Yeni Medyanın Sunuculuk Pratiklerindeki Dönüşümüne Yapay Zekâ Üzerinden Bir Bakış

Öz

Yapay zekânın etkileri birçok alanda olduğu gibi medya sektöründe de yoğun bir şekilde hissedilmektedir. Haber yazma ve ulaştırmadan program sunuculuğuna kadar yazılı ve görsel-işitsel faaliyetler, yapay zeka tarafından yürütülebilmektedir. Zira son dönemde yapay zeka spiker/sunucular gündeme gelmiştir. Bu durum, yapay zekanın yaratıcılık ve beceri gerektiren işlere yavaş yavaş entegre olduğunu göstermektedir. Bu makalenin konusu yapay zekanın değişen sunuculuk uygulamalarında nasıl kullanıldığına dair genel bir bakış sağlamaktır. Buradan hareketle, AlaraX isimli yapay zekâ influencer ve talkshow sunucusunun YouTube’de yaptığı programlar, sunuculuk/spikerlik pratikleri bağlamında değerlendirilmiştir. Nitel içerik analizi modeli kullanılarak yapılan analizde, AlaraX’in yüzbinlerce izleme sayısına ulaşan programları kapsamında sözlü ve sözsüz iletişim unsurları incelenerek, gerçek bir sunucu/spikere ne derece yakın veya uzak özelliklere sahip olduğu ortaya koymaya çalışılmıştır. AlaraX, büyük veri içinden çektiği ve örüntülendirdiği bilgiler sayesinde program teması ve konuklara uygun sorular sorma, soru türetme, konuyla ilgili benzetmeler ve geçmiş örneklerden atıflar yapma konusunda oldukça başarılıdır. Ancak ses tonu ve mimikleri insan bir sunucuyla kıyaslanamayacak ölçüde yetersizdir. Nispeten jestlerini doğru konumlandırsa da sınırlı mimikleri ve tek düze ses tonu, yaratıcılık gerektiren spikerlik/sunuculuk mesleğinde kat etmesi gereken uzun bir yol olduğuna işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sunucu
• Yeni Medya
• Yapay Zeka
• AlaraX

A Perspective on the Transformation of New Media in Presentation Practices through Artificial Intelligence Presenters

Öz

As in many fields, the effects of artificial intelligence are felt intensely in the media sector. Written and audiovisual activities, from news writing and delivery to programme presentation, can be carried out by artificial intelligence. Recently, artificial intelligence announcers/presenters have come to the agenda. This situation shows that artificial intelligence is gradually integrated into jobs that require creativity and skill. The subject of this article is to provide an overview of how artificial intelligence is used in changing presenting applications. From this point of view, I evaluated the programmes made by the artificial intelligence influencer and talk show host AlaraX on YouTube in the context of presenter/announcer practices. Within the scope of AlaraX's programmes, which have reached hundreds of thousands of views, I tried to reveal how close or distant she is to a real presenter/announcer by examining her verbal and non-verbal communication elements according to the qualitative content analysis model. AlaraX is very successful in asking questions appropriate to the programme theme and guests, deriving questions, and making analogies and references to past examples, thanks to the information it extracts and patterns from big data. However, her voice and gestures are insufficient because they cannot be compared with a human presenter. Although he positions his gestures relatively correctly, his limited facial expressions and monotonous tone indicate she has a long way to go in the announcer/presenter profession, which requires creativity.

Anahtar Kelimeler

• Presenter
• New Media
• Artificial Intelligence

Kaynakça

1. AlaraX. (2024a, July 2). Alara X ile 10 Dakika - Yapay zekanın İsmail Saymaz ile sınavı! [Video]. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=x6Z7zyJhsXo
2. AlaraX. (2024b, September 3). Alara X ile 10 Dakika - Oğuzhan Uğur | Hiçbir zaman tek bir iş yapmak istemedim! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=-0_WDGCK6ow
3. AlaraX. (2024c, October 3). Alara X ile 10 Dakika - Özlem Gürses |Mahalle ayrımlarına tamamen karşı bir insanım! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=0U1FeiB9JrY
4. AlaraX. (2025a, January 7). Alara X ile 10 Dakika - Mert Başaran | İnsanın bulamayacağı bir şeyi yapay zeka buldu! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=cMny6ewE1F8
5. AlaraX. (2025b, January 28). Alara X ile 10 Dakika - Ertuğrul Özkök | Ben artık kendime gazeteci demiyorum! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=w2rJIzZKAVE
6. AlaraX. (2025c, February 4). Alara X ile 10 Dakika – Çağla Şikel | Hayat bir nefes! [Video]. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=NDwUW1pnh8Y
7. AlaraX. (2025d, March 5). Alara X ile 10 Dakika – Kadir Ezildi | Her işe yararım beyaz sabun gibi adamım! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=EN6fios0Um0&t=174s
8. AlaraX. (2025e, March 28). Alara X ile 10 Dakika - Dr. Ayşegül Çoruhlu | Yapay zeka yeni mezun doktorlardan başarılı! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=z8VuN2gyGms&t=70s

