The Situation Of The Kingdom Of Imereti İn The Ottoman-Russian War Of 1806-1812

Yıl 2025, Cilt: 2025 Sayı: 2, 265 - 288, 30.07.2025

Hatice Ertürk

https://doi.org/10.55543/insan.1703890

Öz

When we look at the situation of the Kingdom of Imereti, which had a feudal structure at the beginning of the 19th century, and the other principalities, and the Ottoman-Russian policy on Western Georgia, it is possible to say that this historical period was the beginning of important transformations for the three states (Ottoman, Georgia and Russia). While the Ottoman Empire was gradually losing its dominance in the region, Georgia, which was open to external interventions, lost its political independence. In contrast, Russia took advantage of the power vacuum and expanded its area of dominance. At the end of the 18th century, Georgia was divided into different kingdoms and principalities. Eastern Georgia was divided into the Kingdom of Kartli-Kakheti, while Western Georgia was divided into the principalities of Samegrelo, Guria, Svaneti and Abkhazia, along with the Kingdom of Imereti. The current situation in the region had facilitated the implementation of the expansionist policy that the Russian Empire had been planning for a long time. The Ottoman Empire, which was concerned about Russia's advance, tried to continue its existence in Western Georgia, but it was not successful in this regard due to the defeat of the wars it entered into with Russia, which began to lose its status as a world power in the 19th century. While Russia’s influence was increasing throughout the South Caucasus, especially in Western Georgia, the Ottoman influence in the region gradually decreased after the Kingdom of Imereti came under the rule of the Russian Empire following the 1806-1812 Ottoman-Russian War. This war was a turning point in the relations of the Kingdom of Imereti with Russia and affected the future political structure of the region. In this context, the entry of the Kingdom of Imereti under Russian protection and the independence struggle of Solomon II, who was squeezed between regional powers at home and abroad and lacking political unity during the 1806-1812 Ottoman-Russian War, are discussed. The Caucasus and its surroundings, especially Western Georgia, had a significant strategic importance in terms of military and political aspects in line with Russia’s expansion goals. Indeed, the Ottoman-Russian War between 1806-1812 was an important turning point for the political history of the Kingdom of Imereti in Western Georgia, which was the area of struggle between regional powers.

Anahtar Kelimeler

Ottoman Empire, Russia, Western Georgia, Caucasia, Kingdom of Imereti

1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı Sırasında İmereti Krallığı’nın Siyasi Durumu

Öz

XIX. yüzyıl başlarında feodal bir yapıya sahip olan İmereti Krallığı’nın ve diğer prensliklerin durumuna ve Batı Gürcistan üzerindeki Osmanlı-Rus politikasına bakıldığında bu tarihsel dönemin üç devlet için (Osmanlı, Gürcistan ve Rusya) önemli dönüşümlerin başlangıç süreci olduğunu söylemek mümkündür. Osmanlı Devleti, giderek bölgedeki hakimiyetini kaybederken, dış müdahalelere açık hale gelen Gürcistan, siyasi bağımsızlığını yitirmişti. Buna karşın, Rusya güç boşluğundan faydalanarak hakimiyet sahasını genişletmişti. XVIII. yüzyılın sonunda Gürcistan farklı krallıklara ve prensliklere bölünmüş bir durumdaydı. Doğu Gürcistan Kartli-Kakheti Krallığı, Batı Gürcistan ise İmereti Krallığı ile birlikte Samegrelo, Guria, Svaneti ve Abhazya şeklinde prensliklere ayrılmıştı. Bölgedeki mevcut olan durum uzun zamandır Rus İmparatorluğunun tasarladığı yayılmacı politikanın gerçekleşmesini kolaylaştırmıştı. Rusya’nın ilerleyişinden endişe duyan Osmanlı Devleti ise Batı Gürcistan’da varlığını devam ettirmeye çalışsa da XIX. yüzyılda dünya gücü statüsünü kaybetmeye başlayan Osmanlı Devleti’nin Rusya ile girdiği savaşların yenilgiyle sonuçlanmasından dolayı bu konuda başarılı olamamıştı. Özellikle Batı Gürcistan olmak üzere Güney Kafkasya genelinde Rusya’nın etkisi giderek artarken, 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından İmereti Krallığı’nın Rus İmparatorluğu’nun hakimiyetine girmesiyle birlikte bölgedeki Osmanlı nüfuzu giderek azalmıştı. Bu savaş, İmereti Krallığı’nın Rusya ile olan ilişkilerinde dönüm noktası olmuş ve bölgenin gelecekteki siyasi yapısını etkilemiştir. Bu kapsamda, İmereti Krallığı'nın Rus himayesine girişini, 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, siyasi birlikten yoksun içerde ve dışarda bölgesel güçlerin arasında sıkışan II.Solomon’un bağımsızlık mücadelesi ele alınmıştır. Kafkasya ve çevresi özellikle Batı Gürcistan, Rusya'nın genişleme hedefleri doğrultusunda askeri ve siyasi açıdan önemli bir stratejik öneme sahipti. Nitekim, 1806-1812 yılları arasındaki Osmanlı-Rus Savaşı, bölgesel güçlerin mücadele alanı olan Batı Gürcistan’da İmereti Krallığı’nın siyasi tarihi için önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Rusya , Kafkasya , Batı Gürcistan , İmereti Krallığı

