f6-1565--h.-tahsin-fendoglu.pdf (07.01.2026).
13. Gönenç, Levent, "Ayrıntılı Anayasa-Çerçeve Anayasa Tartışması", TEPAV Hukuk Çalışmaları Enstitüsü, Ağustos 2012, https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1344320081-8.Ayrintili_Anayasa_Cerceve_Anayasa_Tartismasi.pdf (13.12.2025).
14. Gönenç, Levent, "Yasaların Anayasaya Uygunluğunun Denetimi ve Anayasa Yargısı", TEPAV Anayasa Çalışma Metinleri, 2010, https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1295967249-5.Yasalarin_Anayasaya_Uygunlugunun_Denetimi_ve_Anayasa_Yargisi.pdf (13.12.2025).
15. Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku, Ekin Yayınları, 4. Baskı, Bursa 2021.
16. Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Yayınları, 23. Baskı, Bursa 2019.
17. Green, Craig, "An Intellectual History of Judicial Activism", Emory Law Journal, Cilt 58, Sayı 5, 2009, Temple Üniversitesi Hukuk Çalışmaları Araştırma Makalesi No. 2009-32, s. 1195-1264, https://ssrn.com/abstract=1410728 (14.01.2025).
18. Grimm, Dieter, The Future of Constitutionalism, Oxford University Press, UK, 2016.
19. Hakyemez, Yusuf Şevki, "Anayasa Mahkemelerinin Geleneksel İşlevi Bağlamında Günümüzde Ortaya Çıkan İki Sorun: Yerindelik Denetimi Tartışmaları ve Uluslararası Örgüte Üye Devletlerdeki Anayasa Yargısının Konu Bakımından Sınırlandırılması", Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 23, Sayı 1, Haziran 2007, s. 525-568, https://dergipark.org.tr/tr/pub/anayasayargisi/article/678214 (13.12.2025).
20. Hakyemez, Yusuf Şevki, Hukuk ve Siyaset Ekseninde Anayasa Mahkemesinin Yargısal Aktivizmi ve İnsan Hakları Anlayışı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2009.
21. Heydon, Dyson, "Judicial Activism and the Death of the Rule of Law", Quadrant Magazine, Cilt 47, Sayı 1, Ocak 2003, s. 493-515, https://search.lib.utexas.edu/discovery/openurl?institution=01UTAU_INST&rfr_id=info:sid%252Fprimo.exlibrisgroup.com-bX-Bx&rfr_id=info:sid%2Fprimo.exlibrisgroup.com-13061846-Bx&rft_val_fmt=info:ofi%2Ffmt:kev:mtx:&rft.epage=515&rft.volume=10&rft_id=info:doi%2F&resource_type=article&rft.isbn_list=&rft.jtitle=Otago%20law%20review&rft.genre=article&rft.issue=4&rft.auinit1=D&rft.aulast=Heydon&rft.auinit=D&rft.date=2004&rft.eisbn_list=&rft.spage=493&rft.au=Heydon,%20Dyson&rft.atitle=Judicial%20activism%20and%20the%20death%20of%20the%20rule%20of%20law.&rft.issn=0078-6918&rft.eissn=0078-6918&svc_dat=CTO&vid=01UTAU_INST:SEARCH&lang=en (23.01.2025).
22. Hirschl, Ran, Towards Juristocracy, Harvard University Press, USA, 2004.
23. Johnson, Frank, "In Defence of Judicial Activism", Emory Law Journal, Cilt 28, Sayı 4, 1979, s. 901-912, https://www.nawj.org/uploads/files/annual_conference/session_materials/civil_rights_movement/frank_m_jr_johnson_in_defense.pdf (24.01.2025).
24. Kaya, Semih Batur, "Hukuk Devleti, Demokrasi ve Anayasacılık Ekseninde Anayasa Yargısı ve Yargısal Aktivizm", Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 19, Sayı 3, 2015, s. 355-401, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789071 (06.10.2025).
25. Kaya, Semih Batur, Anayasa Mahkemesi Karar Gerekçelerinin Bağlayıcılığı Sorunu, Yetkin Yayınları, İstanbul, 2017. Kmiec, Keenan D., "The Origin and Current Meanings of 'Judicial Activism'", California Law Review, Cilt 92, Sayı 5, 2004, s. 1441-1478, https://lawcat.berkeley.edu/record/1119359/files/fulltext.pdf (14.01.2025).
