KÜLTÜREL BELLEKTEN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİNE: ELAZIĞ KÜRSÜBAŞI SOHBETLERİ GELENEĞİNİN DÖNÜŞÜMÜ

This study addresses the transformation of the Kürsübaşı practice—originally an in-home, everyday, and pedagogical “assembly of manners” in Elazığ-Harput—into a staged, standardized, and commercialized performance under the combined influence of ICH inscription, tourism, and media. It aims to reveal the dynamics of this shift. An ethnographic design was adopted; ten participants selected through snowball sampling were interviewed in depth. Data were coded and thematically analysed in MAXQDA, producing four themes: (1) “Kürsübaşı as a school of manners” intergenerational transmission of embodied etiquette and solidarity; (2) “Archival silence and re-production”; (3) “Staged authenticity and standardization” the templating effect of the Urfa Sıra Gecesi; (4) “Transformation of space and audience” the move from household setting to commercial venue. Findings show that, within the logic of the culture industry, the tradition has become commodified and its contextual elements flattened; sustainable safeguarding therefore requires empowering community bearers, context-sensitive programming, and ethical operating principles.

Bu çalışmanın problemi, Elazığ–Harput’ta başlangıçta ev içi, gündelik ve pedagojik bir “terbiye meclisi” olarak işlev gören Kürsübaşı pratiğinin, SOKÜM tescili, turizm ve medya etkileriyle sahnelenmiş, standartlaşmış ve ticarileşmiş bir gösteriye dönüşmesi sürecinde ortaya çıkan biçimsel, işlevsel ve anlamsal dönüşümleri açıklamaktır; amacı ise bu dönüşümün dinamiklerini ortaya koymaktır. Çalışmada etnografik desen benimsenmiş; kartopu örnekleme ile seçilen on katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veriler MAXQDA Nitel veri analiz yazılımıyla tematik analizle çözümlenmiş ve bulgular şu temalar altında toplanmıştır: (1) “Terbiye mektebi olarak Kürsübaşı” — bedenselleşmiş görgü ve dayanışma pratiklerinin kuşaklar arası aktarımı; (2) “Arşivsel sessizlik ve yeniden üretim” (3) “Sahnelenmiş otantiklik ve standartlaşma” — Urfa Sıra Gecesisinin kalıplaştırıcı etkisi; (4) “Mekân ve izleyici dönüşümü” — ev ortamından ticari işletmeye dönüşüm. Sonuçlar, kültür endüstrisi mantığı içinde geleneğin metalaştığını, bağlamsal unsurların törpülendiğini ve sürdürülebilir yaşatma için topluluk taşıyıcılarının güçlendirilmesi, bağlama duyarlı programlama ve etik işletme ilkelerinin gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.