An Overview of Newspapers Published in the First Year of the Early Republican Period (1923)

Öz

The primary objective of this study is to examine the role undertaken by the Turkish press in 1923, in the aftermath of the National Struggle and the proclamation of the Republic, and to analyze the differences between the press institutions based in Istanbul, Ankara, and various Anatolian provinces. This study seeks to provide a comprehensive understanding of the general state of the Turkish press in 1923 by employing a comparative analytical approach. In particular, it explores how the journalistic traditions inherited from the Ottoman period evolved during this critical year of transformation. The analysis takes into account the technical and economic conditions that shaped the operations of newspapers across different regions. The Istanbul press, benefiting from a deep-rooted journalistic culture and superior technical resources, represented a more advanced and institutionalized structure compared to its counterparts. In contrast, the Ankara press, despite facing significant financial and technical constraints, carved out a distinctive trajectory that reflected the ideological and political spirit of the National Struggle. Meanwhile, the Anatolian press played a vital role in fostering local public opinion and contributing to the dissemination of national consciousness. However, its operations were often hampered by irregular publishing schedules due to severe infrastructural and financial limitations. Despite these challenges, newspapers published in 1923 emerged as significant actors in the country's political and social transformation. They not only provided platforms for public discourse but also functioned as intermediaries between the newly established state and the society. The press in this transitional period, although unevenly developed across different regions, actively contributed to the construction of the Republican public sphere. While Istanbul newspapers maintained a more established form of journalism, the impact of the National Struggle was more acutely reflected in the content and tone of Ankara and Anatolian publications.

Anahtar Kelimeler

• 1923 Press
• Early Republican Era Press
• Isanbul Press
• Ankara Press
• Anatolian Press

Erken Cumhuriyet Döneminin İlk Yılında (1923) Yayınlanan Gazetelere Genel Bir Bakış

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, 1923 yılında Türkiye’de basının, Milli Mücadele ve Cumhuriyet’in ilanı sonrasında üstlendiği rolü incelemek ve İstanbul, Ankara ve Anadolu basını arasındaki farklılıkları ortaya koyarak, 1923 yılı Türk basının genel durumunu anlamaktır. Osmanlı’dan devralınan gazetecilik anlayışının 1923’te nasıl şekillendiği karşılaştırmalı analize tabi olarak incelenmiştir; teknik ve ekonomik koşullar göz önüne alınarak İstanbul, Ankara ve Anadolu basınının durumları karşılaştırılmıştır. İstanbul basını, köklü gazetecilik kültürü ve teknik olanaklarıyla diğer bölgelere kıyasla daha gelişmiş bir yapıya sahip olmuştur. Ankara basını, mali ve teknik yetersizliklere rağmen Milli Mücadele ruhunu yansıtarak İstanbul basınından farklı bir çizgide ilerlemiştir. Anadolu basını ise yerel kamuoyu oluşturmada kritik bir rol üstlenmiş, ancak teknik ve mali sıkıntılar nedeniyle düzensiz bir yayın süreci yaşamıştır. 1923 yılı gazeteleri, tüm zorluklara rağmen ülkenin siyasal ve toplumsal dönüşümünde etkin olmuş, devlet ile toplum arasında köprü görevi üstlenmeye devam etmiştir. 1923 yılı Türk basını, içinde bulunduğu ekonomik ve teknolojik zorluklara rağmen siyasal ve toplumsal dönüşüm sürecinde önemli bir aktör olmuştur. Farklı bölgelerdeki basın kuruluşları kendi koşulları çerçevesinde habercilik yapmaya devam etmiş, özellikle Milli Mücadele’nin etkileri Ankara ve Anadolu basınında daha belirgin şekilde hissedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• 1923 Basını
• Erken Cumhuriyet Dönemi Basın
• İstanbul Basını
• Ankara Basını
• Anadolu Basını

