İPEK YOLU'NDAN ENERJİ KORİDORUNA: TÜRK DEVLETLERİ BİRLİĞİ VE TÜRKİYE'NİN ORTA KORİDOR'DAKİ JEOSTRATEJİK ROLÜ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 519 - 537, 31.12.2025

Meram Tatlı

https://doi.org/10.54282/inijoss.1648699

Öz

Tarihi İpek Yolu’nun, modern ticaret ve enerji koridorları olarak yeniden canlanması, Avrasya’daki jeopolitik ve ekonomik dinamikleri dönüştürmüştür. Bu makale, geleneksel doğu-batı ticaret yollarına stratejik bir alternatif sunan Orta Koridor’a odaklanarak, Türkiye’nin Türk Devletleri Birliği çerçevesinde giderek artan rolünü incelemektedir. Türkiye’nin altyapı yatırımları, diplomatik girişimleri ve enerji ortaklıklarını ele alan çalışma, ülkenin Avrupa, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki bağlantıyı güçlendirmedeki etkisini vurgulamaktadır. Araştırma, Türkiye'nin kıtalararası enerji projelerindeki önemli rolünü incelemekte ve Türkiye'yi doğu-batı bağlantısında bir mihenk taşı olarak konumlandırmaktadır. Ayrıca, Orta Koridor'un genişlemesinin jeopolitik ve ekonomik sonuçlarını inceleyerek Türkiye'nin Orta Asya'daki Türk devletleriyle stratejik ortaklığını güçlendirirken rekabet halindeki küresel çıkarları dengeleme kabiliyetini değerlendirmektedir. Değişen küresel güç dinamikleri karşısında bu çalışma, Orta Koridor'un sadece Türkiye'nin vazgeçilmez bir Avrasya aktörü olarak rolünü güçlendirmekle kalmayıp aynı zamanda bölgesel ticaret, enerji güvenliği ve çok kutuplu yönetişim yapılarını yeniden tanımladığını savunmaktadır. Çalışma, Türkiye'nin Türk Devletleri Birliği içindeki liderliğinin 21. yüzyılın jeopolitik mimarisini nasıl yeniden şekillendirdiğine dair kapsamlı bir analiz sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

: Enerji , Orta Koridor , Türk Devletleri Birliği , Türkiye

FROM THE SILK ROAD TO THE ENERGY CORRIDOR: THE UNION OF TURKISH STATES AND TURKEY'S GEOSTRATEGIC ROLE IN THE MIDDLE CORRIDOR

Öz

The revival of the historic Silk Road as modern trade and energy corridors has transformed the geopolitical and economic dynamics of Eurasia. This article examines Türkiye’s growing role within the Union of Turkic States, focusing on the Central Corridor, which offers a strategic alternative to traditional east-west trade routes. By analysing Türkiye’s infrastructure investments, diplomatic initiatives and energy partnerships, the study highlights the country’s influence in strengthening connectivity between Europe, the Caucasus and Central Asia. The research examines Türkiye’s important role in transcontinental energy projects and positions Türkiye as a cornerstone of East-West connectivity. It also examines the geopolitical and economic implications of the Central Corridor’s expansion and assesses Türkiye’s ability to balance competing global interests while strengthening its strategic partnership with Turkic states in Central Asia. In the face of changing global power dynamics, this study argues that the Central Corridor not only reinforces Türkiye’s role as an indispensable Eurasian actor, but also redefines regional trade, energy security and multipolar governance structures. The study provides a comprehensive analysis of how Türkiye’s leadership within the Union of Turkic States is reshaping the geopolitical architecture of the 21st century.

Anahtar Kelimeler

Energy , Middle Corridor , Union of Turkic States , Turkey.

Kaynakça

• Ağır, O. & Aksu, Z. (2024). Efforts for energy-based regionalisation in the Turkic World: The organization of Turkic states. Bilig (109):105-128, https://doi.org/10.12995/bilig.10905
• Aksu, Z. (2024). Collective security treaty organization and energy security policies: The 2022 Kazakhstan events. Journal of Academic Approaches, 15(2), 1073-1093. https://doi.org/10.54688/ayd.1459383
• Anadolu Ajansı (AA). https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-orta-koridor-yeniden-asya-ve-turkiyenin-guclenen-jeopolitik-konumu/3232663 (Erişim Tarihi: 10.04.2024)
• Aslanlı, A. (2017). Trans Hazar enerji iş birliğinin Türk cumhuriyetleri açısından önemi. Bilig (83), 27-51.
• Aslanlı, K. (2023). Trans-Hazar doğal gaz boru hattı projesi’nin belirsizliği. İran Araştırmaları Merkezi (İRAM). https://www.iramcenter.org/trans-hazar-dogal-gaz-boru-hatti-projesinin-belirsizligi-877 (Erişim Tarihi: 13.05.2024).
• Beylur, S., Zhanaltay, Z., Hanayi, O., & Khitakhunov, A. (2022). Tarihi ipek yolunun yeniden canlandırılmasında orta koridor: Mevcut durum- potansiyel- güncel meseleler. Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi. https://www.ayu.edu.tr/yayinlar/yayin-detay/5ef059938ba799aaa845e1c2e8a762bd (Erişim Tarihi: 13.05.2024).
• Birleşmiş Milletler Ticari Veri Bankası. (2022). Birleşmiş Milletler ticari veriler. https://comtrade.un.org/data/ (Erişim Tarihi: 10.04.2024).
• Bolat, Ö. (2023). Ticaret Bakanı Bolat: “(Orta Koridor) İpek Yolu yüzyıllar önce vardı, yine var olmaya devam edecek”. T.C. Ticaret Bakanlığı. https://ticaret.gov.tr/haberler/ticaret-bakani-bolat-orta-koridor-ipek-yolu-yuzyillar-once-vardi-yine-var-olmaya-devam-edecek (Erişim Tarihi: 15.04.2024).
• Cherp, A., & Jewell, J. (2014). The concept of energy security: Beyond the four As. Energy Policy (75), 415–421. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2014.09.005
• Cornell, S., & Starr, S. F. (2020). Kazakhstan’s role in international mediation under first president Nursultan Nazarbayev. Central Asia-Caucasus Institute and Silk Road Studies Program. https://silkroadstudies.org/resources/Kazakhstan-mediation-Final.pdf (Erişim Tarihi: 10.04.2024).
• Cox, E. (2018). Assessing long-term energy security: The case of electricity in the United Kingdom. Renewable and Sustainable Energy Reviews (82), 2287–2299. https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.08.084
• Çelikpala, M. (2014). Enerji güvenliği: NATO’nun yeni tehdit algısı. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 10(40), 75–99.
• EIA. (2023). Energy supply. https://www.iea.org/world/energy-mix (Erişim Tarihi: 10.12.2024)
• EIAS. (2024). The Middle Corridor Initiative – Where Europe and Asia Meet. https://eias.org/publications/briefing-paper/the-middle-corridor-initiative-where-europe-and-asia-meet/?utm_source (Erişim Tarihi: 10.10.2024)
• Gökgöz, F., & Güvercin, M. T. (2018). Energy security and renewable energy efficiency in EU. Renewable and Sustainable Energy Reviews (96), 226-239.
• Gündoğdu, S. (2023). Türkiye’nin jeopolitik açılımı: Bir uluslararası örgüt olarak Türk devletleri teşkilatı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 266-279. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1263177
• Güngör, G. (2021). Deepening cooperation: Organization Of Turkic states. https://www.avim.org.tr/en/Yorum/DEEPENING-COOPERATION-ORGANIZATION-OF-TURKIC-STATES?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Güngör, G. (2022). Orta koridor için yeni olanaklar ve girişimler. AVİM. https://avim.org.tr/tr/Yorum/ORTA-KORIDOR-ICIN-YENI-OLANAKLAR-VE-GIRISIMLER (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Hancock, K. J., Palestini, S., & Szulecki, K. (2020). The politics of energy regionalism. In The Oxford handbook of energy politics. Oxford University Press.
• International Energy Agency (IEA). (2021). Türkiye-Energy policy review. https://iea.blob.core.windows.net/assets/cc499a7b-b72a-466c-88de d792a9daff44/Türkiye_2021_Energy_Policy_Review.pdf?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Jafarova, V. (2024). The role of the middle corridor in economic integration of Turkic world. 9th International CEO Communication, Economics, Organization & Social Sciences Congress, 755–766. https://www.utudas.org/DergiTamDetay.aspx?ID=701&Detay=Ozet
• Jewell, J. (2011). The IEA model of short-term energy security (MOSES): Primary energy sources and secondary fuels. International Energy Agency. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2011/12/the-iea-model-of-short-term-energy-security-moses_g17a20c3/5k9h0wd2ghlv-en.pdf (Erişim Tarihi: 10.05.2024)
• Johansson, B. (2013). Security aspects of future renewable energy systems: A short overview. Energy, 61(1), 598-605. https://doi.org/10.1016/j.energy.2013.09.023
• Kaya, İ. S. (2012). Uluslararası Enerji Politikalarına Bir Bakış: Türkiye Örneği. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 102(1), 269-288.
• Klare, M. T. (2008). Rising powers, shrinking planet: The new geopolitics of energy. Metropolitan Books.
• Korkmaz, H. (2024). Orta koridor: Yeniden Asya ve Türkiye’nin güçlenen jeopolitik konumu. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-orta-koridor-yeniden-asya-ve-turkiyenin-guclenen-jeopolitik-konumu/3232663 (Erişim Tarihi: 10.04.2024)
• Kruyt, B., Van Vuuren, D. P., de Vries, H. J. M., & Groenenberg, H. (2009). Indicators for energy security. Energy Policy (37), 2166-2181. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2009.02.006
• Middle Corridor. (2020). İlk uluslararası “TITR” derneği çalışma grubu ve genel kurulu’nun yeni yıl oturumu Almatı’da düzenlendi. https://middlecorridor.com/en/press-center/news/first-in-the-new-year-sessions-of-the-working-group-and-general-meeting-of-the-international-association-titr-held-in-almaty (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Mirzayev, R. (2000). Road starting from contract of century. Goyturk Page. https://ojs.scipub.de/index.php/SRED/article/view/4681 (Erişim Tarihi: 10.05.2024)
• Mitchell, J. V. (2002). Renewing energy security. Chatham House. https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Energy,%20Environment%20and%20Development/renewing_energy_security_mitchell_july_2002.pdf (Erişim Tarihi: 15.04.2024).
• OECD. (2023). Realising the potential of the middle corridor (OECD report). Paris: OECD Publishing.https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/12/realising-the-potential-of-the-middle-corridor_c458041c/635ad854-en.pdf?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• OECD. (2025). Economic security in a changing world, new approaches to economic challenges, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/4eac89c7-en. (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
• Organisation of Turkic States (OTS). (2021). Energy cooperation. https://www.turkicstates.org/en/areas-of-cooperation-detail/11-energy-cooperation?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Organisation of Turkic States (OTS). (2025). About the organization of Turkic states. https://www.turkicstates.org/en/organization-of-turkic-states?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Ozat, M. & Nelson, Haley. (2023). The middle corridor: The beginning of the end for Russia’s northern corridor? https://www.caspianpolicy.org/research/energy-and-economy-program-eep/the-middle-corridor-the-beginning-of-the-end-for-russias-northern-corridor?utm_source (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Özçubukçu, M. (2024). Orta Koridor güçleniyor: Türkiye, Azerbaycan ve Özbekistan iş birliği. Türkiye Araştırmaları. https://turkiyearastirmalari.org/2024/06/09/yayinlar/analiz/orta-koridorun-onemi/ (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Peimani, H. (2022). Strategic alliance or appropriate cooperation: Iran connecting China and Russia's transit routes to link Asia to Europe. In China's Belt and Road Initiative and its effects. Routledge Belt and Road Series.
• Purtaş, F. (2011). Orta Asya ile Güney Asya arasında modern İpek Yolu projesi. Ahmet Yesevi Üniversitesi.https://www.ayu.edu.tr/yayinlar/yayindetay/e00da03b685a0dd18fb6a08af0923de0 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Sakenova, S. (2023). Cargo transportation along middle corridor increases to 1.5 million tons in 2022. https://astanatimes.com/2023/05/cargo-transportation-along-middle-corridor-increases-to-1-5-million- tons-in-2022/?utm_source (Erişim Tarihi: 10.05.2024)
