ANİMASYON FİLM ANLATISINDA ATAERKİLLİK VE KADIN TEMSİLİ: PARVANA ÜZERİNE BİR TOPLUMSAL CİNSİYET İNCELEMESİ

The concept of gender, which refers to the cultural roles, expectations, and established patterns of behavior attributed to individuals by society on a plane completely independent of their biological sex, constitutes an important field of study that frequently appears in many different disciplines of art—especially cinema—and renders existing social structures more visible. This study aims to conduct an in-depth analysis of the animated film Parvana (The Breadwinner), directed by Nora Twomey in 2017 and widely acclaimed, within the framework of the ideological functions and representational forms of gender. During the research process, “qualitative film analysis,” one of the fundamental methods of qualitative research, and the approach of “intersectionality” were employed meticulously. Through this framework, the construction of gender in the film was analyzed in its intersecting religious, political, class-based, and sexual dimensions. The main research problem of the study is built upon questioning the extent to which the unique aesthetic language and visual power of animation are sufficient to reflect social issues as effectively as other visual communication elements and fictional genres. In Parvana, the profound structural inequalities faced by women within Afghanistan’s rigid patriarchal social structure, the functioning of systematic mechanisms of oppression, the atmosphere of chaos created by social pressures, and the individual and collective forms of resistance developed against this state of enclosure are examined in detail. The film presents concrete examples of how women are excluded from the public sphere under the Taliban regime, while also clearly conveying—through the symbolic, metaphorical, and emotional possibilities offered by animation—the mechanisms through which Afghan women are deprived of their rights to education and employment, and the reality of how female identity is rendered invisible. The reactions, struggles, survival strategies, and practices of solidarity developed by the female characters in response to gender inequality arising from oppressive forces constitute the central focus of the film. The analyses indicate that the film treats gender not as a biological destiny but as a political performance, and shows that Parvana, through the practice of “Bacha Posh,” shifts from a passive position to an active subject. The study also reveals that animation’s symbolic narrative functions as a powerful sociological tool for exposing intersectional mechanisms of oppression and articulating a feminist aesthetics of resistance.

Bireylerin biyolojik cinsiyetlerinden tamamen bağımsız bir düzlemde, toplum tarafından kendilerine atfedilen kültürel roller, beklentiler ve yerleşik davranış kalıplarını ifade eden toplumsal cinsiyet kavramı; sinema başta olmak üzere sanatın pek çok farklı disiplininde sıklıkla karşımıza çıkan ve mevcut toplumsal yapıları daha görünür kılan önemli bir inceleme alanıdır. Bu çalışma, 2017 yılında Nora Twomey tarafından yönetilen ve büyük yankı uyandıran “Parvana” (The Breadwinner) adlı animasyon filmini, toplumsal cinsiyet olgusunun ideolojik işlevleri ve temsil biçimleri bağlamında derinlemesine incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma sürecinde, nitel araştırma yöntemlerinin temel taşlarından olan “nitel film analizi” ve “katmanlararasılık (intersectionality)” yaklaşımı titizlikle kullanılmış; bu sayede filmdeki toplumsal cinsiyet inşasının dinsel, siyasal, sınıfsal ve cinsel işlevleri birbiriyle kesişen boyutlarıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın temel araştırma problemi ise, animasyon türünün kendine has estetik dilinin ve çizgi gücünün, diğer görsel iletişim unsurları ve kurmaca türler kadar toplumsal sorunları yansıtmakta ne derece yeterli olduğu, sorunsalı üzerine inşa edilmiştir. “Parvana” filminde, kadınların Afganistan’daki katı ataerkil toplumsal yapı içerisinde maruz kaldığı derin yapısal eşitsizlikler, sistematik baskı mekanizmalarının işleyiş şekilleri, oluşan toplumsal baskıların yarattığı kaos ortamı ve bu kuşatılmışlığa karşı geliştirilen bireysel ve kolektif direniş biçimleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Filmde, özellikle Taliban rejimi altındaki kadınların kamusal alandan nasıl dışlandığı somut örneklerle ortaya konulmaktadır, aynı şekilde Afgan kadınların eğitim ve çalışma haklarından hangi mekanizmalarla mahrum bırakıldığı, kadın kimliğinin nasıl yok sayıldığı gerçekliğiyle animasyonun sunduğu sembolik, metaforik ve duygusal imkânlar aracılığıyla oldukça açık bir anlatımla aktarılmaktadır. Filmdeki kadın karakterlerin, baskı unsurları sonucu doğan toplumsal cinsiyet eşitsizliğine karşı verdikleri tepkiler, mücadeleler, hayatta kalma stratejileri ve dayanışma pratikleri filmin odak noktasını oluşturmaktadır. Yapılan analizler, filmin toplumsal cinsiyeti biyolojik bir kaderden çok politik bir performans olarak ele aldığını ve Parvana’nın “Bacha Posh” pratiğiyle edilgen konumdan özneleştiğini göstermektedir. Çalışma ayrıca animasyonun sembolik anlatımının, kesişimsel baskıları görünür kılan ve feminist direnişi ifade eden güçlü bir sosyolojik araç olduğunu ortaya koymaktadır.