Kaynakça

1. 1923 İleri Gazetesi -İstanbul’un Kurtuluşu- Osmanlıca. (t.y.). fotokart. Geliş tarihi 24 Ekim 2025, gönderen https://fotokart.shop/urun/1923-ileri-gazetes-istanbulun-kurtulusu-osmanlica-77294/
2. Akandere, O. (2001). Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı (16-17 Ocak 1923) ve Bu Toplantıda Verilen Önemli Mesajlar. Selçuk İletişim, 2(1), 124-136. doi:https://doi.org/10.18094/si.90491
3. Akbıyık, Y. (1988). Güney Vilâyetlerimizin İşgalinin Türk Basınındaki Yankıları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 4(12), 783-792.
4. Akbulut, U. (2013). Osmanlı Basın Tarihine Bir Katkı: Gazetelerin Yayınlanma Amaçları Üzerine (1831-1876). Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(5), 31-57. doi:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4914
5. Alpaslan, E., & Tombul, Y. (2018). Cumhuriyet Döneminde Maraş’ta Yerel asın (1923-1990). Turkish Studies History, 16(6), 1-20. doi:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13751
6. Aslan, T. (2009). Türk İnkılabının Doğuşu ve Gelişiminde Basının Rolü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17(1), 241-260.
7. Aydın, H. (2010). Sakarya Savaşı’nda Anadolu’da Yeni Gün. Selçuk İletişim, 6(2), 219-229. doi:https://doi.org/10.18094/si.36513
8. Ayhan, B. (2018). Olağanüstü Durumlarda Toplumsal Dayanışma ve Bütünleşmeye Basının Katkısı: Milli Mücadele Dönemi Türk Basını. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 75-99.