• Sovacool, B. K., Mukherjee, I., Drupady, I. M., & D’Agostino, A. L. (2011). Evaluating energy security performance from 1990 to 2010 for eighteen countries. Energy (36), 5846-5853.
• Starr, S. F. (1997). Power failure: American policy in the Caspian. The National Interest, (47), 20-31. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2021). Türkiye’nin çok taraflı ulaştırma politikası. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-cok-tarafli-ulastirma-politikasi.tr.mfa (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2022). Bölgeler. https://www.mfa.gov.tr/sub.tr.mfa?03af1e06-bd93-40cb-ae4f-2c4ac27672e7 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Tanchum, M. (2022). New Türkiye-Uzbekistan strategic partnership accelerates Türkiye’s rise as a Eurasian agenda-setter. Türkiye Analyst. https://www.Türkiyeanalyst.org/publications/Türkiye-analyst-articles/item/688-new-Türkiye-uzbekistan-strategic-partnership-accelerates-Türkiye%E2%80%99s-rise-as-a-eurasian-agenda-setter.html (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• TDT. (2024). Enerji iş birliği. https://www.turkicstates.org/en/areas-of-cooperation-detail/11-energy-cooperation (Erişim Tarihi: 10.07.2024)
• The World Bank. (2022). Data. https://data.worldbank.org/country (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• TRT Avaz. (2023). Önemi artan Orta Koridor Türkiye'yi kilit ülke konumuna getiriyor. https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/avrasyadan/onemi-artan-orta-koridor-turkiyeyi-kilit-ulke-konumuna-getiriyor/64f9879b8132b051d61e9889 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2015). Trans Hazar uluslararası taşımacılık güzergâhının kalkınması hakkında yuvarlak masa toplantısı. https://www.turkkon.org/tr/haberler/trans-hazar-uluslararasi-tasimacilik-guzergahinin-kalkinmasi-hakkinda-yuvarlak-masa-toplantisi-turk-kenesinin-katkilariyla-trans-hazar-uluslararasi-tasimacilik-guzergah-kalkinma-koordinasyon-kurulu-titr-tarafindan-duzenlenmistir_635 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2021). Türk devletleri teşkilatı 8. zirvesi İstanbul bildirisi. https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-devletleri-teskilati-8-zirvesi-istanbul-bildirisi_2395 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2021). Türk devletleri teşkilatı işbirliği alanları. https://www.turkkon.org/tr/isbirligi-alanlari/ (Erişim Tarihi: 10.05.2024)
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2022). Türk devletleri teşkilatı dokuzuncu zirvesi Semerkant’ta gerçekleştirildi. https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-devletleri-teskilati-dokuzuncu-zirvesi-semerkantta-gerceklestirildi_2678 (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2024). Enerji işbirliği. https://www.turkicstates.org/en/areas-of-cooperation-detail/11-energy-cooperation (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. (2023). Ticaret Bakanı Bolat: “(Orta Koridor) ipek yolu yüzyıllar önce vardı, yine var olmaya devam edecek”. https://ticaret.gov.tr/haberler/ticaret-bakani-bolat-orta-koridor-ipek-yolu-yuzyillar-once-vardi-yine-var-olmaya-devam-edecek (Erişim Tarihi: 10.09.2024)
• UK Parliament. (2025). Energy policy research: Markets and prices. https://commonslibrary.parliament.uk/energy-policy-research-markets-and-prices/?utm_source (Erişim Tarihi: 15.09.2025)
• Winzer, C. (2012). Conceptualizing energy security. Energy Policy (46), 36-48. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.02.067
• World Bank. (2023). Middle trade and transport corridor: Policies and investments to triple freight volumes and halve travel time by 2030 (World Bank Group). Washington, DC: World Bank. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/6248f697aed4be0f770d319dcaa4ca52-0080062023/original/Middle-Trade-and-Transport-Corridor-World-Bank-FINAL.pdf?utm_source (Erişim Tarihi: 15.09.2025)
• Yergin, D. (2006). Ensuring energy security. https://www.foreignaffairs.org/articles/2006-03-01/ensuring-energy-security (Erişim Tarihi: 15.09.2025)