9. AlaraX. (2025f, April 9). Alara X ile 10 Dakika Prof. Dr. Oytun Erbaş | Senin de aklın yok ama ortalıkta dolaşıyorsun! [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=uSTkFItEavI&t=327s
10. AlaraX. (2025g, April 16). Alara X ile 10 Dakika Dr. Nabat Garakhanova | İnsanla mı yoksa yapay zekayla mı çalışmak kolay? [Video]. Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=g9nCxWHF4Vg&t=49s
11. Ashenova, S. V., & Kaliazhdarova, Sh. I. (2024). Game journalism as a new media communication format. Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University Journalism Series, 1(146), 74–84. https://doi.org/10.32523/2616-7174- 2024-146-1-74-84
12. Babayev, Z., & Babayev, A. (2025). Prospects for the use of robots and Artificial Intelligence in journalism. Ancient Land International Scientific Journal, (Special Issue), 85–91.
13. Benito-Osorio, D., Peris-Ortiz, M., Armengot, C. R., & Colino, A. (2013). Web 5.0: The future of emotional competences in higher education. Global Business Perspectives, 1(3), 274–287. https://doi.org/10.1007/s40196-013-0016-5
14. Berners-Lee, T., Hendler, J., & Lassila, O. (2001). The Semantic Web. Scientific American, 284(5), 34–43. https://doi.org/10.1038/scientificamerican0501-34
15. Brennen, J. S., Howard, P. N., & Nielsen, R. K. (2018). An industry-led debate: How UK media cover artificial intelligence. UK: Reuters Institute for the Study of Journalism. DOI: 10.60625/risj-v219-d676
16. Castells, M. (2008). Enformasyon çağı ekonomi, toplum ve kültür 1. cilt ağ toplumunun yükselişi (2. basım). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
17. Danesi, M. (2024). AI in the mass media. AI-Generated Popular Culture (pp. 87–104) in. London: Palgrave Macmillan https://doi.org/10.1007/978-3-031-54752-2_5
18. Downe‐Wamboldt, B. (1992). Content analysis: Method, applications, and ıssues. Health Care for Women International, 13(3). 313-321. https://doi.org/10.1080/07399339209516006
19. Ege, B. (2017). İnternet nasıl çalışıyor. Bilim ve Teknik, 66–70.
20. Ekşioğlu Sarılar, N. B. (2018). 1950’lerden bugüne haber perspektifinde dönüşen haber sunucusu profili: Spiker-Anchor. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 2(2), 63–72. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2018.2/2.63-72
21. Elpeze Ergec, N. (2024). Artificial Intelligence and gender in Turkey: Examining identities in The Alara X Sample. Communication Papers Media Literacy & Gender Studies, 13(27), 101–117.
22. Fitria, T. N. (2024). Artificial Intelligence (AI) news anchors: How do they perform in the journalistic sector?. Indonesia Technology-Enhanced Language Learning (ITELL) Journal, 1(1), 29–42.
23. Gürcan, H. İ. (1998). Sanal gazete ve gazetecilik. Kurgu Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli İletişim Dergisi, 15(15), 143–153.
24. IAMX ALARA. [@iamxalara]. (n.d.). Posts [Instagram profile]. Instagram. Retrieved March 9, 2025, from https://www.instagram.com/iamxalara/
25. Kars, N. (2015). Radyo - Televizyon Haberciliği (4. Basım). İstanbul: Derin Yayınları.
26. Kok, J. N., Boers, E. J., Kosters, W. A., Van der Putten, P., & Poel, M. (2009). Artificial intelligence: Definition, trends, techniques, and cases. Encyclopedia of Life Support Systems. https://www.eolss.net/sample-chapters/c15/e6- 44.pdf
27. Kuyucu, M. (2012). Türkiye’de medya ekonomisi. İstanbul: Esen Kitap.
28. McCarthy, J. (2007). What is Artificial Intelligence? 1–15. https://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai.pdf
29. Murugesan, S. (2010). Handbook of Research on Web 2.0, 3.0, and X.0: Technologies, Business, and Social Applications. USA: IGI Global.
