KÂDÎ ABDÜLCEBBÂR’IN MUVÂZAA SAVUNUSU
Öz
Dil insanlar, nesiller, toplumlar, kültürler arası iletişimi sağlayan en önemli unsurdur. Dini açıdan da dilin önemi büyüktür. Çünkü Allah ile insan arasındaki iletişim insanın konuştuğu dil üzerinden gerçekleşmektedir. Bu sebeple dillerin kökeni dilciler ve filozoflar kadar din âlimleri arasında da merak ve tartışma konusu olmuştur. İlk insana kadar gittiğimizde onun bir dile sahip olup olmadığı, eğer konuşuyorsa dili nereden öğrendiği merak uyandıran sorulardandır. Kur’an-ı Kerim’de ilk insanın yaratılış serüveni açıklanırken Allah, melekler, Âdem ve Şeytân arasında geçen konuşmalardan bahsedilir. Bu ifadeler, ilk insanın bir konuşma diline sahip olduğu sonucuna yöneltmektedir. Yine Allah tarafından Hz. Âdem’e bütün isimlerin öğretildiğinden söz edilir. Buna dayanarak bazı din âlimleri dilin Allah tarafından insana öğretildiğini savunur. Diğer bazı âlimler ise önceden konuşulan bir dil olmadan veya daha öncesinden eşyaya isim verilmeden böyle bir diyaloğun olamayacağını savunmuş ve dillerin insanlar tarafından icat edildiğini söylemişlerdir. Ayrıca ilk insanın nasıl konuşmaya başladığı hakkında iddiaların kesinlik taşımadığını bundan dolayı da bu konuda susmanın en doğru yöntem olduğunu ileri sürenler de olmuştur. Dilin kökeni hakkındaki bu teorilerin kelamî görüşlerle de bir ilgisi bulunmaktadır. Çalışmada Mu‘tezile kelamcısı Kâdî Abdulcebbâr’ın (v. 415/1025) dillerin kökeni hakkındaki muvâzaa savunusu incelenecektir. Bu teoriye göre dillerin kökeni insanlar arası uzlaşıya dayanmaktadır. Yine bu araştırmada Kâdî’nın tezini hangi delillere dayandırdığı incelenecektir. Çalışmada kaynak tarama ve veri analizine dayanan bir yöntem takip edilmiştir. Çalışmadan amaçlanan husus, bir kelamcının görüşleri çerçevesinde dillerin kökeni hakkındaki tartışmalara zenginlik katarak konuyu aydınlatmaktır.
Anahtar Kelimeler
Dillerin Kökeni, Öğretim (Tevkîf), Uzlaşım (Muvâdaa), İsimler, Kâdî Abdulcebbâr
Kaynakça
- Âmidî, Ali b. Muhammed el-. el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm. 1. bsk. Riyad: Dâru’s-Samîî’, 2003.
- Arslan, Hulusi. “Mu’tezilî Düşüncede İlâhî Fiil-İnsânî Fiil Ayırımı ve Bu Ayırımın Temel Kriterleri”. Dinî Araştırmalar 6/16 (Ağustos 2003): 55-73.
- Bâkıllânî, Kâdî Ebû Bekir Muhammed b. Tayyib el-. et-Takrîb ve’l-irşâd (es-Sağîr). 2. Baskı. Beyrut: : Müessesetü’r-risâle nâşirûn, 1998.
- Câbirî, Muhammed Âbid el-. Binyetü’l-akli’l-Arabî. (9. Baskı). Beyrut: Merkez dirâsât el-vahde el-Arabiyye, 2009.
- Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdullah b. Yusuf el-. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. 1. Baskı. Katar: Şeyh Halîfe b. Hamad Âl-Sânî, 1978.
- Ebû Zeyd, Nasr Hâmid. el-İtticâh el-aklî fi’t-tefsîr: Dirâse fî kaziyye el-mecâz fi’l-Kur’ân inde’l-Mu‘tezile. 3. Baskı. Beyrut: el-Merkez es-sekâfî el-Arabî, 1996.
- Fârâbî, Ebû Nasr Muhammed b. Muhammed b. Tarhan b. Uzluğ el-. Kitâbü’l-Hurûf. 2. Baskı. Beyrut: Dârü’l-maşrık, 1990.
- Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-. el-Mustasfâ min ilmi’l-usûl. Medine: Şirketü’l-Medîneti’l-Münevvere li’t-tıbâa, tsz.
- İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osman. el-Hasâis. (2. Baskı)., III Cilt. Kahire: Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, 1952.
- İbn Fûrek. Mücerredü Makâlâti’ş-Şeyh Ebi’l-Hasan el-Eş‘arî. Beyrut: Dâru’l-Meşrik, 1987.