Araştırma Makalesi

KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Cilt: 15 22 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu çalışmanın problemi, Elazığ–Harput’ta başlangıçta ev içi, gündelik ve pedagojik bir “terbiye meclisi” olarak işlev gören Kürsübaşı pratiğinin, SOKÜM tescili, turizm ve medya etkileriyle sahnelenmiş, standartlaşmış ve ticarileşmiş bir gösteriye dönüşmesi sürecinde ortaya çıkan biçimsel, işlevsel ve anlamsal dönüşümleri açıklamaktır; amacı ise bu dönüşümün dinamiklerini ortaya koymaktır. Çalışmada etnografik desen benimsenmiş; kartopu örnekleme ile seçilen on katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veriler MAXQDA Nitel veri analiz yazılımıyla tematik analizle çözümlenmiş ve bulgular şu temalar altında toplanmıştır: (1) “Terbiye mektebi olarak Kürsübaşı” — bedenselleşmiş görgü ve dayanışma pratiklerinin kuşaklar arası aktarımı; (2) “Arşivsel sessizlik ve yeniden üretim” (3) “Sahnelenmiş otantiklik ve standartlaşma” — Urfa Sıra Gecesisinin kalıplaştırıcı etkisi; (4) “Mekân ve izleyici dönüşümü” — ev ortamından ticari işletmeye dönüşüm. Sonuçlar, kültür endüstrisi mantığı içinde geleneğin metalaştığını, bağlamsal unsurların törpülendiğini ve sürdürülebilir yaşatma için topluluk taşıyıcılarının güçlendirilmesi, bağlama duyarlı programlama ve etik işletme ilkelerinin gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kürsübaşı Sohbetleri, Somut Olmayan Kültürel Miras, Kültürel Bellek, Kültür Endüstrisi

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

1919B012112494

Etik Beyan

Bu çalışma, Fırat Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulunun 27.05.2022 tarihli 2022-8644 sayılı kararıyla onaylanmıştır. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen tüm gözlem, görüşme ve ses–görüntü kayıtları, katılımcılara araştırmanın amacı, yöntemi ve olası yayım biçimleri ayrıntılı olarak anlatıldıktan sonra alınan yazılı gönüllü onam çerçevesinde yapılmıştır. Veriler anonimleştirilmiş, katılımcı kimlikleri ile Elazığ Kürsübaşı geleneğinin kültürel hassasiyetleri titizlikle korunmuştur. Araştırma sürecinde Helsinki Bildirgesi, YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kuralları başta olmak üzere ulusal ve uluslararası etik ilkelere eksiksiz biçimde uyulmuştur. Yazarların çalışmayla ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu makale, TÜBİTAK 2209-A kapsamında desteklenen 1919B012112494 no.lu “Gelenekten Moderne Elazığ Kürsübaşı Sohbetleri: Etnografik Bir Çalışma” başlıklı projeden türetilmiştir. Proje 16 Temmuz 2024 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. Yazarlar, araştırmaya verdiği maddi ve bilimsel destekten ötürü TÜBİTAK’a içtenlikle teşekkür eder.

Kaynakça

  1. Adorno, T. W. (2014). Kültür Endüstrisi - Kültür Yönetimi (Çev. N. Ülner, M. Tüzel, ve E. Gen, İletişim.
  2. Adorno, T., W. Horkheimer, M. (2010). Aydınlanmanın Diyalektiği,. (Öztarhan E., Ülner N. çev). Kabalcı Yayınevi.
  3. Akpınar, T. (2014). Geleneksel Türk Toplantılarından Yâren Meclisleri ve Ahilikle İlişkisi. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(2), 125-156.
  4. Aktan Yılmaz, M. (2019). Geleneksel Bir Sohbet Toplantısı: Elazığ Kürsübaşı Sohbetleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(63), 7-21.
  5. Appadurai, A. (1996). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. Univ of Minnesota Press
  6. Arıkan, H. (2020). Kitle Kültürü ve Metalaşan Sanat. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 6(2), 149-157. Aşan, M. B. (1998). Elazığ Tarihi. Elazığ İl Yıllığı 1998 (s.31-81). Elazığ Valiliği Yay.
  7. Assmann, J. (2015). Kültürel Bellek: Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik (A. Tekin, Çev., 2. bs.). Ayrıntı.
  8. Atik, A., ve Bilginer Erdoğan, Ş. (2014). Toplumsal Bellek ve Medya. Atatürk İletişim Dergisi(6), 1-16.
  9. Aydın, M., ve Ünüvar, Ş. (2020). Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Elazığ Kürsübaşı Geleneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 3(2), 213-233.
  10. Bauman, R. (2012). “Performance.” In A Companion to Folklore (Ed. R. F. Bendix ve G. Hasan-Rokem)

Kaynak Göster

APA
Topo, N., Biçer, S., & Kafdağlı, O. (2026). KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 1-22. https://doi.org/10.54282/inijoss.1759840
AMA
1.Topo N, Biçer S, Kafdağlı O. KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ. INIJOSS. 2026;15:1-22. doi:10.54282/inijoss.1759840
Chicago
Topo, Nazlıcan, Serkan Biçer, ve Oktay Kafdağlı. 2026. “KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (Nisan): 1-22. https://doi.org/10.54282/inijoss.1759840.
EndNote
Topo N, Biçer S, Kafdağlı O (01 Nisan 2026) KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 1–22.
IEEE
[1]N. Topo, S. Biçer, ve O. Kafdağlı, “KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ”, INIJOSS, c. 15, ss. 1–22, Nis. 2026, doi: 10.54282/inijoss.1759840.
ISNAD
Topo, Nazlıcan - Biçer, Serkan - Kafdağlı, Oktay. “KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (01 Nisan 2026): 1-22. https://doi.org/10.54282/inijoss.1759840.
JAMA
1.Topo N, Biçer S, Kafdağlı O. KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ. INIJOSS. 2026;15:1–22.
MLA
Topo, Nazlıcan, vd. “KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 15, Nisan 2026, ss. 1-22, doi:10.54282/inijoss.1759840.
Vancouver
1.Nazlıcan Topo, Serkan Biçer, Oktay Kafdağlı. KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ. INIJOSS. 01 Nisan 2026;15:1-22. doi:10.54282/inijoss.1759840