9. Babaoğlu, R., & Olgun, S. (2015). Siirt Basın Tarihi: Bibliyografik Bir Döküm. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(5), 57-78. doi:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7985
10. Baran, S. (2018). Türk Basın Kanunlarının Genel Görünümü ve 5651 Sayılı Kanunun İnternet Gazeteciliğine Etkileri Üzerine Bir Tartışma. Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 387-404. doi: https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.417538
11. Berkes, N. (2020). Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. Birinci, G. (1997). Cumhuriyet Döneminde Basın Fotoğrafçılığı. Anadolu Sanat, 7, 10-17.
13. Dağlar, O. (2008). II. Meşrutiyet’in İlanın İstanbul Basını’ndaki Yansımaları (1908). İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 38, 141-159.
14. Değirmencioğlu, G. (2015). Milli Mücadele Dönemi’nde Mizah Basını: “Güleryüz” Mizah Gazetesinde Yayımlanan Karikatürlerin İçerikleri Üzerine Bir İnceleme. Global Media Journal: Turkish Edition, 6(11), 202-2019.
15. Demir, K. (2014). Osmanlı’da Basının Doğuşu ve Gazeteler. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 55-87.
16. Demiraslan, T., & Bolat, B. S. (2014). 1923 Seçimleri ve Basın. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 140-165.
17. Doğaner, Y. (2012). Hürriyet ve Modernleşme Enstrümanı Olarak Osmanlı’da Basın. Edebiyat Fakültesi Dergisi, 29(1), 109-121.
18. Eren, S. (2018). Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-1950) Türk Resim Sanatına Dair Eleştirilere Genel Bir Bakış. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 8(3), 707-714.
19. Sayın E. (2021, Ekim 29). Cumhuriyet’in ilanından bir gün önce bir gün sonra. https://www.trthaber.com/haber/turkiye/cumhuriyetin-ilanindan-bir-gun-once-bir-gun-sonra-621401.html
20. Etike, Ş. (2017). Türk Modernleşmesi ve Basın: Musa Ataş’ın Bilinmeyen Hakimiyet-i Milliye Yazıları. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 44, 311-331.
21. Güner, Z. (1998). Millî Mücadele’de Türk Kamuoyunu Oluşturan Basın. Erdem, 11(36), 89-104.
22. Güneş, G. (2007). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Aydın’da Basın Yayın Hayatı. Tarih Araştırmaları Dergis, 26(41), 21-58. doi:https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000393
23. Güz, N. (1999). Cumhuriyetin İlanına Basının Bakışı. Selçuk İletişim Dergisi, 1(1), 3-12. doi: https://doi.org/10.18094/si.03896
24. İnuğur, N. (1992). 1923-1950 Döneminde Basında Vatan-Tan Gazeteleri ve Ahmet Emin Yalman. Marmara İletişim Dergisi, 1, 251-265.
25. Çelik, K. (2024, Nisan 6). Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/103/Yeni_Adana_Gazetesi
26. Kılıç, F. (2019a). Millî Mücadele Döneminde Dertli Gazetesi. Türkiyat Mecmuası- Journal of Turkology, 29, “Milli Mücadele” Özel Sayısı, 75-87. doi: https://doi.org/DOI:%252010.26650/iuturkiyat.643691
27. Kılıç, F. (2019b). Millî Mücadele Döneminde Türkoğlu Gazetesi. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 36, 49-64. doi:https://doi.org/DOI:%252010.26650/YTA2019-628333
28. Koloğlu, O. (2010). Cumhuriyet Dönemi İletişim Politikasına Genel Bakış. İçinde Cumhuriyet Döneminde İletişim Kurumlar, Politikalar (ss. 15-20). Ankara: Siyasal Kitapevi.
29. Kösedağ, M. S., Temel, M., & Kara, S. (2021). Milli Mücadele Dönemi Kayseri Basını. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 931-958. doi:https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.899454
30. Nair, G. (2017). Türk Basın Tarihinde Taşrada Yayınlanan Bir Merkez Gazetesi: Ülke. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 4, 80-93.
31. Nalcıoğlu Ulusoy, B. (2005). Tanzimat Dönemi Türk Gazeteciliği ve Türk Basının İlkeleri. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 253-267.
32. Özdemir, F. (2022). Yerel Tarihin Kaynağı Olarak Mahalli Basın: Cumhuriyet Dönemi Samsun Örneği (1923-1938). Near East Historical Review, 12(2), 153-169. doi: 10.29228/nehrreview.57351
33. Özkaya, Y. (1985). Millî Mücadele’de “Anadolu Ajansı”nın Kuruluşu ve Faaliyetine ait Bazı Belgeler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1(2), 587-608.
34. Öztay, O. H. (2020). Osmanlı’nın Siyasal Hayatında Basının Rolü: 19. YY Örneği. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 6(29), 235-246. doi: 10.31576/smryj.471
35. Sancaktar, F. M. (2013). Türk Basınında Yeni Türk Devletinin İsmi Hakkında Yaşanan Tartışmalar (Eylül-Ekim 1923). Tarih Dergisi, 0(56), 129-145.
36. Tanpınar, A. H. (2014). On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyat Tarihi (2. Baskı). İstanbul: Dergâh Yayınları.
37. Taşdemir, E., & Dereli, A. B. (2017). Kengiri’den Günümüze Çankırı Basını. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 44, 160-172.
38. Temel, F. (2020). Türkiye’de Cumhuriyet Vatandaşının İnşasında Basın. Selçuk İletişim Dergisi, 13(2), 409-437. doi: https://doi.org/10.18094/josc.699352
39. Topuz, H. (1973). 100 soruda Türk basın tarihi. Gerçek Yayınevi.
40. Topuz, H. (2003). Türk Basın Tarihi (2.Baskı). İstanbul: Remzi Kitap Evi.
41. Ulusoy, B. (2012). Milli mücadele, propaganda, Atatürk ve basin. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | Istanbul University Faculty of Communication Journal, 20, 55-65. doi:https://doi.org/10.17064/iüifhd.29768
42. Ulusoy Nalcıoğlu, B. (2005). Tanzimat dönemi̇ Türk gazeteciliği̇ ve Türk basınının ilkleri̇. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 253-267.
43. Ural, S. (2012). Atatürk Dönemi Adana’da Yerel Basın (1923-1938). Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 165-204.
44. Ülken, H. Z. (2019). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
45. Yalman, A. E. (2018). Modern Türkiye’nin Gelişim Sürecinde Basın (B. Keşoğlu, Çev.). (2. Baskı). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
46. Yetim, F., & Akkoyunlu, S. B. (2017). Türk Modernleşmesine Erken Cumhuriyet Dönemi Basınında Karikatür Üzerinden Bir Bakış. Tarih ve Gelecek Dergisi, 3(3), 77-97. doi: https://doi.org/10.21551/jhf.345039.