İKLİM KRİZİNİN GÖLGESİNDE EKOLOJİK DENGE ARAYIŞI: YENİ DALGA ÇEVRE HAREKETLERİ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 500 - 518, 31.12.2025

Umut Seren Yarım Altunay , Eylem Beyazıt

https://doi.org/10.54282/inijoss.1643790

Öz

İklim krizine bağlı sorunlar o kadar şiddetlidir ki artık sorumluluktan kaçmanın olanağı yok gibidir. “Kirleten ödesin” aşamasının da çoktan aşıldığı ve bu konuda ciddi adımların atılmadığı düşünülürse, çevresel krizler karşısında insanlık bir karar aşamasındadır. Ya toplum-ekoloji ilişkisinde bir denge kurulacaktır ya da iklim krizi ile derinleşen başka krizlere teslim olunacaktır. İklim hareketleri, bir yerde bu söz konusu ikilemde toplum-ekoloji dengesinin yeniden kurulmasına yönelik güçlü bir eylemli çağrıyı içermektedir. Bu çalışma, küresel çevre politikalarının gelişimini, devletlerin iklim krizine karşı mücadeledeki yetersizliklerini ve Fridays for Future, Extinction Rebellion ve Blockadia gibi yeni dalga çevre hareketlerinin sunduğu alternatif dönüşüm stratejilerini incelemekte; bu hareketlerin Ernst Bloch’un “somut ütopya” kavramıyla kurduğu ilişkiyi analiz etmektedir. Bu bağlamda çalışma, çevre hareketleri, uluslararası çevre konferansları ve Bloch’un kuramsal çerçevesi doğrultusunda şekillenen betimsel bir çalışmadır. Literatür taraması ve belge analizi yöntemleri kullanılarak ilgili literatürden elde edilen veriler çözümlenmektedir. Çalışma sonucunda, söz konusu hareketlerin iklim krizine bilimsel gerçeklik temelinde yaklaştıkları, mevcut sistemin yapısal sorunlarını eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirdikleri ve bu eleştiriler doğrultusunda somut ve uygulanabilir alternatifler geliştirdikleri saptanmıştır. Bloch’un somut ütopya kavramından ilhamla, soyut gelecek tahayyülleri yerine bugünün koşullarında dönüşüm yaratabilecek pratik çözümler geliştirdikleri; farklı kimlik ve kuşaklardan bireyleri bir araya getiren kapsayıcı yapılarıyla yalnızca protesto değil, aynı zamanda dönüştürücü bir toplumsal rol üstlendikleri ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ekoloji , İklim Krizi , Yeni Dalga Çevre Hareketleri , Somut Ütopya

SEEKING ECOLOGICAL BALANCE IN THE SHADOW OF THE CLIMATE CRISIS: NEW WAVE ENVIRONMENTAL MOVEMENTS

Öz

The climate crisis is coming with such severe consequences that it is no longer possible to escape responsibility. Considering that the stage of “let the polluter pay” has long passed and no serious steps have been taken in this regard, humanity is at a decision point in the face of environmental crises. Either a balance will be established in the relationship between society and ecology, or we will surrender to the climate crisis and other deepening crises. The climate movements include a strong call to action to re-establish the balance between society and ecology in this dilemma. This article examines the development of global environmental policies, the inadequacies of states in combating the climate crisis, and the alternative transformation strategies poposed by new wave environmental movements such as Fridays for Future, Extinction Rebellion, and Blockadia. It also explores the connection between these movements and Ernst Bloch's concept of “concrete utopia”. Methodologically, this descriptive study is grounded in the theoretical framework of environmental movements, international environmental conferences, and Bloch’s utopian thought, using literature review and document analysis as its primary methods. The study concludes that these movements approach the climate crisis on the basis of scientific reality, critically address the structural problems of the current system, and propose concrete, actionable alternatives. Inspired by Bloch’s concrete utopia, they focus on real solutions that can create change today, rather than imagining distant ideals. With inclusive structures that unite people of different identities and generations, these movements go beyond protest and act as powerful forces for social and ecological transformation.

