TÜRKİYE’DE ENERJİ FİYATI, VOLATİLİTE VE MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERİN DIŞ TİCARET ÜZERİNDEKİ DİNAMİK ETKİLERİ: FOURIER ANALİZİ VE ROLLING GRANGER YAKLAŞIMI (1990-2024)
Öz
Bu çalışma, Türkiye’de enerji fiyatları, döviz kuru, ekonomik büyüme, sanayi üretimi ve enerji volatilitesi gibi temel makroekonomik değişkenlerin dış ticaret üzerindeki etkilerini 1990-2024 dönemi verileriyle incelemektedir. Fourier tabanlı ekonometrik yöntemler ve zamanla değişen nedensellik analizleri birlikte kullanılarak, enerji ithalatına dayalı dış ticaret yapısının hem uzun vadeli eğilimleri hem de kısa dönemli dalgalanmaları ortaya konmuştur. Fourier eşbütünleşme testi, değişkenler arasında kalıcı bir uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığını göstermiştir. Fourier-ARDL modeli, uzun dönemde ithalat birim değeri ve ekonomik büyümenin enerji ithalatını artırdığını, döviz kurunun ise kısa dönemli etkilerle daha belirgin bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Rolling Granger analizi, bu ilişkilerin zaman içinde sabit kalmadığını; özellikle küresel kriz ve enerji fiyat şoklarının yaşandığı dönemlerde güçlendiğini göstermiştir. Toda-Yamamoto nedensellik testi ise enerji ithalatı üzerinde yalnızca enerji volatilitesi ve döviz kuru değişkenlerinin kısa dönemde anlamlı etkisi bulunduğunu doğrulamıştır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’nin dış ticaret yapısının yapısal olmaktan çok dönemsel ve küresel koşullara duyarlı bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Bu nedenle enerji piyasası risklerini azaltacak, döviz istikrarını koruyacak ve üretim yapısını enerji verimliliği temelinde dönüştürecek politikaların bütüncül biçimde tasarlanması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
Enerji Fiyatları, Dış Ticaret, Fourier Analizi, Volatilite, Rolling Granger Nedensellik
Destekleyen Kurum
yok
Etik Beyan
Bu çalışma kapsamında herhangi bir insan veya hayvan deneyi, anket ya da kişisel veri kullanılmamıştır. Çalışmada kullanılan tüm veriler kamuya açık kaynaklardan elde edilmiştir. Araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmış olan bu çalışmada intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayın ya da dilimleme yapılmamıştır.
Teşekkür
Makalemin değerlendirme sürecine yapıcı görüş ve önerileriyle katkı sunan hakemlere ve editöre teşekkür ederim.
Kaynakça
- Akal, M. (2022). Türkiye’de petrol fiyatlarının dış ticaret açığına etkisi: Ekonometrik bir analiz. İktisat, İşletme ve Finans, 37(436), 115-132.
- Apergis, N., & Payne, J. E. (2010). Natural gas consumption and economic growth: A panel investigation of 67 countries. Applied Energy, 87(8), 2759-2763. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2010.01.002
- Aydın, C., & Esen, Ö. (2019). Türkiye’de enerji ithalatı, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 403-416.
- Bahador, N., Ozturk, I., & Yildirim, D. C. (2022). Fourier ARDL approach to examine the ımpact of energy consumption on economic growth ın emerging markets. Resources Policy, 77.
- Balcılar, M., Demirer, R., & Hammoudeh, S. (2021). Oil price shocks and volatility transmission ın the gcc: Evidence from time-varying parameters and structural breaks. Energy Economics, 100.
- Baumeister, C., & Kilian, L. (2016). Understanding The decline in the price of oil since june 2014. Journal of the Association of Environmental and Resource Economists, 3(1), 131-158. https://doi.org/10.1086/685705
- Chen, S.-T. (2010). Do higher oil prices push the stock market ınto bear territory? Energy Economics, 32, 490-495.
- Dış Ticaret İstatistikleri. (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. https://www.tuik.gov.tr
- Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). (2024). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://evds2.tcmb.gov.tr
- Enders, W. (2004). 207817331 Applied Econometric Time Series Walter Enders Second Edition (2. bs). John Wiley & Sons, Inc. http://archive.org/details/207817331AppliedEconometricTimeSeriesWalterEndersSecondEdition