HABERİN EKONOMİ POLİTİĞİ VE PROPAGANDA MODELİ: BÜYÜME VE MİLLİ GELİR HABERLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

In this study, using the "Propaganda Model" published by Herman and Chomsky regarding the political economy of the news, the functionality of the model, which has not yet been applied on economic news in the nationa literature, is tested on the basis of economic growth and national income news. The source structure, which is the third filter of the model was expanded and used in the study, taking into account the discussions in the literature regarding the model and the characteristics of the economic data that are frequently used in economic news. This expansion involves three stages: the external rhetoric that makes the headlines, news areas and visual usage features of the news visible; internal rhetoric that makes the structural features of resources, use of space, labour structure and the structural features of the economic data used comprehensible; and the analysis of discourses produced towards power and economic policies. The model was tested on Hürriyet and Sabah, two big mass newspapers with sales of more than 50,000, and Cumhuriyet, which stands out for its opinion journalism, between 2003 and 2012. All the economic growth and national income news published by the newspapers in a 10-year period and obtained via the full count method from the archive scanning were examined. Findings related to internal and external rhetoric and discourse structure were obtained through the content analysis method. Internal and external rhetoric findings were analysed according to their frequency and rates, and discourses were analysed using the "Ideological Functioning Model" developed by John Thompson. As a result of the research, it was determined that Hürriyet and Sabah newspapers reveal the characteristics of the first two filters of the Propaganda Model, with media and non-media ownership concentrations, and the large amounts of the spaces allocated to advertisements in full-page and economy pages, while Cumhuriyet newspaper cannot be included in this classification due to its low dependency rate on advertisements and the almost absence of media and non-media ownership concentration. It was observed that positive or neutral contents dominate the news production of these two different types of journalism, which have economically different characteristics, in the discourses on domestic and foreign rhetoric, power and economic policies, while the newspaper Cumhuriyet is characterized by critical and negative discourses. As a result, it was concluded that ownership-power relations and commitment to advertising affect the structural features and production of news. 

Bu çalışmada haberin ekonomi politiğine ilişkin Herman ve Chomsky tarafından yayınlanan “Propaganda Modeli” kullanılarak ulusal literatürde henüz ekonomi haberleri üzerinde uygulanmayan modelin işlevselliği ekonomik büyüme ve milli gelir haberleri üzerinden test edilmektedir. Modele ilişkin literatürde yapılan tartışmalar ve ekonomi haberlerinde sıklıkla kullanılan ekonomik verilerin özellikleri dikkate alınarak modelin üçüncü filtresi olan kaynak yapısı genişletilerek kullanılmıştır. Bu genişleme haberlerin başlıkları, haber alanları ve görsel kullanım özelliklerini görünür kılan dış retorik; kaynakların yapısal özellikleri, uzaman kullanımı, emek yapısı ve kullanılan ekonomik verilerin yapısal özelliklerini anlaşılır hale getiren iç retorik; iktidara ve ekonomi politikalarına yönelik olarak üretilen söylemlerin analizi olmak üzere üç aşamalıdır. Model 2003-2012 yılları arasında 50.000’in üzerinde satış geliri olan iki büyük kitle gazetesi olan Hürriyet ve Sabah ile fikir gazeteciliği yönü ile öne çıkan Cumhuriyet üzerinde denenmiştir. Gazetelerin 10 yıllık süreçte yayınladıkları ve arşiv taraması sonucunda ulaşılan tam sayım yöntemi ile tüm ekonomik büyüme ve milli gelir haberleri incelenmiştir. İç ve dış retorik, söylem yapısına ilişkin bulgulara içerik analizi yöntemi ile ulaşılmıştır. İç ve dış retorik bulguları sıklık ve oranlarına göre söylemler ise John Thompson tarafından geliştirilen “İdeolojik İşleyiş Modeli” kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Hürriyet ve Sabah gazetelerinin medya içi ve medya dışı mülkiyet yoğunlaşmaları ve gazetelerinde tam sayfa ve ekonomi sayfalarında reklama ayrılan alanların yoğunluğu ile Propaganda Modeli’nin ilk iki filtresinin özelliklerini ortaya koyduğu Cumhuriyet gazetesinin ise reklama olan bağımlılık oranının düşük olması ve medya içi ve medya dışı mülkiyet yoğunlaşma düzeyinin neredeyse olmaması özellikleri ile bu sınıflamaya dahil edilemeyeceği tespit edilmiştir. Ekonomik bakımdan farklı özellikler gösteren bu iki farklı gazetecilik türünün haber üretiminde iç ve dış retorik, iktidara ve ekonomi politikalarına yönelik söylemlerde pozitif ya da nötr içeriklerin, Cumhuriyet gazetesinin ise eleştirel ve negatif yönünün daha ağır bastığı görülmüştür. Sonuç olarak mülkiyet- güç ilişkileri ve reklama olan bağlılığın haberin yapısal özellikleri ve üretimini etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.