EYVAH! YAŞLANIYORUM: SİNEMADA BİR KORKU FİGÜRÜ OLARAK YAŞLANAN KADIN

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 453 - 470, 12.12.2025

Dilar Diken Yücel

https://doi.org/10.47107/inifedergi.1737956

Öz

Öz
Yaşlılık, insanoğlunun yaradılışından beri farklı anlamlar yüklemiş olduğu, tüm insanlığın ortak yazgısı olan evrensel bir olgudur. Modern bilimin gelişmesi ile bir süre ötelenebilmiş veyahut gizlenebilmiş olsa da yaşlılığın uğramadığı bir beden yoktur. Yaşlılığın söz konusu engellenemez yapısı, yaşlılığa dair oluşan korku kültürünün de temel kaynağı olarak değerlendirilebilmektedir. Zira kaçınılmaz olan aynı zamanda korkutucudur. Yaşlılığın insan üzerinde bıraktığı etki özellikle de kadınlar özelinde daha fazla yıpratıcı olmaktadır. Nitekim ataerkil toplumlarda kadından beklenen genç ve güzel olmasıdır. Oysa yaş almak kadının hem güzelliği hem de genç görünümünü için bir tehdit unsurudur. Yaşlandıkça kadın doğurganlığının azalması ve zamanla yok olması da yaşlanan kadının toplumsal statüsünü kaybetmesinin nedenleri arasındadır. Çalışmada yaşlanan kadının sinemadaki görünümlerini tartışmak amaçlanmış ve örneklem olarak seçilmiş olan korku türüne ait The Wasp Woman (1959) ve The Leech Woman (1960) isimli filmler ile yaşlanmanın kadın üzerindeki yok edici, yıpratıcı etkisi üzerinde durulmuştur. Sinemada yaşlı kadın genellikle iki ana temsil biçimi üzerinden ele alınmaktadır. Bunlardan ilki yaşlanan kadının bilgeliğine vurgu yaparken diğeri ise yaşlanan kadının fiziki görünümü ile canavar, cadı, büyücü, vampir vb. kötücül karakterleri birlikte değerlendiren yaklaşımdır. Çalışma kapsamında incelenen filmlerde yaşlı kadınların söz konusu ikinci temsil biçimine uygun oldukları görülmektedir. Sosyolojik film analizi ile incelenmiş olan filmlerde yaşlılığın kadın için adeta bir karabasan olduğu, kadının sosyal dışlanmasına, iş hayatından, aşk hayatından diskalifiye edilmesine neden olduğu tespit edilmiştir. İncelenen filmlerde yaşlı kadınların gençlik hırsı ile dolu, gözü kara, cani, katil, kan emici, büyücü, canavar gibi sıfatlar ile birlikte değerlendirilmiş olduğu görülmüş ve bu olumsuz sıfatları nedeniyle de filmlerin finalinde yaşlı kadına yakışanın ölüm olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

yaşlılık , kadın , korku sineması , abject

Oh No, I'm Aging: THE AGING WOMAN AS A HORROR FIGURE IN CINEMA

Öz

Öz
Yaşlılık, insanoğlunun yaradılışından beri farklı anlamlar yüklemiş olduğu, tüm insanlığın ortak yazgısı olan evrensel bir olgudur. Modern bilimin gelişmesi ile bir süre ötelenebilmiş veyahut gizlenebilmiş olsa da yaşlılığın uğramadığı bir beden yoktur. Yaşlılığın söz konusu engellenemez yapısı, yaşlılığa dair oluşan korku kültürünün de temel kaynağı olarak değerlendirilebilmektedir. Zira kaçınılmaz olan aynı zamanda korkutucudur. Yaşlılığın insan üzerinde bıraktığı etki özellikle de kadınlar özelinde daha fazla yıpratıcı olmaktadır. Nitekim ataerkil toplumlarda kadından beklenen genç ve güzel olmasıdır. Oysa yaş almak kadının hem güzelliği hem de genç görünümünü için bir tehdit unsurudur. Yaşlandıkça kadın doğurganlığının azalması ve zamanla yok olması da yaşlanan kadının toplumsal statüsünü kaybetmesinin nedenleri arasındadır. Çalışmada yaşlanan kadının sinemadaki görünümlerini tartışmak amaçlanmış ve örneklem olarak seçilmiş olan korku türüne ait The Wasp Woman (1959) ve The Leech Woman (1960) isimli filmler ile yaşlanmanın kadın üzerindeki yok edici, yıpratıcı etkisi üzerinde durulmuştur. Sinemada yaşlı kadın genellikle iki ana temsil biçimi üzerinden ele alınmaktadır. Bunlardan ilki yaşlanan kadının bilgeliğine vurgu yaparken diğeri ise yaşlanan kadının fiziki görünümü ile canavar, cadı, büyücü, vampir vb. kötücül karakterleri birlikte değerlendiren yaklaşımdır. Çalışma kapsamında incelenen filmlerde yaşlı kadınların söz konusu ikinci temsil biçimine uygun oldukları görülmektedir. Sosyolojik film analizi ile incelenmiş olan filmlerde yaşlılığın kadın için adeta bir karabasan olduğu, kadının sosyal dışlanmasına, iş hayatından, aşk hayatından diskalifiye edilmesine neden olduğu tespit edilmiştir. İncelenen filmlerde yaşlı kadınların gençlik hırsı ile dolu, gözü kara, cani, katil, kan emici, büyücü, canavar gibi sıfatlar ile birlikte değerlendirilmiş olduğu görülmüş ve bu olumsuz sıfatları nedeniyle de filmlerin finalinde yaşlı kadına yakışanın ölüm olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