Kaynakça

• Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşiv Belgeleri (BOA).
• Hatt-ı Hümâyûn (HAT), No. 4044; 4044-A; 42034-D; 44603; 44615; 44615-E; 44615-G; 44615-C; 44517-A; 44599-D; 44599-C.
• Cevdet Hariciye (C.HR), No. 45-2217; 77-3808.
• Araştırma Eserleri
• Akçura, Y. (2016). Osmanlı Devleti’nin Dağılma Devri (XVIII ve XIX Yüzyıllarda. İstanbul: Parola Yayınları.
• Allen, W.E.D. (1971). A History of The Georgian People. London.
• Altundağ, Ş. (1948). Osmanlı İdaresi ve Gürcüler. IV Türk Tarih Kongresi, 317-325.
• Armaoğlu, F. (2003). 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). İstanbul: TTK.
• Ataç, A. M. (1953). Rusya Tarihi Türkler ve Komşularıyla Münasebetleri. Ankara: Gnkur. Bşk. Yay.
• Aydın, M. (1986). Faş Kalesi, Osmanlı Araştırmaları Dergisi VI, İstanbul, 1986, 67-138.
• Aydın, M. (2005). Üç Büyük Gücün Çatışma Alanı Kafkaslar. İstanbul.
• Ayverdi, S. (1970). Türk-Rus Münasebetleri ve Muharebeleri, İstanbul.
• Baddeley, J. F. (1995). Rusların Kafkasya’yı İstilası ve Şeyh Şamil (Çeviren. Sedat Özden). İstanbul.
• Baramidze, İ. (2005). Kartuli-Rusul-Osmaluri Urtiertobebi 19. Saukunis I Mesamedshi. Batumi.
• Bilge, M. S. (2005). Osmanlı Devleti ve Kafkasya. İstanbul: Eren Yayıncılık.
• Bendianishili, A. (1980). Erovnuli Sakitkhi Sakartveloshi 1801-1921 Tslebshi. Tiflis: Gamomtsemloba Metsniereba.
• Berkok, İ. (1958). Tarihte Kafkasya. İstanbul.
• Beydilli, K. (1989). Alemdar Mustafa Paşa. TDV İslam Ansiklopedisi, 2, 364-365.
• Beydilli, K. (2001). Kabakçı Mustafa İsyanı. TDV İslam Ansiklopedisi, 24, 8-9.
• Budak, M. (1995). “Osmanlı-Rus İlişkilerinde Kafkasya”. Avrasya Etüdleri, 4 Kış, 101-128.
• Cabağı, V. G. (1967). Kafkas-Rus Mücadelesi. İstanbul.
• Câbî Ömer Efendi. (2003). Câbî Târihi (Târîh-i Sultân Selîm-i Sâlis ve Mahmûd-ı Sânî) Tahlîl ve Tenkidli Metin Cilt I. (haz. Mehmet Ali Beyhan). Ankara: TTK.
• Cevdet Paşa, A. (1309). Tarih-i Cevdet IX. İstanbul: Matbaa-i Osmaniye.
• Chkhataraishvili, K. (1985). Guriis Samtavros Şeerteba Rusettan. Tbilisi.
• Çapraz, H. (2006). Gürcistan’da Rus İdaresinin Yerleşmesi (1800-1850). OAKA, 1, 67-81.
• Dadiani, N. (1962). Kartveli Tskovreba.Tbilisi.
• Dumbadze, M. (1957). Dasavlet Sakartvelo XIX. Saukunis Pirvel Nakhevarshi. Tbilisi.
• Forsyth, J. (2013). Kafkasya Bir Tarih. (Ç. Timuçin Binder). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Gökçe, C. (1972). 1787-1806 Yılları Arasında Kafkasya’da Cereyan Eden Siyasi Olaylar. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, XXVI., 1-66.
• Gökçe, C. (1979). Kafkasya ve Osmanlı İmparatorluğunun Kafkasya Siyaseti, İstanbul.
• Gümüş, N. (2006). Son Gürcü Kralı II Solomon’un Ruslara Karşı Mücadelesi ve Osmanlı Devleti ile İlişkileri. SÜİFD, 22, 105-118.
• Homeriki, M. (2012). İmeretis Samepos Gaukmeba, 1819-1920 Acankeba Da İmeretis Bagrationebi. Tbilisi: Gamomtsemloba Universali.
• İberieli, S. (2014). Gürcü Halkının Tarihi. İstanbul: Cinius Yayınları.
