Enflasyon Nedeniyle Uğranılan Değer Kaybının Munzam Zarar Olarak Tazmini: Taşınmaz Bedelinin Ödenmesine Yönelik Yargı Kararları Işığında Bir Değerlendirme

Öz

Özel mülkiyete tâbi taşınmazlar için idare tarafından ödenen kamulaştırma bedeli ile kamulaştırmasız el atma davalarında hükmedilen tazminat, davanın açıldığı tarih ile ödemenin yapıldığı tarih arasında geçen uzun yargılama sürecinde, özellikle enflasyonist dönemlerde temerrüt faizinin üzerinde bir değer kaybına uğramaktadır. Bu sebeple son dönemde, söz konusu değer kaybının Türk Borçlar Kanunu m. 122’de düzenlenen munzam zarar kapsamında tazminine yönelik açılan davalarda önemli bir artışa neden olmuştur. Konuya ilişkin Yargıtay’ın birbirinden farklı görüşleri ise kanun koyucuyu, özellikle mülkiyet hakkının esas alındığı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Anayasa Mahkemesi’nin muhtelif kararları doğrultusunda daha kalıcı bir çözüm arayışına sevk etmiştir. Bunlardan Anayasa Mahkemesi’nin 08/07/2025 tarihli Caner Şafak Kararı ile 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1’in iptaline ilişkin kararları sonrası 7589 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme ile sabit faiz sisteminden reeskont endeksli değişken faiz sistemine geçiş, somut bir adım olarak göze çarpmaktadır. Çalışmada öncelikle munzam zarar kavramı, hukukî niteliği, işlevi ve unsurları mevzuat ve öğreti kapsamında ele alınacak, ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi ile özellikle kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davalarına ilişkin munzam zararın ispatına yönelik farklı görüşler içeren güncel yargıtay kararlarına yer verilecek, son olarak bunların ışığında 7589 sayılı Değişiklik Kanunu ile 31.07.2026’da yürürlüğe giren 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1’de benimsenen değişken faiz sistemi ele alınacak ve munzam zarar taleplerine etkisine ilişkin görüşlere yer verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Munzam Zarar
• Munzam Zararın İspatı
• Enflasyon ve Paranın Değer Kaybı
• Temerrüt Faizi
• Mülkiyet Hakkı

Compensation for Inflation-Induced Depreciation as Additional Damages: An Assessment in Light of Judicial Decisions on Real Estate Payments

Öz

The expropriation compensation paid by the administration for immovable property subject to private ownership, as well as the indemnity awarded in actions concerning de facto expropriation (expropriation without due process), suffers—during the protracted judicial process between the date the action is filed and the date payment is made, and particularly in inflationary periods—a loss of value exceeding the default interest. This has recently given rise to a significant increase in actions seeking compensation for such loss of value within the scope of the additional damages (munzam zarar) regulated under Article 122 of the Turkish Code of Obligations. The divergent opinions rendered by the Court of Cassation on this matter have prompted the legislator to seek a more durable solution, particularly in line with the various judgments of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court, in which the right to property is taken as the fundamental basis. Following the Constitutional Court's Caner Şafak judgment dated 08/07/2025 and its rulings annulling Article 1 of Law No. 3095 on Statutory Interest and Default Interest, the regulation introduced by Law No. 7589—effecting the transition from a fixed-interest system to a rediscount-indexed variable-interest system—stands out as a concrete step. The study will first address the concept of additional damages, its legal nature, function, and constituent elements within the framework of legislation and doctrine. It will further examine the current judgments of the Court of Cassation containing divergent views on the proof of additional damages, particularly in relation to actions for expropriation and de facto expropriation, alongside the case law of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court. Finally, in light of these considerations, it will address the interest system adopted under Article 1 of Law No. 3095 on Statutory Interest and Default Interest, as amended by Amending Law No. 7589 and entering into force on 31.07.2026, and will set out the various views concerning its impact on claims for additional damages.

Anahtar Kelimeler

• Excess Damage
• Proof of Excess Damage
• Inflation and Depreciation of Money
• Default Interest
• Right to Property

Kaynakça

1. Akçaal, Mehmet, “Güncel İçtihatlar Işığında Munzam Zarar”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Sayı 2, 2022, s. 1069-1099.
2. Albaş, Hakan, Paranın Değer Kaybından Doğan Zararın Tazmin Edilebilirliği (BK m. 105), Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
3. Altaş, Hüseyin, “Munzam Zararda İspat Sorunu”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 50, Sayı 1, 2001, s. 121-129.
4. Ayrancı, Hasan, Türk Borçlar Hukukunda Munzam Zarar (BK m. 105), Yetkin Yayınları, Ankara, 2006.
5. Barlas, Nami, Para Borçlarının İfasında Borçlunun Temerrüdü ve Bu Temerrüt Açısından Düzenlenen Genel Sonuçlar, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul, 1992.
6. Buz, Vedat, “Karşılaştırmalı Hukukta Munzam Zararın İspatı”, Yargıtay Dergisi, Cilt 24, Sayı 3, 1998, s. 369-410.
7. Domaniç, Hayri, Faizle Karşılanamayan Zararların Giderilmesini Sağlayan BK. 105 ve Diğer Hükümler, Beta Yayınevi, İstanbul, 1993.
8. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 24. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.

9. Gümüş, Mustafa Alper, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.
10. Günergök, Özcan, “Paranın Değer Kaybı Bağlamında Aşkın Zarar”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, 2024, s. 171-210.
11. Karahasan, Mustafa Reşit, Sorumluluk Hukuku, Cilt 1, Beta Yayınevi, İstanbul, 1996.
12. Kartal, Bilal, “Faizi Aşan Zarar”, Yargıtay Dergisi, Cilt 23, Sayı 4, 1997, s. 501-519.
13. Keser, Yıldırım, “Aşkın Zararın İspatı”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2020, s. 484-495.
14. Kılıçoğlu, Ahmet M., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 17. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2013.
15. Nebioğlu Öner, Şebnem, “Güncel Yargı Kararları Bağlamında Aşkın Zarar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 165, 2023, s. 105-135.
16. Nomer, Halûk N., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Bası, Beta, İstanbul, 2021.
17. Oğuzman, M. Kemal; Öz, M. Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt 1, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2020.
18. Önderi, Gökhan, “Para Borçlarında Borçlu Temerrüdü Halinde Alacaklının Munzam Zararının Tazminini İsteyebilmesi Konusundaki Yargıtay Uygulaması”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 87, Sayı 2, 2013, s. 274-299.
19. Sağlam, İlyas, “Aşkın Zarar ve Bu Zararın İspatı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 28, Sayı 1, 2026, s. 473-523.
20. Tekinay, Selâhattin Sulhi; Akman, Sermet; Burcuoğlu, Halûk; Altop, Atillâ, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1993.
21. Uyanık, Namık Kemal, “Aşkın Zarar ve Hesaplanması”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 92, Sayı 4, 2018, s. 116-135.
22. Zeytinoğlu, Emin, “Para Borçlarında Temerrüt Hallerinde Munzam Zarar”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 8, 2005, s. 253-263.