Anahtar Kelimeler

Ecology , Climate Crisis , New Wave Environmental Movements , Concrete Utopia

Kaynakça

• Akgül, O. (2022). COP27 ve Türkiye’nin beyanı: ateşten gömlek, Greenpeace, https://www.greenpeace.org/turkey/blog/cop27-ve-turkiyenin-beyani-atesten-gomlek/ 08.01.2025)
• Alexander, P. (1984). Grimm’s utopia: motives and justifications. P. Alexander and R. Gill (Ed.). Utopias. (pp. 31-42). Duckword.
• Beyazıt, E., & Yarım Altunay, U. S. (2021). Çöp krizi: kirli çevresel politikalar ve çöp savaşları. M. Güneş ve H. Gül (Ed.), Türkiye’de Devlet ve Kriz (pp. 202-221). Sentez Yayınevi.
• Bloch, E. (1986). The principle of hope. N. Plaice, S. Plaice and P. Knight (Trans.). MIT Press.
• Bohl, C., Braunhuber, B., Daniel, A., Glässer, D., Ilchmann, O., Lange, L., & Wingender, A. (2021). The climate crisis and the Fridays for Future movement: causes, responsibilities and solutions through the lens of framing theory. Friedrich-Ebert-Stiftung.
• Bright, N. G. (2012). A practice of concrete utopia? informal youth support and the possibility of “redemptive remembering” in a UK coal-mining area. Power and Education, 4(3), 315–329.
• Brown, O. (2008). Migration and climate change, International Organization for Migration, Ilse Pinto-Dobernig.
• Carey, I. (2017). What is BLOCKADIA? and why is it growing? https://meta.eeb.org/2017/11/16/what-is-blockadia-and-why-is-it-growing/
• Carson, R. (1962). Silent spring. Fawcett Publications.
• Donella H., Meadows, D. L., Meadows, J. R. & Behrens W. III. (1972). A report for the Club of Rome’s project on the predicament of mankind. https://www.library.dartmouth.edu/digital/digital-collections/limits-growth.
• Euronews. (2022). Çevre grupları Coca Cola’nın Mısır’daki COP27 iklim toplantısına sponsor olmasını kınadı. Euronews. https://tr.euronews.com/2022/10/04/cevre-gruplari-coca-colanin-misirdaki-cop27-iklim-toplantisina-sponsor-olmasini-kinadi
• Extinction Rebellion (EX) (2025). What is XR?. https://rebellion.global/about-us/
• Foster J. B. (2002). Savunmasız gezegen-çevrenin kısa ekonomik tarihi. H. Ünder (Trans.). Epos Yayınları.
• Frem, J., Rajadhyaksha, V. & Woetzel, J. (2018). Thriving amid turbulence: imagining the cities of the future. McKinsey and Company.
• Friberg, T. (2022). On the need for (con)temporary utopias: Temporal reflections on the climate rhetoric of environmental movements. Social Inclusion, 10(4), 138–148.
• Güneş, M. (2004). Yerel gündem 21. Detay Yayıncılık.
• Güneş, M., & Beyazıt, E. (2012). Yerel gündem 21’den kent konseylerine “ulusal” kentlerden “küresel” köylere. Detay Yayıncılık.
• Hansot, E. (1974). Perfection and progress: two modes of utopian thought. MIT Press.
• Hardin, G. (1968). The tragedy of commons. Science. 162(3859). pp. 1243-1248.
• Hjerpe M,. & Linnér B. O. (2009). Utopian and dystopian thought in climate change science and policy. Futures. 41(4). pp. 234-245.
• Honderich, T. (1995). The Oxford companion to philosophy. Oxford University Press.
• IOM (November 1 2022). Climate change and future human mobility. International Organization of Migration. https://emergencymanual.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1956/files/2023-03/iom_global_data_institute_thematic_brief_1_evidence_summary_on_climate_change_and_the_future_of_human_mobility.pdf
• Kahraman, A. C. (2025). COP29 Bakü: küresel iklim müzakerelerinde öne çıkan başlıklar. Marmara Belediyeler Birliği, https://www.marmara.gov.tr/tr/cop29-baku-kuresel-iklim-muzakerelerinde-one-cikan-basliklar .
• Klein, N. (2014). This changes everything: capitalism vs. the climate. Simon & Schuster
• Lowe, I. (2020). Refections on forty years of failed Australian climate policy. Social Alternatives. 39(2), pp. 3–4.
• Mannheim, K. (1936). Ideology and utopia: An introduction to the sociology of knowledge. Routledge & Kegan Paul.
• Naess, A. (1973). The Shallow and the deep, long-rage ecology movement. Inquiry, 16(1-4). pp. 95-100.
• Önder, T. (2003). Ekoloji, toplum, siyaset. Odak Yayınevi.
• Pepper, D. (2005). Utopianism and environmentalism. Environmental Politics, 14(1), pp. 3-22.
• Schumacher, E. F. (1973). Small is beautiful: A study of economics as if people mattered. Blond and Briggs.
• Slingo, J. (2022). İklim değişikliği. J. Al-Khalli (Ed.). Gelecek Nasıl Gelecek: Bilim Geleceğimiz Hakkında Ne Biliyor? (pp. 21-32). Domingo.
• Snelson, B. (2023). Eleventh hour climate action: In defence of protest. https://meta.eeb.org/2023/04/12/eleventh-hour-climate-action-in-defence-of-protest/
• Stiegler, B. (2018). The neganthropocene. D. Ross (Trans.). Open Humanities Press.
• Stillman, P. G. (2000). Nothing is, but what is not: utopias as practical political philosophy. Critical Review of International Social and Political Philosophy, 3(2-3), pp. 9-24.
• Tek, M., & Yarım Altunay, U. S. (2023). Ütopya ve distopya sarkacında çevre ve gelecek. M. Yaman, Ö. Önder and H. Şengün (Ed.). Çevre Yönetimi ve Politikaları. (pp. 97-124). Ekin Yayınevi.
• Uncu, B. A. (2019). İklim için kentler yerel yönetimlerde iklim eylem planı. E. Baysal (Ed.). Dijital Düşler Basım.
• Yıldız, D. (2019). İklim değişikliği: gerçekler ve inkârcılığı üzerine, Su Politikaları Derneği, https://supolitikalaridernegi.org/2019/04/14/iklim-degisimi-gercekler-ve-inkarciligi-uzerine/
• Yeşil Gazete (2024). [COP28] İklim görüşmelerine rekor sayıda fosil yakıt lobicisi katıldı. Yeşil Gazete. https://yesilgazete.org/cop28-iklim-gorusmelerine-rekor-sayida-fosil-yakit-lobicisi-katildi/
• Yücel, G., & Kurnaz, L. (2021). Yeni gerçeğimiz sürdürülebilirlik. Yeni İnsan Yayınevi