• Jorga, N. (2005). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi 5 (1774-1912). (Çev. Nilüfer Epçeli, Kemal Beydilli). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Kadaria, T. (2003). Samegrelos Samtavro 19. Saukinis Pirvel Nakhevarşi. Tbilisi.
• Kaflı, K. (1942). Şimali Kafkasya. İstanbul: Vakıf Matbaası.
• Karal, E. Z. (2007). Osmanlı Tarihi-Nizam-ı Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1856), Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Karamanlı, H. M. (1996). Gürcistan Tarihi. TDVİA. c. 14. s. 311-313. İstanbul.
• Kocabaş, S. (1989). Tarihte Türk-Rus Mücadelesi, İstanbul.
• Kurat, A. N. (1987). Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye kadar. Ankara: T.T.K.
• Kurat, A. N. (2011). Türkiye ve Rusya, 18. Yüzyıl Sonundan Kurtuluş Savaşına Kadar Türk-Rus İlişkileri (1798-1919). Ankara: TTK.
• Kurtua, N. (1964). Sakartvelo 1806-1812 Tslebis Ruset-Turketis Omshi. Tbilisi.
• Kuzucu, S. (2023). 1806- 1812 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Faş Kalesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences 22 (1) 189-200.
• Muahedat Mecmuası (Cilt 4.). (2008). Türk Tarih Kurumu.
• Özsaray, M. (2011). Osmanlı Belgelerinde Kafkasya- Savaş ve Sürgün 1. Kafkas Vakfı.
• Rekhviashvili, M. (1992). İmerta Mepeni Solomon Pirveli da Solomon Meore. Kutaisi.
• Rekhviashvili, M. (2000). Sakartvelos Istoria (Udzvelesi Droidan XX Saukunis 30-ian Tslebamde). Kutaisi.
• Rıasanovsky, N. V., Steınberg, M. D. (2016). Rusya Tarihi Başlangıçtan Günümüze. (Çev.Figen Dereli). İstanbul: İnkılap Yayınevi.
• Saray, M. (1998). Türk-Rus Münasebetlerinin Bir Analizi, İstanbul: MEB Yay.
• Saray, M. (1997). Gürcistan ve Gürcüler. Kafkas Araştırmaları III, 1-27.
• Sevim, A., Yücel, Y. (1991). Türkiye Tarihi, C. IV, Ankara: TTK.
• Surguladze, A., Surguladze, P. (1991). Sakartvelos Istoria Sakitkhavi Tsigni 1783-1990. Tbilisi: Gamomtsemloba Sakartvelos Matsne.
• Svanidze, M. (2007). Türketis İstoria (1299-2000). Tbilisi
• Şirokorad, A. B. (2009). Rusların Gözünden 240 Yıl Kıran Kırana Osmanlı-Rus Savaşları, (Kırım-Balkanlar, 93 Harbi ve Sarıkamış). (Çev. Ahsen Batur). İstanbul.
• Türker, Ö. (2020). Güney Kafkasya’da Rusya-İran Nüfuz Mücadelesi (1779-1813). Ankara: TTK.
• Tsurtsumia, Z. (2018). Osmanlı-Rus İlişkilerinde Abhazya (XIX Yüzyıl ve XX. Yüzyılın Başlarında). Çev. Erdoğan Şenol, İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Tsurtsumia, Z. (2020). Gürcistan’da Rus “Yumuşak Gücü” Tarihi (XIX-XX. Yüzyıl). Türkiye Rusya Araştırmaları Dergisi 3, 94-115.
• Ünal, T. (1977). Türk Siyasi Tarihi. Ankara: Emel Yay.
• Vachridze, G. (1999). İmeretis Droebit Mmartveloba (1810-1840). Kutaisi.
• Vardmanidze, J. (2013). Muhajiroba Samkhret-Dasavlet Sakartveloshi. Batumi.
• Vernadsky, G. (2021). Rusya Tarihi. (Çev. Doğukan Mızrak- Egemen Ç. Mızrak). İstanbul: Selenge Yayınları.
• Yıldıztaş, M. (2012). Osmanlı Arşiv Kayıtlarında Gürcistan ve Gürcüler. İstanbul.