Ceza Muhakemesi Hukukunda Soruşturmanın Gizliliği Kararının Süresiz Olmasının Orantılılık İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi ve Öneriler

Öz

Ceza muhakemesi hukukunda soruşturmanın genel gizliliği ve soruşturmanın istisnai gizliliği olmak üzere iki tür gizlilik düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 153. maddesinde düzenlenmiş olan istisnai gizliğin amacı, maddi gerçeğe en doğru şekilde ulaşılmasını sağlamak, şüphelinin kaçmasını ve delillerin karartılmasını önlemektir. Soruşturmanın istisnai gizliliği, sade-ce bazı suçlarla sınırlı olarak uygulanabilen takdiri bir gizliliktir. Bu gizlilik, muhakeme süjelerini de kapsadığından, hak arama özgürlüğü ile savunma hakkına yönelik önemli bir sınırlandırma oluşturmaktadır. Bu sebeple ceza muhakemesinde istisnai gizliliğin, maddi gerçeğe ulaşma amacı ile savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılması arasında makul bir denge ve orantı korunarak uygulanması büyük önem taşımaktadır. Ceza muhakemesinde soruşturmanın istisnai gizliliğinin, soruşturmanın sona ermesi halinde kendiliğinden veya Cumhuriyet savcısının gizliliğe ihtiyaç kalmadığı hususunda oluşan kanaatiyle sona ereceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla istisnai gizliliğin sona ermesi bakımından öngörülebilir bir üst süre sınırı düzenlenmemiştir. Bu durum, yıllarca devam eden soruşturmalarda istisnai gizlilik kararının da yıllarca devam etmesine sebep olmaktadır. Bu da savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılmasına engel oluşturduğu gibi silahların eşitliği ilkesini de ihlal etmektedir. Maddi gerçeğe ulaşma amacı ile savunma hakkının etkin kullanılması arasında makul bir orantının sağlanması amacıyla; istisnai gizlilik kararının uygulanması için objektif bir üst süre sınırının belirlenmesi, şüphelinin tutuklu olduğu hallerde müdafiin ve şüphelinin tutuklamaya esas teşkil eden tüm belge ve delilleri incelemesine izin verilmesi ve iddianamenin görevli mahkemeye sunulduğu tarihten itibaren istisnai gizlilik kararının kendiliğinden kalkmasına yönelik kanuni düzenleme yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• : Soruşturma
• gizlilik
• istisnai gizlilik
• süre
• orantılılık

Evaluation of the Indefinite Duration of Confidentiality Orders in Criminal Procedure Law in Terms of the Principle of Proportionality and Recommendations

Öz

In criminal procedure law, two types of confidentiality are regulated: the general confidentiality of the investigation and the exceptional confidentiality of the investigation. The purpose of the exceptional confidentiality regulated under Article 153 of the Criminal Procedure Code is to ensure that the material truth is reached in the most accurate way, to prevent the suspect from absconding, and to preclude the tampering of evidence. The exceptional confidentiality of the investigation is a discretionary confidentiality that can only be applied to certain limited crimes. Since this confidentiality also encompasses the subjects of the proceedings, it constitutes a significant restriction on the freedom to seek justice and the right of defense. For this reason, it is of great importance that exceptional confidentiality in criminal proceedings is implemented by maintaining a reasonable balance and proportionality between the objective of reaching the material truth and the effective exercise of the right of defense. It is regulated that the exceptional confidentiality of the investigation in criminal proceedings shall terminate either automatically upon the completion of the investigation or by the republic prosecutor's conviction that the need for confidentiality no longer exists. Consequently, no predictable upper time limit has been established regarding the termination of exceptional confidentiality. In investigations that span several years, this situation causes the exceptional confidentiality order to persist for years as well. This not only prevents the effective exercise of the right of defense but also constitutes a violation of the principle of equality of arms. In order to ensure a reasonable proportionality between the objective of reaching the material truth and the effective exercise of the right of defense, it is necessary to establish an objective upper time limit for the implementation of the exceptional confidentiality order. Furthermore, in cases where the suspect is in pretrial detention, the defense counsel and the suspect must be permitted to examine all documents and evidence that constitute the basis for the detention. Finally, a legal regulation should be enacted to ensure that the exceptional confidentiality order terminates automatically as of the date the indictment is submitted to the competent court.

