THE DYNAMIC EFFECTS OF ENERGY PRICES, VOLATILITY, AND MACROECONOMIC INDICATORS ON FOREIGN TRADE IN TURKEY: FOURİER ANALYSIS AND ROLLING GRANGER APPROACH (1990-2024)

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 658 - 685, 31.12.2025

Hayriye Taşcı

https://doi.org/10.54282/inijoss.1750937

https://izlik.org/JA54HT95MW

Öz

This study examines the effects of key macroeconomic variables such as energy prices, exchange rates, economic growth, industrial production, and energy volatility on foreign trade using data from the 1990-2024 period in Turkey. By using Fourier-based econometric methods and time-varying causality analyses together, both the long-term trends and short-term fluctuations of the foreign trade structure based on energy imports have been revealed. The Fourier cointegration test showed that there was no permanent long-term cointegration relationship between the variables. The Fourier-ARDL model revealed that, in the long term, the unit value of imports and economic growth increased energy imports, while the exchange rate played a more prominent role through short-term effects. Rolling Granger analysis showed that these relationships were not constant over time; they strengthened particularly during periods of global crisis and energy price shocks. The Toda-Yamamoto causality test confirmed that only energy volatility and exchange rate variables have a significant short-term effect on energy imports. The results obtained show that Turkey’s foreign trade structure is more cyclical and sensitive to global conditions rather than structural in nature. Therefore, it is of great importance to comprehensively design policies that will reduce energy market risks, maintain exchange rate stability, and transform the production structure based on energy efficiency.

Anahtar Kelimeler

Energy Prices , Foreign Trade , Fourier Analysis , Volatility , Rolling Granger Causali

TÜRKİYE’DE ENERJİ FİYATI, VOLATİLİTE VE MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERİN DIŞ TİCARET ÜZERİNDEKİ DİNAMİK ETKİLERİ: FOURIER ANALİZİ VE ROLLING GRANGER YAKLAŞIMI (1990-2024)

https://izlik.org/JA54HT95MW

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de enerji fiyatları, döviz kuru, ekonomik büyüme, sanayi üretimi ve enerji volatilitesi gibi temel makroekonomik değişkenlerin dış ticaret üzerindeki etkilerini 1990-2024 dönemi verileriyle incelemektedir. Fourier tabanlı ekonometrik yöntemler ve zamanla değişen nedensellik analizleri birlikte kullanılarak, enerji ithalatına dayalı dış ticaret yapısının hem uzun vadeli eğilimleri hem de kısa dönemli dalgalanmaları ortaya konmuştur. Fourier eşbütünleşme testi, değişkenler arasında kalıcı bir uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığını göstermiştir. Fourier-ARDL modeli, uzun dönemde ithalat birim değeri ve ekonomik büyümenin enerji ithalatını artırdığını, döviz kurunun ise kısa dönemli etkilerle daha belirgin bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Rolling Granger analizi, bu ilişkilerin zaman içinde sabit kalmadığını; özellikle küresel kriz ve enerji fiyat şoklarının yaşandığı dönemlerde güçlendiğini göstermiştir. Toda-Yamamoto nedensellik testi ise enerji ithalatı üzerinde yalnızca enerji volatilitesi ve döviz kuru değişkenlerinin kısa dönemde anlamlı etkisi bulunduğunu doğrulamıştır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’nin dış ticaret yapısının yapısal olmaktan çok dönemsel ve küresel koşullara duyarlı bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Bu nedenle enerji piyasası risklerini azaltacak, döviz istikrarını koruyacak ve üretim yapısını enerji verimliliği temelinde dönüştürecek politikaların bütüncül biçimde tasarlanması büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Enerji Fiyatları , Dış Ticaret , Fourier Analizi , Volatilite , Rolling Granger Nedensellik

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında herhangi bir insan veya hayvan deneyi, anket ya da kişisel veri kullanılmamıştır. Çalışmada kullanılan tüm veriler kamuya açık kaynaklardan elde edilmiştir. Araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmış olan bu çalışmada intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayın ya da dilimleme yapılmamıştır.

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

Makalemin değerlendirme sürecine yapıcı görüş ve önerileriyle katkı sunan hakemlere ve editöre teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akal, M. (2022). Türkiye’de petrol fiyatlarının dış ticaret açığına etkisi: Ekonometrik bir analiz. İktisat, İşletme ve Finans, 37(436), 115-132.
• Apergis, N., & Payne, J. E. (2010). Natural gas consumption and economic growth: A panel investigation of 67 countries. Applied Energy, 87(8), 2759-2763. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2010.01.002
• Aydın, C., & Esen, Ö. (2019). Türkiye’de enerji ithalatı, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 403-416.
• Bahador, N., Ozturk, I., & Yildirim, D. C. (2022). Fourier ARDL approach to examine the ımpact of energy consumption on economic growth ın emerging markets. Resources Policy, 77.
• Balcılar, M., Demirer, R., & Hammoudeh, S. (2021). Oil price shocks and volatility transmission ın the gcc: Evidence from time-varying parameters and structural breaks. Energy Economics, 100.
• Baumeister, C., & Kilian, L. (2016). Understanding The decline in the price of oil since june 2014. Journal of the Association of Environmental and Resource Economists, 3(1), 131-158. https://doi.org/10.1086/685705
• Chen, S.-T. (2010). Do higher oil prices push the stock market ınto bear territory? Energy Economics, 32, 490-495.
• Dış Ticaret İstatistikleri. (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. https://www.tuik.gov.tr
• Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). (2024). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://evds2.tcmb.gov.tr
• Enders, W. (2004). 207817331 Applied Econometric Time Series Walter Enders Second Edition (2. bs). John Wiley & Sons, Inc. http://archive.org/details/207817331AppliedEconometricTimeSeriesWalterEndersSecondEdition
• Ertuğrul, M. (2021). Türkiye’de enerji ithalatındaki dalgalanmaların döviz kuru istikrarı üzerindeki etkisi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(25), 56-71.
• Güven, G., & Kaya, Y. (2021). Enerji fiyatlarının volatilitesinin makroekonomik etkileri: Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 25(1), 35-54.
• Hamilton, J. D. (2009). Causes and consequences of the oil shock of 2007–08. Brookings Papers on Economic Activity, 1, 215-261.
• IEA – International Energy Agency. (2023). IEA. https://www.iea.org
• Karagöl, E., & Erbaykal, E. (2008). Petrol fiyatlarının dış ticaret dengesi üzerine etkisi: Türkiye örneği. Maliye Finans Yazıları, 22(82), 36-54.
• Kılavuz, E., & Topçu, M. (2020). Türkiye’de enerji ithalatı ve dış ticaret ilişkisi: Panel veri analizi. İktisat, İşletme ve Finans, 35(415), 57-78.
• Korkmaz, T., & Saraç, A. (2019). Petrol Fiyatları ile dış ticaret açığı arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Maliye ve Finans Yazıları, 33(153), 65-83.
• Krugman, P. R., & Obstfeld, M. (2018). International economics: Theory And Policy.
• Narayan, P. K., & Sharma, S. S. (2011). New Evidence on oil price and firm returns. Journal of Banking & Finance, 35(12).
• Taghizadeh-Hesary, F., & Yoshino, N. (2020). The Ways to ınduce private participation ın renewable energy and energy efficiency projects in Asia. Journal of Asian Economics, 71.
• Tsong, C.-C., Lee, C.-F., Tsai, L.-J., & Hu, T.-C. (2016). The flexible fourier stationary test in the presence of structural breaks. Econometric Reviews, 35(8).
• World Development Indicators. (2023). World Bank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators