Tasarruflar, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sanayi Üretim Endeksi İlişkisi: Türkiye Örneği

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 1, 390 - 412, 30.06.2025

Hacı Hayrettin Tıraş , Dilek Atılgan

https://doi.org/10.54282/inijoss.1644071

Öz

Türkiye'de, 24 Ocak 1980 kararları ile dışa açık, ihracata dayalı büyüme stratejisi ve liberalleşme politikaları uygulanmaya başlanmıştır. Bu stratejiye uygun olarak 1980’li yıllarda sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi ve dünya ekonomisine entegre olma çabaları artmış, yapılan düzenlemelerle mal ve sermaye hareketlerinin önündeki kısıtlamalar azaltılmıştır. Türkiye’de yatırımların finansmanı için iç tasarruflar yetersiz kalmakta ve yeterli sermaye birikimi sağlanamamaktadır. Finansman açığı olan diğer ülkeler gibi Türkiye’de bu ihtiyacını ülke dışından karşılamaya çalışmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de tasarruflar ve doğrudan yabancı yatırımların (DYY) sanayi üretim endeksi ile olan ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışmada kullanılan değişkenlere ait veriler Dünya Bankası ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) istatistiklerinden alınmıştır. Ekonometrik yöntem olarak Johansen eşbütünleşme testi ve uzun dönem tahminlerde kullanılan FMOLS, DOLS ve CCR yöntemlerinden yararlanılmıştır. Eşbütünleşme yöntemine göre değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin olduğu doğrulanmaktadır. FMOLS, DOLS ve CCR yöntemlerinden elde edilen bulgular ise tasarruflar ve DYY’deki artışın sanayi üretim endeksini arttırdığı yönündedir. Dolayısıyla sanayileşmeyi hızlandırarak, üretim ve ihracat artışı ile ekonomik büyümeyi gerçekleştirmek için tasarrufların artırılması ve DYY’lerin önündeki ekonomik, politik, sosyal ve hukuki engellerin kaldırılması uygun olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sanayi Üretimi , Tasarruflar , Doğrudan Yabancı Yatırımlar , Türkiye

Etik Beyan

Etik Kurul Gerektirmiyor

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

The Relationship Between Savings, Foreign Direct Investment and Industrial Production Index: The Case of Turkey

Öz

In Turkey, with the decisions taken on January 24, 1980, an outward-oriented, export-oriented growth strategy and liberalization policies started to be implemented. In line with this strategy, efforts to liberalize capital movements and integrate into the world economy increased in the 1980s, and restrictions on the movement of goods and capital were reduced through regulations. Domestic savings are insufficient for financing investments in Turkey and sufficient capital accumulation cannot be achieved. Like other countries with financing deficit, Turkey tries to meet this need from outside the country. The aim of this study is to reveal the relationship between savings and foreign direct investment (FDI) and industrial production index in Turkey. The data for the variables utilized in this study were sourced from the statistics of the World Bank and the Turkey Statistical Institute (TÜİK). Johansen cointegration test and FMOLS, DOLS and CCR methods used in long-run estimations were used as econometric methods. According to the cointegration method, it is confirmed that there is a long-run relationship between the variables. The findings obtained from FMOLS, DOLS and CCR methods are that the increase in savings and FDI increases the industrial production index. Therefore, it would be appropriate to increase savings and remove economic, political, social and legal barriers to FDI in order to accelerate industrialization, increase production and exports and achieve economic growth.

Anahtar Kelimeler

Industrial Production , Savings , Foreign Direct Investment , Turkey

Proje Numarası

-

Kaynakça

• Altınok, H. & Akça, A. (2021). BRICS+T Ülkelerinde Sanayi Üretim Endeksi ve Kredi Temerrüt Takası Arasındaki İlişki: Kónya Bootstrap Nedensellik Yaklaşımı. Maliye Dergisi, 180, 252-269.
• Ayaydın, H. (2010). Doğrudan Yabancı Yatırımlar İle Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Türkiye Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/55602
• Barış, S. (2016). Yurtiçi Tasarrufları Belirleyen Faktörler ve Türkiye İçin Bir Değerlendirme (1990-2016). Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 4(2), 39-57.
• Barışık, S. & Yayar, R. (2012). Sanayi Üretim Endeksini Etkileyen Faktörlerin Ekonometrik Analizi. İktisat, İşletme ve Finans, 27 (316), 53-70.
• Bayar, G. & Tokpunar, S. (2014). Türkiye İmalat Sanayi Alt Sektörleri Üretiminin Belirleyicileri- Panel Veri Analizi. Business and Economics Research Journal, 5(1), 67-85.
• Dickey, D. A. & Fuller, A, W. (1981). Likelihood Ratıo Statistics for Autoregressive Time Series With a Unit Root. Econometrica, 49(4), 1057-1072.
• Erkek, B. (2022). 24 Ocak Kararları ve 12 Eylül Darbesindeki Rolü. The Journal of Academic Social Science, 10(126),159-176. Doi //dx.doi.org/10.29228/ASOS.57356
• Erkişi, K. & Tekin, Ü.E. (2019). The Relationship Between Intermediate and Capital Goods Imports, Industrial Production And Economic Growth: The Case of Turkey. Journal of Yasar University, 14(55), 358-368.
• Eze, A. A., Nnaji, M. & Nkalu, N. C. (2019). Impact of Foreign Direct Investment on Manufacturing Sector Output Growth in Nigeria. International Journal of Applied Economics, Finance and Accounting, 5(2), 55-64. DOI: 10.33094/8.2017.2019.52.55.64
• Gabaçlı, N. (2020). Paranın Miktar Teorisi Üzerine Ekonometrik İnceleme: Türkiye Örneği. İstatistik ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 1(1), 50-62.
• Haykır, Ö. & Aydın, M. (2019). Türkiye’de Banka Kredilerinin İhracat Üzerine Etkileri: Ekonometrik Analiz. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 515-533.
• İstikbal, D. (2022). Türkiye’de Sanayinin Dönüşümü ve Yeni Teknolojik Trendler. SETA|ANALİZ, SETA (Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı), Nisan, Sayı: 365.
• Jena, P. K. & Sahoo, R. T. (2022). Nexus between Foreign Direct Investment and Manufacturing Output in India: An ARDL Approach. Research & Reviews: Journal of Social Sciences (RRJSS), 8(6), 1-8. DOI: 10.4172/JSS.8.6.001
• Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economics Dynamic and Control, 12(2-3), 231-254
• Johansen, S. & Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation And İnference On Cointegration With Application to the Demand of Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169-210.
• Kaya, A., Gülhan Ü. & Güngör B. (2013). Türkiye Ekonomisinde Finans Sektörü ve Reel Sektör Etkileşimi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(8), 2-15.
• Kızılca, Z. (2007). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksini Etkileyen Faktörler ve Zaman Serisi Analizi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Koç, E., Kaya, K. & Şenel, M. C. (2016). Türkiye’de Sanayi Sektörü ve Temel Sanayi Göstergeleri - Sanayi Üretim Endeksi. Mühendis ve Makina, 57(682), 42-53.
• Küçük Karaman, S. & Kapkara Kaya, S. (2024). Türkiye Örneğinde İmalat Sanayi Üretim Endeksinin Belirleyicileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(1), 43-62. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.1327437
• Marchetti, D.J. & Parigi, G. (1998). Energy Consumption, Survey Data and The Prediction of Industrial Production in Italy. Banca D’Italia. Temi Di Discussione. No: 342.
• Oyewole, A. S., Adeniyi, O. S., Lawal, O. A., Ajayi, M. T. & Adekunle, W. (2023). Interest Rate, Savings, and Industrial Performance in Nigeria. East Asian Journal of Multidisciplinary Research (EAJMR), 2(2), 511-524. DOI : https://10.55927/eajmr.v2i2.2881
• Öcal, F. M. (2013). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksi ve İmalat Sanayi Eğilim Göstergeleri Arasındaki İlişkinin Ekonometrik Analizi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 242-258.
• Önder, F. (2022). Finansal Gelişme İle Ekonomik Büyüme İlişkisi: Kırılgan Beşli Ülkeleri Üzerine Ampirik Bir Analiz. Journal of Economics and Research, 3(2), 36-48. https://doi.org/10.53280/jer.1158496
• Özçağ, M., Bozdağlıoglu, E. Y. & Küçükkaya, H. (2019). Geçiş Ekonomilerinde Doğrudan Yabancı Yatırımların Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Dinamik Panel Veri Analizi. Business and Economics Research Journal, 10(1), 41-53. https://doi.org/10.20409/berj.2019.155
• Öztürk, M. & Ağan, Y. (2017). Determinants of Industrial Production in Turkey. Journal of Economics and Financial Analysis, 1(2), 1-16. http://dx.doi.org/10.1991/jefa.v1i2.a6
• Özün, A. & Çifter, A. (2007). Industrial Production as a Credit Driver in Banking Sector: An Empirical Study With Wavelets. Banks and Bank Systems, 2(2), 69-80.
• Pekçaglayan, B. (2021). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksinin Belirleyenleri: ARDL Modeli. İstanbul İktisat Dergisi - Istanbul Journal of Economics, 71(2), 435-456. ttps://doi.org/10.26650/ISTJECON2021-972114
• Phillips, P. C. B. & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
• Polat, M. A. (2017). Yapısal Kırılmalar Altında Türkiye’de Enerji Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 299-313.
• Sandalcılar, A. R. (2012). Türkiye’de Yabancı Doğrudan Yatırımların İstihdama Etkisi: Zaman Serisi Analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(3-4), 273-285.
• Saraç, T. & Koçak, C. (2024). Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Sanayi Üretim Endeksi ve Seçilmiş Alt Üretim Endeksleri Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Hitit Ekonomi ve Politika Dergisi, 4(2), 221-240.
• Sezal, L. (2022). Ticari Kredi Kullandırımları İle İmalat Sanayi Üretim Endeksi Arasındaki İlişkinin Keşfi: 2004-2022 Dönemi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (95), 117-134.
• SHURA. (2024). Adil Dönüşüm Kapsamında Türkiye İçin Sanayi Politikası Alternatifleri. SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi, https://shura.org.tr/wp-content/uploads/2024/01/SHURA-2024-01-Rapor-Adil_Donusum_Sanayi-1.pdf (E. Tarihi: 12.01.2025)
• Şahin, B. E. (2010). Türkiye’de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Gelişimi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar Dergisi, 47(550), 97-108. http://www.ekonomikyorumlar.com.tr/files/articles/152820004781_7.pdf
• Şahin, D. & Durmuş, S. (2019). Yapısal Kırılmalı Testlerle Türkiye’de Bankacılık Sektörü Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Analizi. İSMMMO Mali Çözüm İki Aylık Mesleki Dergi, 29(151), 33-54.
• Tıraş, H. H. (2024). Türk Devletleri Teşkilatı Örnekleminde AR-GE Harcamaları ve Doğrudan Yabancı Yatırımların Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 9(24), 303-320.
• TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu). (2025a). İstatistiksel Tablolar. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sanayi-Uretim-Endeksi-Agustos-2024-53777 (E. Tarihi: 11.01.2025).
• TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu). (2025b). Metaveri, İstatistiksel Sunum, Sanayi üretim Endeksi. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sanayi-%C3%9Cretim-Endeksi-Kas%C4%B1m-2024-53780&dil=1 (E. Tarihi: 11.01.2025).
• WB (World Bank). (2025). World Development Indicators. http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=world-development-indicators (E. Tarihi: 11.01.2025).
• Wooldridge, J. M., Wadud, M. & Lye, J. (2016). Introductory Econometrics: Asia Pacific Edition with Online Study Tools 12 Months. Cengage AU.
• Wojewodzki, M. (2010). The Household's Savings and The Industrial Production: A Time Series Analysis For Poland. Lingnan Journal of Banking, Finance and Economics, 2(1), 87-108. http://commons.ln.edu.hk/ljbfe/vol2/iss1/8
• Yalçınkaya, M. H., Çılbant, C. & Özçalık, M. (2009). Avrupa Birliği Sürecinde Türk İmalat Sanayi Dış Ticaretinin Rekabet Gücü: 1989-2009 Dönemi VAR Analizi. Yönetim ve Ekonomi, 16(1), 115-137.
• Yıldız, H. & Atasaygın, S. (2015). Financial Deepening and Economic Growth: The Turkish Experience. American Journal of Economics, 5(5), 477-483.
• Yükseler, Z. (2006). Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve İş / Yatırım Ortamı İlişkisi. Tartışma Metni 2006/1, Türkiye Ekonomi Kurumu, Ankara.
• Zivot, E. & Andrews, D. W. K. (1992). Further Evidence on The Great Crash, The Oil-Price Shock, and The Unit-Root Hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270.