30. Nath, K., & Iswary, R. (2015). What comes after Web 3.0? Web 4.0 and the Future. Proceedings of the International Conference and Communication System (I3CS’15), 341. Shillong https://www.researchgate.net/publication/281455061_What_Comes_after_Web_30_Web_40_and_the_Future
31. NTV. (2023, April 20). Türkiye’de bir ilk: Yapay zeka sunucusu haber sunmaya başladı. NTV https://www.ntv.com.tr/teknoloji/turkiyede-bir-ilk-yapay-zeka-sunucusuhaber-sunmaya- basladi,etli5iMn40KEmq-aCnfKwg
32. Oktan, A., & Yavas, B. (2024). Intertextuality in the body designs of AI-Based virtual Influencers. Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities, 16(03), 1-26 https://doi.org/10.21659/rupkatha.v16n3.02
33. Öksüz, B., & Ormancı, M. (2025). Yapay zeka destekli sanal etkileyiciler: Türkiye’deki sanal etkileyicilere yönelik kullanıcı tepkileri üzerine bir araştırma. Intermedia International E-Journal, 12(22), 76-101. https://doi.org/10.56133/intermedia.1544872
34. Özer Canarslan, N. (2023). Brand Personalities Of Emerging Virtual Influencers Aypera and Alara X In Turkey: An Analysıs Usıng Aaker’s Scale. S. Jain (Ed.), Cumhuriyet 9th International Conference On Social Sciences (pp. 468-475) in. Academy Global Publishing House.
35. Parziale, L., Liu, W., Matthews, C., Rosselot, N., Davis, C., Forrester, J., & Britt, D. T. (2006). TCP/IP Tutorial and Technical Overview. IBM Redbooks. https://www.redbooks.ibm.com/redbooks/pdfs/gg243376.pdf
36. Patel, K. (2013). Incremental Journey for World Wide Web: Introduced with Web 1.0 to Recent Web 5.0 – A Survey Paper. International Journal of Advanced Research in Computer Science and Software Engineering, 3(10), 410–417.
37. Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. UK: Sage Publications
38. Sheikh, H., Prins, C., & Schrijvers, E. (2023). Artificial Intelligence: Definition and Background. Mission AI (pp. 15–41) in. Springer https://doi.org/10.1007/978-3-031-21448-6_2
39. Shin, Y., & Lee, S. (2023). Issues of virtual fashion influencers’ reproduced bodies: A qualitative analysis based on body discourse. Fashion and Textiles, 10(1), 30. https://doi.org/10.1186/s40691-023-00349-5
40. Shivalingaiah, D., & Naik, U. (2008). Comparative study of web 1.0, web 2.0 and web 3.0. Conference: 6th International CALIBER (pp. 499–507) in https://ir.inflibnet.ac.in/server/api/core/bitstreams/7e9dcc22-a5a3-4e9f-b513-3f8bd7d6dfb7/content
41. Soni, R., & Panjwani, D. R. (2021). Shielding education during Pandemic: The changing role of teacher in higher education from Web 0.0 to Web 5.0. University News. Association of Indian Universities, 59(1), 14–17. Şenses, S. (2023, March 16). Sanal Influencer’ların yükselişi. MediaCat. https://mediacat.com/sanal- influencerlarin-yukselisi/
42. Tarı, İ. (2023). Medya Endüstrisinde Sanal Etkileyicilerin Konumu: İnstagram Örneği Üzerinden Bir Değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(39), 752–774. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1219317
43. Tokgöz, O. (1981). Temel gazetecilik. Ankara: Siyasal Bilimler Fakültesi Basın ve Yayın Yüksekokulu Basımevi.
44. TRT Haber. (2018, November 8). Dünyanın ilk yapay zeka haber spikeri tanıtıldı. TRT Haber https://www.trthaber.com/videolar/dunyanin-ilk-yapay-zeka-haber-spikeri-tanitildi-41691.html
45. Yeniceler Kortak, İ. (2022). Yapay zekâ ve haber ilişkisine kullanıcı gözünden bakmak: Sosyal medyada robot haber spikerlerine gelen yorumların incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(2), 699–710. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1060917
46. Yuan, L. (2024). Development Strategies for Announcer Hosts in the Face of AI Technology Development. The Frontiers of Society, Science and Technology, 6(8), 49–54. https://doi.org/10.25236/FSST.2024.060809