old age , women , horror cinema , abject

Kaynakça

• Abisel, N. (1995). Popüler sinemada türler. İstanbul: Alan Yayıncılık.
• Akbulut, H. (t.y.). Film çözümlemeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayınları.
• Balcı Aydoğan, B. ve Abuşoğlu, H. Ö. (2022). Capslerde yeni neslin “öteki”si: Yaşlılar. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 41–60.
• Baudrillard, J. (2008). Tüketim toplumu (H. Deliçaylı ve F. Keskin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bauson, J., B. (2016). Shame and the Aging Woman Confronting and Resisting Ageism in Contemporary Women’s Writings. London: Palgrave Macmillan.
• Beauvoir, S. de. (1965). Force of circumstance (R. Howard, Çev.). New York: Putnam.
• Beauvoir, S. de. (1970). Yaşlılık (O. Canberk ve E. Canberk, Çev.). İstanbul: Milliyet Yayınları.
• Bronfen, E. (1992). Over her dead body: Death, femininity and the aesthetic. Manchester: Manchester University Press.
• Campbell, J. (1976). The masks of God: Primitive mythology. London: The Pitman Press.
• Creed, B. (2007). The monstrous-feminine: Film, feminism, psychoanalysis. Routledge
• Dağ, A. (2016). Toplumsal cinsiyet bağlamında yaşlılık ve sosyal dışlanma. The Journal of Academic Social Science, 28, 480–500.
• Diken Yücel, D. ve Arısoy, E. (2023). Dünün bilgeleri bugünün ötekileri: Yakın dönem Türk sinemasında yaşlılık üzerine bir değerlendirme. H. Aşkan (Ed.), Yeni Türk sinemasında ötekiler (ss. 91– 132). Çanakkale: Paradigma Akademi.
• Engels, F. (1987). Ailenin, özel mülkiyetin ve devletin kökeni (K. Somer, Çev.). Ankara: Sol Yayınları.
• Fadıloğlu, Ç. (1992). Yaşlılığa Genel Bakış. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 8 (2), 55-61.
• Freud, S. (1924). The dissolution of the Oedipus complex. In J. Strachey (Ed. and Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 19, pp. 173–179). London: Hogarth Press.
• İçli, G. (2016). Sosyal statü ve rol bağlamında yaşlılık. H. Ceylan (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi (ss. 41–60). Ankara: Nobel Yayınları. Kahraman, L. (2016). Yaşlılara İlişkin “Sosyal Dışlanma”yı Önleyici Politikaların Geliştirilmesi. Velittin Kalınkara (Ed.), Yaşlılık Disiplinlerarası Yaklaşım, Sorunlar, Çözümler. (s. 127-140). Ankara: Nobel Yayınları.
• Keetley, D. (2019). The shock of aging (women) in horror film. In C. J. Miller & A. B. Van Riper (Eds.), Elder horror: Essays on film’s frightening images of aging (pp. 58–69). Jefferson, NC: McFarland.
• Kekeç, A. (2024). Güzellik ve gençlik ideallerinin kadın bedeni üzerinden yeniden inşası: Kolajen temalı reklam filmlerine eleştirel bir bakış. Kadın/Woman 2000, 25(2), 19–36.
• Kristeva, J. (1982). Powers of horror: An essay on abjection (L. S. Roudiez, Trans.). New York: Columbia University Press.
• Kurtdaş, E. M. (2021). Kadınların omuzlarındaki ağır yük: “Güzellik”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(39), 220–259
• Malabou, C. (2012). Ontology of the accident: An essay on destructive plasticity (C. Shread, Trans.). Cambridge: Polity Press.
• Mulvey, L. (2010). Görsel haz ve anlatı sineması (N. Abisel, Çev.). S. Büker ve Y. G. Topçu (Ed.), Sinema: Tarih-kuram-eleştiri (ss. 211-229). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
• Oktuğ Zengin, M. (2015). Televizyonda Yaşlı Temsilleri ve Yaşçılık. İstanbul: Kriter Yayınları.
• Öngören, B. (2015). Sosyolojik açıdan sağlıklı beden imgesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 16(34), 25–45.
• Özbaşaran, N. C., İstemi, A. E. ve Çelik, A. (2024). Türk korku filmlerinde abject tarafından ele geçirilmiş kadın. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 8(2), 72–104.
• Özden, Z. (2004). Film eleştirisi: Film eleştirisinde temel yaklaşımlar ve tür filmi eleştirisi. Ankara: İmge Kitabevi.
• Saygılı, S. (2015). Yaşlılık Psikolojisi. İstanbul: Türdav Yayınları.
• Sontag, S. (1972). The double standard of aging. Erişim adresi: https://warwick.ac.uk/fac/arts/english/currentstudents/undergraduates/modules/literaturetheoryandtime/susan_sontag_the_double_standard_of_aging.pdf
• T.C. Kalkınma Bakanlığı, (2014). Onuncu Kalkınma Planı 2014-2018/ Yaşlanma Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Ankara: T.C. Kalkanıma Bakanlığı Yayınları.
• Timurturkan, M. ve Demez, G. (2018). Bir toplumsal iktidar alanı olarak beden ve “yaşlanan bedenin” yeniden inşası. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 441–456.
• Ünsaldı, L. (2014). Takdim ve Heretik’in Onuncu Kitabı Vesilesiyle. Erving Goffman (Yazar), Damga Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. (s. 9-21). Ankara. Heretik Yayınları.