Anahtar Kelimeler

• Criminal investigation
• confidentiality
• exceptional confidentiality
• duration

Kaynakça

1. Artantaş, Günce, Soruşturmanın Gizliliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, 2019.
2. Aslan, Volkan, “Anayasa Mahkemesinin Güncel Kararları Işığında Soruşturma Dosyasına Erişimin Kısıtlanmasının Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkına Etkisi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt15, Sayı 2, 2025, s. 1277-1294.
3. Ceylan, Murat; “Soruşturmanın Gizliliği ve Müdafinin Dosyayı İnceleme Yetkisi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (2013), 109, s. 465-483.
4. Doğmuş, Simay, “Soruşturma Evresinde Müdafiin Dosya İnceleme Yetkisinde Karşılaşılan Sorunların Temel Hak ve Özgürlükler Bağlamında Değerlendirilmesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan, Cilt 21, Özel Sayı, 2019, s. 1059-196.
5. Dülger, Murat Volkan; Taşkın, Şaban Cankat, Ceza Muhakemesi Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayınevi, 2024.
6. Erdem, Mustafa Ruhan, “AİHM Kararları Işığında Tutuklu Sanık Bakımından Hazırlık Soruşturması Dosyasını İnceleme Hakkı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, 2004 s. 67-110.
7. Gökcen, Ahmet; Alşahin, M. Emin; Çakır, Kerim, Ceza Muhakemesi Hukuku, 8. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
8. Kocaoğlu, Serhat Sinan, Müdafi, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2011.

9. Mahmutoğlu, Fatih Selami; Dursun, Selman, Türk Hukuku’nda Müdafiin Yasaklılık Halleri, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2004.
10. Metin, Yüksel, “Temel Hakların Sınırlandırılması ve Ölçülülük: Ölçülülük İlkesi Evrensel Bir Anayasal İlke Midir?”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2017, s. 13-14.
11. Okuyucu – Ergün, Güneş, “Soruşturmanın Gizliliği”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 59, Sayı 2, 2010, s. 243-275.
12. Özbek, Veli Özer; Doğan, Koray; Bacaksız, Pınar, Ceza Muhakemesi Hukuku, 17. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2024.
13. Özen, Mustafa, Ceza Muhakemesi Hukuku Dersleri, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2017.
14. Öztürk, Bahri; Tezcan, Durmuş; Erdem, Mustafa Ruhan, Dijital Ceza Muhakemesi Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2022.
15. Şahin, Cumhur; Göktürk, Neslihan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2024.
16. Theile, Hans, in: Nomos Kommentar zur Strafprozessordnung (NK-StPO), hrsg. von Ralf Kölbel / Christoph Krehl / Hans Kudlich, 1. Aufl., Baden-Baden: Nomos, 2025, § 147 StPO.
17. Top, Sinem, “Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkına Uygulanan Sınırlamalar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2018 (137), s. 218-240.
18. Ünver, Yener; Hakeri, Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 16. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019.
19. Weiler, Edgar, in: Hannich, Rolf (Hrsg.), Karlsruher Kommentar zur Strafprozessordnung (HK-GS), 5. Aufl., München: C.H. Beck, 2022, § 147 StPO. Ceza Muhakemesi Hukukunda Soruşturmanın Gizliliği Kararının Süresiz Olmasının Orantılılık İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi ve Öneriler Journal of İstanbul Medipol University School of Law 13 (2), Autumn 2026 21
20. Yavuz, Baturalp, Ceza Muhakemesi Hukukunda Müdafilik, İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
21. Yenisey, Feridun; Nuhoğlu, Ayşe, Muhakeme Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2010.
22. Yenisey, Feridun; Nuhoğlu, Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, 13. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2025.
23. Yenisey, Feridun; Oktar, Salih, Alman Ceza Muhakemesi Kanunu (Stpo), 2. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2015.
24. Yılmaz, Ejder, Hukuk Sözlüğü, 7. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
25. Zafer, Hamide, “Savunma Hakkı ve Sınırları”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, Cilt 19, Sayı 2, 2013.