26. Korucu, Serdar, Yargısal Aktivizm: Anayasal Sınırların Yargısal Yollarla Belirlenmesi Sorunu, Seçkin Yayınları, Ankara, 2014.
27. Korucu, Serdar, "Yargısal Aktivizmin Kavramsal Analizi", Liberal Düşünce Dergisi, Yıl: 18, Sayı 69-70, Kış-Bahar 2013, s. 201-225, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/790635 (07.01.2026).
28. Korucu, Serdar, Yaşayan Anayasacılık Teorileri ve Türkiye'de Anayasal Yorum Pratiği, Liberte Yayınları, Ankara, 2025.
29. Küçük, Adnan, "Batıda ve Türkiye Örneğinde Yargısal Aktivizm Tartışmaları ve Yargısal Aktivizmin İyi ya da Kötü Bir Tutum Olup Olmadığı Meselesi", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 8, Sayı 31, Temmuz 2017, s. 259-314, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/981439 (06.10.2025).
30. MacCormick, Neil, Questioning Sovereignty, Oxford University Press, 2. Baskı, New York, 2002.
31. Marshall, William P., "Consevatives and The Seven Sins of Judicial Activism", University of Colorado Law Review, Cilt 73, Sayı 4, 2002, s. 101-140, https://ssrn.com/abstract=330266 (14.01.2025).
32. McConnel, Michael, "The Importance of Humility in Judicial Review: A Comment on Ronald Dworkin's 'Moral Reading of The Constitution'", Fordham Law Review, Cilt 65, Sayı 4, 1997, s. 1269-1293, https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3329&context=flr (26.01.2025).
33. McWhinney, Edward, "The Supreme Court and The Dilemma of Judicial Policy-Making", Minnesota Law Review, Cilt 39, Sayı 7, 1955, s. 837-851, https://scholarship.law.umn.edu/cgi/viewcontent.cgi?params=/context/mlr/article/2214/&path_info=uc.pdf (23.01.2025).
34. Metin, Sevtap, "Ronald Dworkin'in Hukuk Teorisinde Yorum Yaklaşımı", İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 61, Sayı 2, 2003, s. 35-83, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/95934 (24.01.2025).
35. O'Scannlain, Diarmuid, "On Judicial Activism", Open Spaces Views From The Northwest, https://open-spaces.com/articles/on-judicial-activism/ (23.01.2025).
36. Özkök, Gülriz, "Hukuki Belirsizlik Problemi Üzerine", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 51, Sayı 2, Nisan 2002, s. 1-18, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/629067 (24.01.2025).
37. Schlesinger, Arthur, "The Supreme Court: 1947", Fortune, Cilt 35, Sayı 1, Ocak 1947, s. 73, https://credo.library.umass.edu/cgi-bin/pdf.cgi?id=scua:mums312-b116-i211 (13.12.2025).
38. Sözüer, Adem, "Yasama Dokunulmazlığının İstisnasını Oluşturan Suçların Belirlenmesi Bağlamında Anayasa Mahkemesince Verilen İhlal Kararlarının Yerine Getirilmemesi Sorunu", Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, Şubat 2024, s. 275-303, https://iupress.istanbul.edu.tr/journal/jplc/article/yasama-dokunulmazliginin-istisnasini-olusturan-suclarin-belirlenmesi-baglaminda-anayasa-mahkemesince-verilen-ihlal-kararlarinin-yerine-getirilmemesi-sorunu?id=1300312 (13.12.2025).
39. Stone Sweet, Alec, "Why Europe Rejected American Judicial Review - And Why It May Not Matter", Michigan Law Review, Cilt 101, Sayı 8, Ağustos 2003, s. 2744-2780, https://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1765&context=mlr (13.12.2025).
40. Stone Sweet, Alec, Governing with Judges, Oxford University Press, UK, 2000. Sunstein, Cass R., "Beyond Judicial Minimalism", Tulsa Law Review, Cilt 43, Sayı 4, 2007, s. 825-846, https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=12217&context=journal_articles&utm_source (06.10.2025).
41. Sunstein, Cass R., One Case at a Time: Judicial Minimalism on the Supreme Court, Harvard University Press, USA, 1999.
42. Şirin, Tolga, "Anayasa Mahkemesi Kararlarının İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarına Etkisi", Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 35, Sayı 1, Haziran 2018, s. 147-167, https://dergipark.org.tr/tr/pub/anayasayargisi/article/678084 (07.01.2026). Turhan, Mehmet, "Anayasanın Yorumlanmasında Felsefi Yaklaşım: Ronald Dworkin'e Göre Anayasanın Ahlaksal Okunuşu", Çankaya University Journal of Law, Cilt 9, Sayı 1, Şubat 2012, s. 1-41, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/45457 (24.01.2025).
43. Tushnet, Mark, Weak Courts, Strong Rights, Princeton University Press, USA, 2008.
44. Uslu, Ferhat, Bütün Konularıyla Anayasa Yargısı Dersleri, 2. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara, 2018.
45. Yazıcı, Serap, Demokratikleşme Sürecinde Türkiye, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 2012.
46. Young, Ernest A., "Judicial Activism and Conservative Politics", University of Colorado Law Review, Cilt 73, Sayı 4, 2002, s. 1139-1216, https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?params=/context/faculty_scholarship/article/2526/&path_info=Young_73_U._Colo._L._Rev._1139_1216__2002_.pdf (14.01.2025).
47. Yüksel, İsmail, Anayasa Yargısında Yorumlu Ret Kararı, Adalet Yayınları, Ankara, 2013.
48. Waldron, Jeremy, "The Core of the Case Against Judicial Review", Yale Law Journal, Cilt 115, Sayı 6, Nisan 2006, s. 1346-1406, https://www.humanities.mcmaster.ca/~walucho/3Q3/Waldron.Core%20Case%20Judicial%20Review%20Yale%20LJ.pdf (13.12.2025).
49. ABD Federal Yüksek Mahkemesi Baker v. Carr, 369 U.S. 186 (1962) kararı, https://supreme.justia.com/cases/federal/us/369/186/ (13/12/2025).
50. ABD Federal Yüksek Mahkemesi Sherrer v. Sherrer, 334 U.S. 343 (1948) kararı, https://supreme.justia.com/cases/federal/us/334/343/ (23/01/2025).
51. Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2012/403, T. 26/3/2013 kararı, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2012/403 (04/05/2026).
52. Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2013/850, T. 19/12/2013 kararı, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2013/850 (04/05/2026).
53. Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2013/5028, T. 14/1/2014 kararı, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2013/5028 (04/05/2026).
54. Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2012/254, T. 6/2/2014 kararı, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2012/254 (04/05/2026).
55. Anayasa Mahkemesi, E.1968/38, K.1969/34, T. 12/06/1969 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1969/34?EsasNo=1968%2F38 (13/12/2025).
56. Anayasa Mahkemesi, E.1969/67, K.1970/22, T. 28/04/1970 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1970/22?EsasNo=1969%2F67 (13/12/2025).
57. Anayasa Mahkemesi, E.1972/2, K.1972/28, T. 23/05/1972 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1972/28?EsasNo=1972%2F2 (13/12/2025).
58. Anayasa Mahkemesi, E.1986/19, K.1987/3, T. 27/01/1987 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1987/3?EsasNo=1986%2F19 (13/12/2025).
59. Anayasa Mahkemesi, E.1990/28, K.1991/11, T. 02/05/1991 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1991/11?EsasNo=1990%2F28 (13/12/2025).
60. Anayasa Mahkemesi, E.1990/36, K.1991/8, T. 09/04/1991 kararı, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1991/8?EsasNo=1990%2F36 (13/12/2025).
61. Anayasa Mahkemesi, Ömer Faruk Gergerlioğlu [GK], B. No: 2019/10634, T. 1/7/2021, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2019/10634 (13/12/2025).
62. Anayasa Mahkemesi, Şerafettin Can Atalay (2) [GK], B. No: 2023/53898, T. 25/10/2023, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2023/53898 (13/12/2025).
63. Anayasa Mahkemesi, Şerafettin Can Atalay (3) [GK], B. No: 2023/99744, T. 21/12/2023, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2023/99744 (13/12/2025).
64. Anayasa Mahkemesi, Şerafettin Can Atalay, B. No: 2021/9387, T. 19/1/2023, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2021/9387 (13/12/2025).
65. Anayasa Mahkemesi, Yaman Akdeniz ve Diğerleri, B. No: 2014/3986, T. 2/4/2014, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2014/3986 (22/12/2024).
66. Anayasa Mahkemesi, Youtube LLC Corporatıon Servıce Company ve diğerleri [GK], B. No: 2014/4705, T. 29/5/2014, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2014/4705 (22/12/2024).
67. R. v. Ponting davası, https://hansard.parliament.uk/commons/1985-02-11/debates/f8c3db38-2f5a-475b-97e5-3ef0d90ecb12/MrClivePonting(Trial) (20/08/2025).