RUS KOLONİZASYONUNA KARŞI KENESARI KASIMOV’UN BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ (1837-1847)

17. yüzyılın ikinci çeyreğine kadar Kazak Türkleri üç büyük Orda’ya (Cüz) bölünerek yönetilmiştir. Küçük Orda Hanı Ebulhayr, dâhili anlaşmazlıklar ve dış baskılar neticesinde Rus Çarlığının himayesini kabul etmek zorunda kalmıştır. Rus Çarı I. Petro’dan (1682–1725) itibaren Rusya’nın Batı Türkistan topraklarına doğru yayılması aşamalı olarak gerçekleşmiştir. 1744 yılında Orenburg’un kurulması, Rusların Kazak bozkırlarına nüfuzunu hızlandırmıştır. 18. yüzyılın başlarına doğru Orta ve Küçük Orda hanları, Rus Çarlığına yarı bağımlı bir siyaset izlemişlerdir. Ancak Kazak hanlıkları üzerindeki etkisini artırmak isteyen Rus Çarlığı, idari ve hukuki bir takım dayatmalarda bulunmuş, özellikle 1822 ve 1824 yıllarında çıkarılan tüzüklerle hanlık sistemini ortadan kaldırarak “vekil sultan” veya “yönetici sultan” makamları ihdas edilmiştir. Buna benzer uygulamalar, yerel halk nezdinde büyük tepkilere neden olmuştur. Aynı zamanda Orenburg Kalesinin kuruluşu Kazak coğrafyasının askeri bir üs haline getirmiş ve Kazakların milli bağımsızlıklarını gölgelemiştir. Bu nedenle pek çok isyan çıkmış, Bunlardan en önemlilerinden olan ise Kenesarı Kasımov isyanıdır. Rus yayılmacılığına karşı büyük bir mücadele veren Kenesarı, askeri açıdan bazı başarılar elde etse de Kazaklar arasındaki çekişmeler ve Kırgızlara karşı izlediği yanlış politika nedeniyle öldürülmüştür. Bu çalışmada, Sultan Kenesarı Kasımov (Kenesarı Han) liderliğinde, Kazak halkının Rus yayılmacılığına karşı verdiği milli mücadelenin askeri ve siyasi aşamaları Rus arşiv belgelerine dayandırılarak incelenmiştir.

Kazakh Turks were ruled by dividing into three big Horda (Jüz) until the second quarter of the 17th century. Ebulhayr, Khan of Small Horda (kíshí jüz), had to accept the patronage of the Russian Tsarist as a result of internal disagreements and external pressures. From the time of the Peter the Great (reigned 1682–1725), the expansion of Russia towards the West Turkestan lands took place gradually. The establishment of Orenburg in 1744 accelerated the penetration of the Russians into the Kazakh steppes. Towards the beginning of the 18th century, the Middle and Small Horda khans followed a semi-dependent policy to the Russian Tsarist. The Russian Tsarit, which wanted to increase its influence on the Kazakh khans, made a number of administrative and legal impositions. For example, with the regulations issued in 1822 and 1824, the khanate system was abolished and the titles of "deputy sultan" or "administrator sultan" were created. Similar practices had caused great reactions from the local people. At the same time, the establishment of the Orenburg Castle made the Kazakh geography a military base and overshadowed the national independence of the Kazakhs. For this reason, many rebellions broke out, the most important of which is the Kenesari Kasımov, rebellion. Kenesari, who had a great struggle against Russian expansionism, was killed due to the conflicts among the Kazakhs and the wrong policy he followed against the Kyrgyz, although he achieved some military success. In this study, the military and political stages of the national struggle of the Kazakh people against Russian expansionism under the leadership of Sultan Kenesari Kasımov (Kenesari Khan) were examined based on Russian archive documents.