PSİKOLOJİK SÖZLEŞME İHLALİNİN ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞLARI ÜZERİNE ETKİSİ: ÜNİVERSİTE ÖĞRETİM ELEMANLARI ÜZERİNDE BİR UYGULAMA
Öz
Psikolojik sözleşme; işgörenlerin zihinlerinde şekillenen ve örgüt ile kendileri arasında var olduğuna inandıkları yükümlülükler ile beklentileri kapsayan ve yazılı olarak ifade edilmeyen üstü kapalı algısal sözleşmelerdir. Örgütün, bireyin psikolojik sözleşmesi içindeki herhangi bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi, birey tarafından psikolojik sözleşme ihlali olarak algılanmaktadır. İhlal algısı olumsuz çalışan davranışlarına neden olmaktadır. Bu davranışlardan biri, çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışlarını geri çekmeleridir. Örgütsel başarı için gerekli olan örgütsel vatandaşlık davranışı; biçimsel iş tanımlarının ötesine geçen ve örgütün biçimsel ödül sisteminde doğrudan ve açık bir biçimde tanımlanmayan, ancak bir bütün olarak örgütün etkili ve verimli çalışmasına yardımcı olan, gönüllülüğe dayalı bireysel davranışlar olarak tanımlanmaktadır.
Çalışmanın
amacı; psikolojik sözleşme ihlallerinin örgütsel vatandaşlık davranışları
üzerinde yordama gücü (etkisi) olup olmadığını belirlemektir. Ayrıca
katılımcıların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim
seviyesi, iş tecrübesi, unvan ve görev yaptığı üniversite) ile araştırma
değişkenleri arasında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığını belirlemek ve
de ülkemizde eğitim ve öğretim hizmetlerinin kilit aşamalarından olan
üniversitelerde farklı bölgelerde görev yapan akademisyenlerin, psikolojik
sözleşme ihlali algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışı seviyeleri ile
ilgili durum tespiti yapmaktır. Farklı bölgelerde (Ege, İç Anadolu, Doğu
Anadolu) yer alan sekiz ayrı üniversitede görev yapan akademik personele anket
uygulanmıştır. Psikolojik sözleşme ihlali ile örgütsel vatandaşlık davranışı ve
alt boyutları arasındaki ilişkiye bakıldığında; psikolojik sözleşme ihlalinin
genel olarak örgütsel vatandaşlık davranışını negatif yönlü ve anlamlı olarak
yordama gücüne sahip olduğu görülmüştür. Psikolojik sözleşme ihlali ile
örgütsel vatandaşlık davranışının alt boyutlarının etkileşimine bakıldığında
ise; özgecilik (altruism) hariç bütün alt boyutların psikolojik sözleşme
ihlalinden negatif yönde ve anlamlı bir şekilde etkilendiği belirlenmiştir
Anahtar Kelimeler
Psikolojik Sözleşme,Psikolojik Sözleşme İhlali,Örgütsel Vatandaşlık Davranışı
Kaynakça
- Acar, A.Z. (2006). Örgütsel Yurttaşlık Davranışı: Kavramsal Gelişimi İle Kişisel ve Örgütsel Etkileri. Doğuş Üniversitesi Dergisi. 7(1): 1-14.
- Acquaah, M. (2004). Human Factor Theory, Organizational Citizenship Behaviors: An Integration of Theoretical Constructs And Suggestions For Measuring The Human Factor. Review Of Human Factor Studies. 10 (1): 118-151
- Allison, B.J., Voss, R.S. ve Dryer, S. (2001). Student Of Classroom and Career Success: The Rol of Organizational Citizenship Behavior. Journal of Education for Bısiness. May/June: 282-288.
- Anderson, N. ve Schalk, R. (1998). The Psychological Contract in Retrospect and Prospect. Journal of Organizational Behavior.19: 637-647
- Argyris, C. (1960). Understanding Organizational Behavior. USA: The Dorsey Press.
- Arslan, F.K. , Boylu, Y. (2014). Örgütsel Sinizm ve Psikolojik Sözleşme İhlali Arasındaki İlişkileri Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma. Journal of Recreation and Tourism Research, 1(2): 33-45.
- Atalay, C.G. (2010). Personel Güçlendirme ve Örgütsel Vatandaşlık Bağlamında İnsan Kaynakları Yönetimi. Ankara: Detay Yayıncılık.,
- Aykanat, Z. (2014). Psikolojik Sözleşmenin İhlal Algısında Örgütsel Adaletin Etkisi ve Etik Liderin Aracı Değişken Olarak Rolü: Kalkınma Ajanslarında Uygulama. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- AZİZ, A. (2008). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri. Ankara: Nobel Yayınları.
- Basım, H.N. ve Şeşen H. (2006). Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği ve Karşılaştırma Çalışması. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. 61(4): 83-101